राज्ञः दशरथस्य वसिष्ठं दृष्ट्वा तानि पक्षिणः भीषणानि पशुष्च सञ्चरन्ति इति पृष्टवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, “किमेतद् यद् हृदयं कम्पयति, मनः चावसादयति?” इत्युक्त्वा, महर्षिः वसिष्ठः मधुरं वाक्यम् अब्रवीत्—“अस्य परिणामः शृणु। दैवः भीषणः आपद् उत्पन्ना, पक्षिणां मुखात् सञ्जाता।” ततोऽब्रवीत्—“पशवः शमयन्ति, तव दुःखं त्यज। यदा तत्र संवादः अभवत्, वायुः प्रादुरभवत्।” सर्वां पृथिवीं कम्पयन्, महान् वृक्षान् पतयन्, सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः न ज्ञायन्ते स्म। सर्वं भस्मना आवृतम्, सेना मोहिता इव अभवत्। वसिष्ठः अन्ये च ऋषयः, राजा दशरथः पुत्रैः सह, तत्र चेतनाः इव स्थिताः, अन्ये तु अचेतनाः। तस्मिन् भीषणे तमसि, सेना भस्मना आच्छन्ना इव दृष्टा। राजा एकं वीर्यवन्तं पुरुषं दृष्टवान्, जटामण्डलम् धारयन्तं, जामदग्निसुतं भर्गवं, क्षत्रियविनाशनम्। सः कैलासवत् दुर्धर्षः, कालाग्निवत् असह्यः, तेजसा दीप्तः, सामान्यैः अपि द्रष्टुं अशक्यः। कन्धे परशुं, विद्युत्पुञ्जवत् धनुः, घोरं बाणं गृहीत्वा, त्रिपुरविनाशनं शिवं इव अभवत्। तं दीप्ततेजसम्, महापुरुषसदृशं दृष्ट्वा, वसिष्ठप्रमुखाः ऋषयः, जपयज्ञनिष्ठाः, सर्वे तपस्विनः समागत्योक्तवन्तः—“किम्, पितृवधकृतक्रोधात्, पुनः क्षत्रियवधाय आगतः?” ततोऽन्ये ब्रुवन्ति—“पूर्वं क्षत्रियान् हत्वा, तस्य क्रोधः शान्तः, पुनः क्षत्रियवधाय न इच्छति।” ततः मधुरैः वाक्यैः, अर्घ्यम् दत्त्वा, ऋषयः भर्गवं सम्बोधितवन्तः—“राम राम” इति। ऋषिभिः सम्मानं लब्ध्वा, जामदग्निसुतः शक्तिमान् रामः, दशरथसुतं रामं सम्बोधितवान्। ततः सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः आरम्भः। जामदग्निसुतः रामं उवाच—“दशरथसुत राम, तव अद्भुतं वीर्यं प्रसिद्धम्। धनुर्भङ्गस्य वृत्तान्तं विस्तरेण श्रुतवान्। तस्मात् आश्चर्यजनकं धनुर्भङ्गं श्रुत्वा, अन्यं शुभं धनुः गृहीत्वा आगतः। एष जामदग्न्यस्य घोरं महद् धनुः अस्ति; तं बाणेन संयोज्य वीर्यं दर्शय। यदा तव वीर्यं धनुषि दर्शयिष्यसि, तदा तव प्रसिद्धं पराक्रमं परीक्षणाय द्वन्द्वं दास्यामि।” तस्य वचनं श्रुत्वा, दशरथः राजा, शोकाकुलः, नम्रमुखः, अञ्जलिं कृत्वा उवाच—“त्वं क्षत्रियवधात् शान्तः, ब्राह्मणेषु महातपस्वी, मम पुत्रेषु रक्षां दातुम् अर्हसि। भर्गववंशे जातः, अध्ययनव्रतपरः, इन्द्रस्य पुरतः शपथं कृत्वा, शस्त्राणि त्यक्तवान्। धर्मनिष्ठः भूत्वा, कश्यपाय पृथिवीं दत्त्वा, महेन्द्रे वने वासं कृतवान्। महर्षे, सर्वेषां नाशाय आगतः; यदि रामः एव हन्यते, अन्ये जीवितुं न शक्नुवन्ति।” दशरथस्य वचने, जामदग्न्यः शक्तिमान् तं उपेक्ष्य, केवलं रामं सम्बोधितवान्। “इमे द्वौ उत्तमौ दिव्यौ धनुषी, लोकैः पूजितौ, दृढौ, बलिनौ, विश्वकर्मणा निर्मितौ। एकं देवैः त्र्यम्बकाय युद्धाय दत्तम्, यत् त्वया भग्नम्, त्रिपुरविनाशनं धनुः। द्वितीयं अपराजितं धनुः विष्णवे दत्तम्; एष वैष्णवः धनुः, राम, पुरविजयिन्। ककुत्स्थ, एष धनुः रुद्रधनुषा तुल्यः; तदा सर्वे देवाः पितामहम् अपृच्छन्। शिवविष्ण्वोः बलाबलम् ज्ञातुम्, पितामाहः देवेषु स्पृहां ज्ञात्वा, तयोः मध्ये वैरं उत्पादितवान्। तत्र युद्धे, महान् रोमाञ्चनकः संग्रामः अभवत्। शिवविष्ण्वोः परस्परं जयाय युध्यमानयोः, शिवधनुः घोरशक्तिम् आहृतम्। महादेवः त्रिनेत्रः गर्जनया स्थितः; तदा देवाः, ऋषयः, सुरगणाः समागत्य शान्तिं याचितवन्तः। तौ परमौ देवौ शान्तिं प्राप्य गच्छतौ; विष्णोः वीर्येण शिवधनुः तिर्यक् दृष्टम्। देवाः, ऋषिगणाः विष्णुं श्रेष्ठम् मन्यन्ते स्म; रुद्रः तु विदेहेषु कोपितः अभवत्। तेन देवराताय राजर्षये धनुः बाणैः सह दत्तम्; एष विष्णुधनुः, राम, पुरविजयिन्। विष्णुः ऋचीकभर्गवाय उत्तमं धनुः दत्तवान्; ऋचीकः तेजस्वी तं पुत्राय अप्रतिमकर्मणे दत्तवान्। मम पितुः जामदग्नये दिव्यं धनुः दत्तम्, स महात्मा शस्त्राणि त्यक्तवान्। अर्जुनः सामान्यबुद्ध्या पितुः मृत्युं कृतवान्; पितृवधस्य श्रवणेन, क्रोधात् पुनः पुनः क्षत्रियवधं कृतवान्।