हनुमान् नाम वानरः, यस्य साहसं, कौशलम्, बलम्, धैर्यं, बुद्धिः, नीतिशास्त्रनिपुणता, वीर्यम्, शक्तिः च सर्वे गुणाः तस्य अन्तः निवसन्ति। स महाबलः महाबाहुः, समुद्रस्य समीपे वानरसेनायाः उत्साहः क्षीणः इति दृष्ट्वा, तान् सर्वान् उत्साहयन्, एकशतं योजनानां लङ्घनं कृतवान्। लङ्कानगरं प्रविश्य, रावणस्य अन्तःपुरं गत्वा, सीतां दृष्ट्वा तया सह संवादं कृत्वा, ताम् अश्वासयत्। तत्र सेनापतयः, मन्त्रिपुत्राः, किंकराः, रावणस्य पुत्रः अपि—सर्वे हनुमता एकाकिना हताः। पुनः, बन्धनात् विमुक्तः सः दशग्रीवम् अभाषत, लङ्कां च भस्मीकृतवान्, यथा अग्निः भूमिं दहति। युद्धे हनुमता कृतानि कर्माणि, कालः, इन्द्रः, विष्णुः, कुबेरः वा, तादृशानि न किल श्रूयन्ति। तस्य महाबलैः बाहुभिः अहं लङ्कां, सीताम्, लक्ष्मणम्, जयम्, राज्यं, मित्राणि, बान्धवान् च प्राप्तवान्। यदि हनुमान्, वानराधिपस्य मित्रम्, अस्माकं सह न अभवेत्, कः अन्यः जानकीसम्बन्धि वार्ताम् ज्ञातुं शक्ष्यति? किमर्थम्, बाल्यभावेन सुग्रीवस्य प्रियत्वेच्छया, तस्य शत्रुत्वे उत्पन्ने, तदा तं नाशयितुं न कृतम्, यथा कोमलः अंकुरः? अहं मन्ये—हनुमान् स्वबलम् न अवगच्छत्, यदा वानरराजः दुःखितः जीविते स्पृहयन् दृष्टः। हे मह्यं पूज्य, देवैः पूजितः, हनुमतः महात्मनः सर्वं यथातथ्यं विस्तारतः कथय। राघवस्य एतानि युक्तियुक्तानि वचनानि श्रुत्वा, मुनिः तदा हनुमतः पुरतः इदं वचनम् उवाच। यद् हनुमतः विषये त्वया उक्तम्, तत् सत्यम्, हे रघुवंशश्रेष्ठ; तस्य बलम्, वेगः, बुद्धिः च तुल्यः वा श्रेष्ठः वा अन्यः न अस्ति। पूर्वं सः ऋषिभिः शापितः, यथा सः बलवान् अपि, अविजेयः अपि, स्वबलम् न जानीयात्। बाल्ये अपि, हे राम, तेन कृतानि कर्माणि वर्णयितुं न शक्यन्ते, बाल्यभावेन तानि निगृहितानि। यदि त्वं इच्छसि श्रोतुम्, हे राघव, मनः संयम्य, राम, मम कथनम् शृणु। सुमेरु नाम पर्वतः अस्ति, सूर्येण दत्तसुवर्णशिखरः, यत्र तस्य पिता केसरिः राज्यं पालयति। तस्य पत्नी अञ्जना नाम्ना प्रसिद्धा, तस्यां वातात्मा उत्तमपुत्रं समजनयत्। ततः अञ्जना तं पुत्रं प्रसूता, यस्य रूपम् तण्डुलस्य च चित्रकपोतशावकस्य च सदृशम्; सा वनवासिनी फलार्थिनी बहिर्गता। मातुः वियोगेन, तत्र बालः तीव्रं क्षुधया पीडितः, अरण्ये शिशुवत् अत्यन्तं रुरोद्। सः उदयन्तं सूर्यं रक्तजपाकुसुमसमूहसदृशम् दृष्ट्वा, फललोभेन तं प्रति उन्नतम्। बालः सूर्यं प्रति उन्मुखः, स्वयम् अपि नवसूर्यसदृशः, तं ग्रहीतुं इच्छन् आकाशे मध्यं गत्वा विहृतवान्। हनुमान् बालः एव लङ्घनं आरभ्य, तदा देवाः, दानवाः, यक्षाः च, महान् विस्मयम् अनुभूतवन्तः। न वातः, न गरुडः, न मनः अपि, तस्य वेगेन आकाशे गन्तुं शक्ष्यन्ति, यथा वातात्मजः तदा गतवान्। यदि बालः एव तादृशं वेगं प्रदर्शयति, युवावस्थायाम् तस्य बलम् किम् भविष्यति? वायुः, पुत्रस्य पृष्ठतः गच्छन्, सूर्यस्य ज्वलनात् तं रक्षितवान्, हिमपिण्डवत् शीतलतया। सः सहस्राणि योजनानाम् आकाशे लङ्घित्वा, पितुर्बलात्, स्वयम् बाल्यबलात् च, सूर्यसमीपं प्राप्तवान्। सूर्यः, "एषः बालः, अनर्थज्ञः, मम एव कार्यः," इति चिन्त्य, तं न दग्धवान्। यस्य दिवसे सः सूर्यं ग्रहीतुं लङ्घितवान्, तस्य दिवसे राहुः अपि सूर्यग्रहणाय आगतः। हे राम, राहुः, यः चन्द्रसूर्ययोः पीडनकर्ता, सूर्यरथस्य शिखरे स्थितं तं स्पृष्ट्वा, भयात् तत्रत्यः अभवत्। ततः, कुपितः सिंहिकापुत्रः इन्द्रस्य निकेतनं गत्वा, भ्रूभङ्गं कृत्वा, देवसंघपरिवृतं इन्द्रं प्रति वदति स्म। "हे इन्द्र, वृत्रघ्न, त्वया मम क्षुधानिवारणाय सूर्यचन्द्रौ दत्तौ। किमर्थम् अन्यस्मै दत्तौ?" "अद्य योगे, सूर्यं ग्रहीतुं आगतः, किन्तु अन्यः राहुः सहसा आगत्य रविं ग्रहीतवान्।" राहोः वचनं श्रुत्वा, इन्द्रः, भयात्, आसनात् उत्थाय, सुवर्णमालां गृहित्वा। ततः कैलासशिखरप्रमाणम्, चतुर्दन्तम्, मदप्रस्रवणम्, शोभितकेशरम्, ऊर्ध्वम्, सुवर्णघण्टाभूषितम्, गजेन्द्रं आरुह्य, इन्द्रः राहुम् अग्रे स्थाप्य, सूर्यसमीपं गच्छन्, हनुमता सह। तदा राहुः शीघ्रं इन्द्रं विहाय, हनुमन्तम् दृष्ट्वा, पर्वतशिखरवत् पलायितवान्। ततः सूर्यं विहाय, राहुम् लक्ष्यीकृत्य, हनुमान् पुनः आकाशे लङ्घितवान्, सिंहिकापुत्रं ग्रहीतुं। वानरः सूर्यं विहाय, राहुम् प्रति धावन् दृष्ट्वा, राहुः केवलं मुखं दर्शयन्, विपरीतदिशं पलायितवान्। सिंहिकापुत्रः इन्द्ररक्षणम् अपेक्ष्य, भयात् पुनः पुनः "इन्द्र! इन्द्र!" इति आक्रन्दितवान्।