राजा दशरथः हृदयस्य कम्पनं मनसः च शोकम् अनुभवन् विस्मयमयम् इदं किं यद् मे हृदयम् कम्पते, मनः च शोकम् अवसन्नम् इति उक्तवान्। तस्य वचनं श्रुत्वा महर्षिः वसिष्ठः मधुरं वचनम् अवदत् — "एतस्य परिणामः शृणु। भीषणः, दिव्यः, पक्षिणां वचनात् उत्पन्नः महान् आपद् अभूत्।" सः पुनः उक्तवान् — "एते पशवः शान्ताः; तव शोकः त्याज्यः।" तेषां संवादे वायुः उपस्थितः, सर्वां पृथिवीं कम्पयन्, महान्तः वृक्षाः पतिताः। सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः अपि न ज्ञायन्ते स्म। सर्वं भस्मना आवृतम्, सेना मोहिता इव अभवत्; वसिष्ठः अन्ये ऋषयः, राजा दशरथः पुत्रैः सह, तत्र चेतनाः इव स्थिताः, अन्ये सर्वे अचेतनाः इव। तस्मिन् घोरतमसि सेना भस्मना आच्छन्ना इव दृष्टा। राजा दशरथः तत्र एकं महाबलवत् पुरुषम् ददर्श, जटाजूटसमुद्रं धारयन्तम्; सः भार्गवः जमदग्निः पुत्रः, क्षत्रियवधकः। सः कैलासवत् दुर्जेयः, कालाग्निवत् दुष्प्रतिकारः, तेजसा दीप्तिमान्, सामान्यैः जनैः दृष्यम् अतीव दुस्तरम्। सः कन्धे परशुं, विद्युत्पुंजवत् धनुषम्, घोरं बाणम् धारयन्, त्रिपुरवधाय शिवः इव आसीत्। तं दीप्तिमन्तं महापुरुषं दृष्ट्वा, वसिष्ठप्रमुखाः ऋषयः, जप-यज्ञनिष्ठाः, सर्वे तपस्विनः समागत्य, आप्यायनं कृत्वा, उभयतः वदन्तः — "पितृवधेन कुपितः पुनः क्षत्रियवधं करिष्यति वा?" इति। अन्ये अवदन् — "पूर्वं क्षत्रियान् हत्वा तस्य कोपः शमितः; पुनः क्षत्रियवधं न इच्छति।" तैः मधुरैः वाक्यैः, अर्घ्यं दत्त्वा, भार्गवम् अभ्यर्च्य, "राम राम!" इति अभाषन्त। ऋषिभिः समादृतः, शक्तिमान् जमदग्निपुत्रः, दशरथपुत्रं रामं प्रति वचनम् अवदत्। तदा सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते — शृणु। सः भार्गवः रामं उवाच — "दशरथपुत्र, वीर, तव अद्भुतं पराक्रमं प्रसिद्धम्। धनुषः भेदनं विस्तरेण श्रुतम्। तद् अद्भुतं, अचिन्त्यं धनुषः भेदनं श्रुत्वा, अहं अन्यं शुभं धनुः गृहीत्वा आगतः। अत्र भवति जमदग्न्यस्य महद् धनुः; तद् बाणेन सज्यं कृत्वा, बलं दर्शय। तव बलं दृष्ट्वा, तव प्रसिद्धं वीर्यं परीक्षणाय द्वंद्वं दास्यामि।" तस्य वचनं श्रुत्वा, राजा दशरथः शोकवदनः, अञ्जलिं कृत्वा, भार्गवम् उवाच — "त्वं क्षत्रियकोपात् शान्तः, ब्राह्मणेषु महातपस्वी; मम पुत्रेषु रक्षणं दातव्यम्। भार्गववंशे जातः, अध्ययनव्रतनिष्ठः, इन्द्रस्य पुरः प्रतिज्ञां कृत्वा, शस्त्राणि त्यक्तवान्। धर्मनिष्ठः भूत्वा, कश्यपाय पृथिवीं दत्त्वा, महेन्द्रे वने वासम् अकरोत्। महान् ऋषिः, सर्वेषां नाशाय आगतः; यदि रामः एव हन्यते, अन्ये जीवितुं न शक्नुवन्ति।" दशरथस्य वचने तु, जमदग्निपुत्रः बलवान्, तस्य वचनं अवज्ञाय, केवलं रामं उवाच। "अत्र द्वे दिव्ये धनुषी, लोकैः पूजिते, बलिष्ठे, श्रेष्ठे, विश्वकर्मणा निर्मिते। एकं देवैः त्र्यंबकाय युध्यर्थं दत्तम्, यद् त्वया भग्नम्, ककुत्स्थवंशज, त्रिपुरवधाय। अपरं अजेयम् धनुः श्रेष्ठैः देवैः विष्णवे दत्तम्; एष वैष्णवधनुः, राम, नगरविजयी। ककुत्स्थ, एष धनुः रुद्रधनुषः तुल्यः; ततः सर्वे देवाः पितामहम् अपृच्छन्। शिव-विष्ण्वोः बलस्य, दुर्बलस्य च विवेकाय, पितामाहः देवेषां अभिप्रायम् ज्ञात्वा, सत्येषु श्रेष्ठयोः, तयोः वैरं कारणम् अकरोत्। तस्मिन् संघर्षे, महान् रोमाञ्चनकः युद्धः अभवत्। शिव-विष्ण्वोः, जयाय परस्परं युध्यमानयोः, तदा शिवधनुः घोरशक्तिमान् उद्धृतः। तदा महादेवः त्रिनेत्रः गर्जनया निरुद्धः; तस्मिन् समये, देवाः ऋषिसंघैः, दिव्यैः समागत्य, शान्त्यर्थं प्रार्थयन्। तौ परमदेवौ शान्त्या प्रार्थितौ, शिवधनुषः विष्णुप्रभावेण सज्यं दृष्ट्वा। देवाः ऋषिसंघः विष्णुं श्रेष्ठं मनीषाम्; रुद्रः तु विदेहेषु कोपितः। सः राजा देवराताय धनुः बाणैः सह दत्तवान्; विष्णुधनुः, राम, नगरविजयी। विष्णुः उत्तमं धनुः ऋचीकभार्गवाय दत्तवान्; ऋचीकः महातेजाः तद् पुत्राय अनुत्तमकर्मणे दत्तवान्। मम पिता दिव्यं धनुः जमदग्नये दत्तवान्, महात्मने; पिता तपस्याशक्तिमान् शस्त्राणि त्यक्तवान्। अर्जुनः सामान्यबुद्धिः पितुर्वधं अकरोत्; तस्य पितुर्वधस्य दुःखं श्रुत्वा, तेन कोपात् क्षत्रियवर्गं पुनः पुनः नाशितवान्। सम्पूर्णां पृथिवीं प्राप्त्वा, यज्ञान्ते, तां कश्यपाय दत्तवान्, पुण्यकर्मणां फलरूपेण।" एवं भार्गवः दशरथपुत्रं रामं प्रति, दिव्यधनुषोः इतिहासं, तस्य पराक्रमस्य परीक्षा च, ऋषिसंघस्य शान्त्याचरणं, सर्वं श्रुत्वा, तत्र स्थितः।