जनकः तदा उत्तमकम्बलानि शुक्लवस्त्राणि च कोटिशः वस्त्राणि च दत्तवान्। गजाः अश्वाः रथाः पदातयः च, सर्वे भूषणैः अलङ्कृताः दिव्यरूपिणः च, दत्ताः। शतम् कन्याः, तासां पुरुषदास्यः स्त्रीदास्यः च, सुवर्णं शुद्धं सुवर्णं मुक्ताः प्रवालम् च, इति सर्वं दत्तम्। राजा जनकः परमसन्तुष्टः, अनुपमाणि कन्यादानानि कृत्वा, बहुविधानि दानानि दत्त्वा, तदा अन्यराज्ञं अभ्यनुज्ञाप्य निवृत्तः। मिथिलाधिपः स्वां पुरीम् मिथिलाम् प्रविवेश। अयोध्यापतिः च, स्वपुत्रैः सहितः, समस्तैः ऋषिभिः अग्रे स्थाप्य, स्वसैन्येन सह प्रस्थितवान्। सः पुरुषव्याघ्रः ऋषिसंघेन रामेण च सह गच्छन्, सर्वतो भीषणाः पक्षिणः शब्दं कुर्वन्तः दृष्टाः; सर्वे स्थावरजङ्गमाः प्रदक्षिणम् अगच्छन्। राजा दशरथः तान् दृष्ट्वा, वसिष्ठं पप्रच्छ—"एते पक्षिणः भीष्माः, पशवः च परिवर्तन्ते। किम् एतत् यन्मम हृदयं कम्पते, मनः च विषीदति?" इत्युक्त्वा, महामुनिः वसिष्ठः मधुरवचनैः प्रत्युवाच—"शृणु, एषः भीषणः आपद् उत्पन्ना, दिव्या पक्षिमुखसमुत्थिता। एते पशवः शमयन्ति, शोकं त्यज।" एवं संवादे तत्र वातः प्रववौ, भूमिं सम्प्रकम्पयन्, महावृक्षान् च पतयन्। सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः च न ज्ञायन्ते। सर्वं भस्मना आवृतम्, सैन्यं च मोहितवत् अभवत्। वसिष्ठः अन्ये ऋषयः राजा च पुत्रैः सह, तत्रैव चेतनाः इव स्थिताः, अन्ये सर्वे अचेतनाः इव। तस्मिन् घोरे तमसि सैन्यम् भस्मना आच्छन्नम् इव बभूव। राजा एकं पुरुषसदृशम् अपश्यत्, जटाजूटधरं, भीमवपुषम्, भृगुप्रवरं, जमदग्निसुतं, क्षत्रियान्तकम्। कैलासवत् अदृश्यं, कालाग्निवत् असह्यं, तेजसा दीप्तम्, साधारणजनानां अतीन्द्रियदर्शनम्। स्कन्धे परशुं, विद्युन्मयं धनुः, घोरशरं च गृहीत्वा, त्रिपुरान्तकशिववत् स्थितम्। तम् अग्निसमप्रभं दृष्ट्वा, वसिष्ठप्रमुखाः ऋषयः जपहोमपरायणाः, सर्वे तपस्विनः संमिल्य, "किं पुनः पितृवधोद्विग्नः क्षत्रियान् नाशयिष्यति?" इति परस्परं विचिन्तयन्तः। "पूर्वं क्षत्रियवधेन कोपः शान्तः, न पुनः नाशयितुम् इच्छति।" इत्युक्त्वा, हविरादीन् गृहीत्वा, भीषणदर्शिनं भृगुपुत्रं मधुरैः वाक्यैः सम्बोधितवन्तः—"राम, राम!" इति। ऋषिभिः सत्कृत्य, बलवान् जमदग्निसुतः भृगुपुत्रः रामः, दशरथात्मजं रामं प्रति वचः अब्रवीत्। अथ सप्तत्यधिकसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते, शृणु। "राम दशरथात्मज, वीर, तव अद्भुतं वीर्यं प्रसिद्धम्; धनुर्भङ्गस्य वृत्तान्तं अपि विस्तारतः श्रुतवान्। तद् अद्भुतं, अचिन्त्यं धनुर्भङ्गं श्रुत्वा, अहम् अपि अन्यद् पुण्यं धनुः गृहीत्वा अत्र आगतः। अत्र एषः घोरः महाशक्तिमान् जामदग्न्यधनुः अस्ति; तं शरं सन्धान्य, स्वबलम् दर्शय। यदि एतदपि धनुः सन्धानयिष्यसि, तदा त्वया सह युद्धं दास्यामि, कृतकीर्ते, वीर्यं परीक्षितुम् इच्छामि।" एवं वचः श्रुत्वा, दशरथः राजा शोकविह्वलमुखः, कृताञ्जलिः इदं वचनम् उवाच—"त्वम् क्षत्रियकोपात् शान्तः, ब्राह्मणेषु महातपाः, मम पुत्रेषु बालेषु अभयं दातुम् अर्हसि। भृगुवंशसमुद्भूतः, स्वाध्यायव्रतपरः, इन्द्रस्य पुरः प्रतिज्ञां कृत्वा शस्त्राणि त्यक्तवान्। धर्मनिष्ठः भूत्वा, कश्यपाय भूमिं दत्त्वा, वनं प्रविश्य महेन्द्रे वासं कृतवान्। महर्षे, सर्वेषां नाशाय त्वम् आगतः; यदि रामः एव निहन्येत, वयं जीवितुम् अर्हामः न।" एवं दशरथस्य भाषमाणस्य, बलवान् जामदग्न्यः तस्य वाक्यानि अवज्ञाय, केवलं रामम् एव उवाच। "अत्र द्वे उत्तमे दिव्ये धनुषी लोकेषु पूजिते, दृढे महाबले श्रेष्ठे विश्वकर्मणा विनिर्मिते। एकम् देवैः त्र्यम्बकाय युद्धाय दत्तम्, तद् त्वया काकुत्स्थ त्रिपुरान्तके भग्ने। एतद् द्वितीयम् अजय्यं धनुः विष्णवे देवेभ्यः दत्तम्; एष वैष्णवधनुः राम, पुरद्विषां जये। काकुत्स्थ, एतत् धनुः रुद्रधनुषः समम्; तदा सर्वे देवाः पितामहम् अपृच्छन्। शिवविष्ण्वोः बलाबलम् विज्ञातुम्, ब्रह्मा देवेषु संकल्पं ज्ञात्वा, सत्यवचसां श्रेष्ठयोः मध्ये वैरं जनयामास। तत्र महान् रोमाञ्चकरः युद्धः अभवत्। शिवविष्ण्वोः परस्परविजयं इच्छतोः मध्ये, तदा शिवधनुः भीमपराक्रमम् आलम्ब्य उद्धृतम्। तदा महादेवः त्रिनेत्रः, निनादेन स्थगितः, तस्मिन्नवसरे, सर्वे देवाः, ऋषिसंघाः, सुरगणाः च, समागताः।