सगरः नाम राजा तेषु महान् आसीत्, यस्य समुद्रः खुदितः। तं सगरं षष्टि सहस्राणि पुत्राणां परिवृत्य याति स्म। तेषां महात्मनां इक्ष्वाकुवंशीयानां राज्ञां मध्ये महान् एषः आख्यायिका उत्पन्ना, या रामायणम् इति विख्याता। अधुना तां सर्वां कथा आरभ्य धर्मकामार्थसंयुक्तां वक्ष्यामः; सा श्रोतव्या निरसूया। आसीत् नगरी आयोध्या नाम, या विश्वविख्याता, तां मनुः मानवाधिपः स्वयम् निर्मितवान्। सा नगरी द्वादशयोजनविस्तीर्णा, त्रियोजनविस्तीर्णा, सुयोजितमुख्यमार्गा आसीत्। तत्र महान् राजमार्गः सुसंस्कृतः, नित्यं नूतनपुष्पैः विचित्रितः, वारिणा सिक्तः आसीत्। तस्यां दशरथः महाराजः, स्वराज्यवर्धकः, तिष्ठति स्म, यथा देवेशः स्वर्गे। सा नगरी द्वारैः तोरणैः युक्ता, सुयोजितविपणिभिः, यंत्रशस्त्रसम्पूर्णा, सर्वशिल्पिभिः वासिता। रथिकैः सूतैः, गायकैः, अप्रतिमश्रीयुक्ता, उच्चप्रासादैः, पताकाभिः, युद्धयंत्रशतैः समाकीर्णा। सर्वतः नर्तकीभिः, नाट्यसमूहैः, उद्यानैः, आम्रवाटिकाभिः, शालवृक्षपरिवृता। गम्भीरखातैः, दुर्गमोपायनैः, अश्वगजगोमहराजैः, उष्ट्रैः, गर्दभैः पूर्णा। समन्तात् सामन्तराजसमूहैः, करदातृभिः, विदेशवणिजैः शोभिता। रत्नमण्डितप्रासादैः, पर्वतसदृशैः, उच्चप्रासादैः, अमरावतीसदृशा। शतरञ्जिसदृशरूपा, कुलीनस्त्रीसमूहैः, सर्वरत्नैः, दिव्यप्रासादैः भूषिता। गम्भीरनिरन्तरनिवेशना, समभूमिस्थिता, धान्यशालिभिः, इक्षुरसजलैः पूर्णा। तत्र नगरी पृथिव्याम् अतीव निनादयति, मृदङ्गवीणापणववाद्यैः। सिद्धैः स्वर्गे तपसा प्राप्तं दिव्यनिकेतनम् इव, सुव्यवस्थितवेश्मना, कुलीनपुरुषैः पूर्णम्। ये दूरसमीपशर्ये अच्युतास्त्रविदः, शब्दवेधनकुशलाः, लघुहस्ताः, निपुणाः। सिंहव्याघरवराहानां वनमध्ये शस्त्रबलप्रयोगैः हन्तारः। सहस्रैः महारथिभिः दशरथः तां नगरं पूरयति स्म। सा नगरी अग्निसदृशैः धर्मिष्ठैः, श्रेष्ठब्राह्मणैः, षड्वेदाङ्गविद् द्विजैः, सहस्रैः सत्यम् अनुव्रतैः महात्मभिः, महर्षिसदृशैः तपस्विभिः परिवृता। तत्र वाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे षष्ठः भागः श्राव्यः। तस्यां आयोध्यायां वेदविद्, सर्वज्ञानसम्पन्नः, दूरदर्शी, महातेजस्वी, नगरजनपदप्रियः आसीत्। इक्ष्वाकुवंशे सः महारथी, यज्ञकर्ता, धर्मनिष्ठः, आत्मसंयमी, राजर्षिः, त्रैलोक्यविख्यातः। बलवान्, शत्रुनाशकः, मैत्रः, इन्द्रकुबेरसमः, धनधान्यसम्पन्नः। यथा मनुः तेजस्वी जगद्रक्षकः, तथा दशरथः लोकस्य रक्षकः आसीत्। तेन सत्यम् अनुष्ठाय त्रिवर्गपालनात्, सा उत्तमा नगरी इन्द्रस्य अमरावतीवत् शासनिता। तस्यां श्रेष्ठनगरीः, सर्वे कुटुम्बिनः धनसम्पन्नाः, गोअश्वधनधान्ययुक्ताः। न कोऽपि तत्र कामी वा कृपणः वा क्रूरः वा दृश्यते; न चाज्ञः, न नास्तिकः। सर्वे नरनार्यः धर्माचरणनिष्ठाः, शीलसंयताः, हृष्टस्वभावाः, महर्षिसदृशाः शुद्धाः। न कोऽपि तत्र कुण्डलहीनः, किरीटहीनः, माल्यहीनः, अल्पभोगः, अशुद्धः, अलङ्कारहीनः, सुरभिहीनः। न कोऽपि तत्र अशुद्धान्नभोजी, अनदाता, कंकणहीनः, हारहीनः, हस्तालङ्कारहीनः, असंयमी। न कोऽपि तत्र अग्निहीनः, यज्ञत्यागी, कृपणः, चौरः, दुष्चरित्रः, जातिसङ्करः। ब्राह्मणाः तत्र स्वधर्मनिष्ठाः, इन्द्रियसंयताः, दानाध्ययननिष्ठाः, अल्पदानग्रहणाः। नास्तिकः, मिथ्यावादी, अल्पविद्यः, असूयी, अशक्तः, मूर्खः तत्र नास्ति। षड्विद्याविहीनः, व्रतहीनः, अल्पदाता, दरिद्रः, चित्तविक्षिप्तः, क्लिष्टः तत्र नास्ति। न कोऽपि तत्र स्त्री वा पुरुषः दारिद्र्ययुक्तः, रूपहीनः, राजभक्तिहीनः। त्रिवर्णेषु देवातिथिपूजकाः, कृतज्ञाः, दानशीलाः, शूराः, वीर्यसम्पन्नाः। सर्वे दीर्घायुषः, धर्मसत्यनिष्ठाः, पुत्रपौत्रपत्नीसंयुक्ताः तत्र श्रेष्ठनगरीः। क्षत्रियाः ब्राह्मणानां आधारः, वैश्याः क्षत्रियसेवकाः, शूद्राः स्वधर्मनिष्ठाः, त्रिवर्णसेवकाः। एवं सा आयोध्या नगरी दशरथराज्ञा शासनिता, धर्मकामार्थयुक्ता, सर्वसंपन्ना, सर्वगुणसम्पन्ना, त्रैलोक्यविख्याता आसीत्।