शङ्करः तस्मै परमं वरं दत्त्वा अवदत्—मद्विषया मदमूलानि आयुधानि तेन न हन्यन्ति। ब्रह्मा अपि तं दीर्घायुषं महात्मानं कृत्वा सर्वेषां ब्रह्मदण्डानां अभेद्यम् इति वरं ददौ। ततः विश्वकर्मा, शिशुं उदयत्सूर्यसमानदीप्तिं दृष्ट्वा, तस्य कुशलः शिल्पिनां अग्रगण्यः, महाबुद्ध्या वरं ददौ—युद्धाय मया निर्मितानि दिव्यानि आयुधानि तेन न अभेद्यं भविष्यन्ति, दीर्घायुषः च। एवं देववरैः वरैः भूषितं तं दृष्ट्वा, जगतां गुरुः चतुर्मुखः ब्रह्मा, प्रसन्नचित्तः वायवे प्राह—शत्रूनां भयदः, मित्राणां च रक्षणकर्ता तव पुत्रः मारुतात्मजः, अवध्यः भविष्यति। स इच्छया रूपं धारयितुं शक्नोति, यथाकामं गन्तुं, यत्रेच्छति तत्र गन्तुं, प्लवगानां अग्रगण्यः, तस्य गमनं निरोधरहितं, कीर्तिमान् च भविष्यति। स युद्धे रावणविनाशाय रामस्य च तुष्ट्यर्थं कर्माणि करिष्यति, यानि रोमाञ्चं जनयन्ति। एवं उक्त्वा, वायुम् अनुमन्य, सर्वे देवाः ब्रह्मणा अग्रगण्याः, आगत्य यथागतं प्रस्थिताः। ततः वायुदेवः तं पुत्रं गृह्य, गृहं नीत्वा, अञ्जनाय वरान् निवेदयामास। रामात् प्राप्तैः वरैः, वरदातृभिः प्रदत्तैः गुणैः, स आत्मन्यन्तर्गतबलः समुद्रसमानः अभवत्। बलवृद्धौ स कपिश्रेष्ठः निर्भयः, महर्षिणां आश्रमेषु अपराधानि कृतवान्। तेषां स्रुक्पात्रयूपचर्मचीराणि भङ्क्त्वा विक्षिप्य च, विनष्टानि कृतवान्। एवं स महाबलः ब्रह्मदण्डाभेद्यः शम्भुना कृतः, तादृशानि कर्माणि आरब्धवान्। ऋषयः तं विज्ञाय, यथाशक्ति सहन्ते। अञ्जनासुतः सिंहसमानः वायुनि निगृहीतः अपि सीमां उल्लङ्घयति, तथा कपिः। ततः भृग्वङ्गिरसः महर्षयः कुपिताः, रघुकुलश्रेष्ठ, तं शप्तवन्तः, नातिवेगेन। "बलं आश्रित्य अस्मान् विघ्नयति, हे कपि, तव बलं दीर्घकालं न ज्ञास्यसि, शापेन मोहितः; यदा तव कीर्तिः स्मृत्याः आगच्छति तदा तव बलं वर्धिष्यते।" एवं महर्षिवाक्यैः स तेजोविहीनः, सौम्यभावं गृह्य, तानि कर्माणि कृतवान्। तत्र राजा ऋक्षराजः नाम, वालीसुग्रीवयोः पिता, सर्वकपीनां अधिपः, सूर्यसमानप्रभः। स दीर्घकालं कपीन् शासित्वा, कालधर्मानुसारं प्रयातः। तस्य निधनानन्तरं, मन्त्रिणः कौशलिनः, वालिं पितृस्थानं स्थापयामासुः, सुग्रीवं वालिस्थाने। सुग्रीववाल्योः बाल्यादारभ्य अभेद्यं निर्मलं मित्रत्वं आसीत्, वाय्वग्निसदृशम्। शापबलात् स स्वबलं न जानाति, यदा वालीसुग्रीवयोः वैरं अभवत्, हे राम। सुग्रीवः अपि, वालिना विक्षिप्तः, स्वबलं न जानाति। देव, वायुपुत्रः अपि, ऋषिशापेन बलविहीनः, कपिश्रेष्ठः, स्वबलं न जानाति। सिंहः अपि गजे नियतः युद्धे स्थित्वा तिष्ठति। लोके हनुमतः पराक्रमं, उत्साहं, अद्भुतदीप्तिं, सत्त्वं, मधुरता, आचारः, गम्भीरता, कौशलं, वीर्यं, धैर्यं च को अतिशेते? स पुनः व्याकरणाध्ययनाय उद्युक्तः, सूर्यं प्रति, कपिराजः, उदयगिरिं गतः, महान् ग्रन्थं गृहीत्वा। स कपिराजः सूत्रैः, भाष्यैः, अर्थपूर्णैः पदैः, विस्तृतसारैः, महान् कार्यं साधयति; विद्वत्शास्त्रे, छन्दसि, पद्ये च तस्य तुल्यः नास्ति। सर्वेषु विद्याविधिषु, तपः आचरणे च, स देवगुरुसदृशः; नवीनव्याकरणार्थवित्, तव कृपया ब्रह्मा भविष्यति। हनुमान् पुरतः को स्थातुं शक्नोति—यथा समुद्रं तरितुं इच्छन्, यथा अग्निः लोकान् दग्धुम् इच्छन्, यथा कालः युगान्ते? एते अन्ये महाकपिप्रवराः—सुग्रीवः, मैन्दः, द्विविदः, नीलः, सुशेनः, तारः, नलः, रम्भः च—सर्वे देवैः तव हेतोः निर्मिताः, हे राम। एवं यद् यद् त्वया पृष्टं तत् सर्वं उक्तम्; हनुमतः बाल्यकर्माणि कथितानि। अगस्त्यस्य कथनं शृत्वा, रामः लक्ष्मणः च, कपिभिः राक्षसैः सह, महाविस्मयं प्राप्तवन्तः। ततः अगस्त्यः रामं उवाच—"सर्वं श्रुत्वा, मया दृष्ट्वा, संवादं कृत्वा, वयं गच्छामः, हे राम।" अगस्त्यस्य तेजस्विनः वचनं श्रुत्वा, रामः, अञ्जलिं कृत्वा, नम्रः, महर्षये प्राह। "अद्य मम पितरः, देवाः, पितृगणः च तुष्टाः; केवलं तव दर्शनात् ते स्वजनैः सह सदा तृप्ताः। किंतु अहं एकं याचामि, यद् स्पृहया वदामि; दयया, तद् मे कुरु।" "नागराणां जनस्य च कार्याणि व्यवस्थित्य, अहं अत्र आगतः; तव प्रभावेण, हे महात्मनः, यज्ञान् करिष्यामि।