शृणु किल, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे चतुर्सप्ततितमः सर्गः प्रवर्तते। रात्र्यतीता तदा महर्षिः विश्वामित्रः द्वाभ्यां राजभ्यां अनुमत्य उत्तरेषु पर्वतेषु प्रस्थितः। विश्वामित्रे गतवति, राजा दशरथः विदेहराजानम् अनुमत्य शीघ्रं स्वपुरीं प्रतिजगाम। ततः विदेहराजः विवाहसंबन्धे बहूनि दत्तानि दानानि ददौ; मिथिलेशः शतसहस्राणि गोः ददौ। उत्तमाः कम्बलाः, शुक्लवस्त्राणि, लक्षलक्षाणि वस्त्राणि, गजाः, अश्वाः, रथाः, पदातयः, सर्वे दिव्यवपुषः, दत्ताः। शतं कन्याः, उत्तमान् दासदासीः, सुवर्णं, शुद्धं सुवर्णं, मुक्ताः, प्रवालम् च ददौ। राजा हृष्टः, अतुलानि विवाहदानानि दत्त्वा, अनेकविधानि दानानि समर्प्य, अन्यं राजानम् अनुमत्य। मिथिलेशः स्वनगरीं मिथिलाम् प्रविष्टः; अयोध्याधिपः स्वपुत्रैः सह। सर्वान् ऋषीन् पुरतः स्थाप्य, सेनया सह प्रस्थितः; पुरुषसिंहः ऋषिसंघेन रामेण सह ययौ। तत्र भयङ्कराः पक्षिणः सर्वतः क्रन्दन्ति स्म; भूमिस्थः सर्वः पशुसंघः चक्राकारं गतिम् आस्थाय। तान् दृष्ट्वा राजसिंहः वसिष्ठं पप्रच्छ—“एते पक्षिणः भीषणाः, पशवः चक्रवद् विचरन्ति।” “किम् एतत् यद् मम हृदयम् कम्पयति, मनः च विषीदति?” इति दशरथस्य वचनं श्रुत्वा महर्षिः मधुरं वाक्यम् अब्रवीत्—“फलम् एतस्य शृणु; भीषणः आपद् उत्पन्ना, दिव्या, पक्षिमुखात् प्रवृत्ता।” “एते पशवः शमयन्ति; दुःखम् परित्यज्यताम्।” तत्र संवादे वायुः अभवत्, सर्वां भूमिं कम्पयन्, महावृक्षान् च पतयन्। सूर्यः तमसा अच्छादितः, दिशः अविवेचनीयाः। सर्वम् भस्मना आवृतम्, सेना मोहितवत् अभवत्; वसिष्ठः अन्ये ऋषयः, राजा पुत्रैः सह, तत्र चेतनवत् स्थिताः, अन्ये सर्वे मूढवत्। तस्मिन् भीषणे तमसि सेना भस्मना आवृतवत्। राजा एकं महात्मानम् ददर्श, जटासमूहधारिणम्; भार्गवम्, जमदग्निपुत्रम्, क्षत्रियविनाशकम्। कैलासवत् दुरासदम्, कालाग्निवत् दुःसहम्; तेजसा दीप्तम्, सामान्यजनैः अदृश्यम्। कन्धे परशुं, विद्युत्समूहवत् धनुः, तीक्ष्णं बाणम् धारयन्, त्रिपुरविनाशक-शिववत्। तम् दीप्तम् महात्मानम् दृष्ट्वा, वसिष्ठप्रमुखाः ऋषयः, जपयज्ञनिष्ठाः, समागताः तपस्विनः, उचुः—“पितृवधात् कुपितः पुनः क्षत्रियवर्गं न विनाशयेत्?” “पूर्वं क्षत्रियान् हत्वा तस्य क्रोधः शान्तः; पुनः क्षत्रियवधाय न इच्छति।” इत्युक्त्वा, समर्प्य अर्घ्यम्, ऋषयः भार्गवम् भीषणदर्शनम् मधुरैः वाक्यैः सम्बोधितवन्तः—“राम राम!” ऋषिणां पूजां स्वीकृत्य, बलशाली जमदग्निपुत्रः रामं दशरथात्मानम् अभाषत्। अथ पंचसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। “हे राम दशरथात्मन्, वीर्यवान्, तव अद्भुतं पराक्रमं प्रसिद्धम्; धनुर्भङ्गस्य वृत्तान्तं विस्तरेण श्रुतवान् अस्मि। तद् अद्भुतं, अगम्यं धनुर्भङ्गम् श्रुत्वा, अन्यं शुभं धनुः गृहीत्वा अत्र आगतः अस्मि। एष जामदग्न्यस्य घोरः महावीर्यः धनुः; तं बाणेन सन्धाय बलं दर्शय। तव बलं धनुषि सन्धानं दृष्ट्वा, द्वन्द्वं दास्यामि; तव कीर्तितं पराक्रमं परीक्षितुम् इच्छामि।” तस्य वचनं श्रुत्वा, दशरथः शोकवदनः, शोकसन्तप्तः, अञ्जलिं कृत्वा इदं अभाषत्—“त्वं क्षत्रियद्वेषात् शान्तः, ब्राह्मणेषु महातपस्वी, मम बालान् पुत्रान् अभयम् दातुम् अर्हसि। भार्गववंशे जातः, अध्ययनव्रतानुष्ठाननिष्ठः, इन्द्रस्य पुरः शस्त्राणि त्यक्तवान्। धर्मनिष्ठः भूः कश्यपाय दत्तवान्, महेन्द्रे वने वासम् कृतवान्। महान् ऋषिः, त्वं सर्वेषां नाशाय आगतः; यदि रामः एव हन्यते, वयं जीवितुं न शक्नुमः।” दशरथस्य एवं वदतः, बलशाली जामदग्न्यः, तस्य वचनम् उपेक्ष्य, केवलं रामम् उवाच। “द्वे उत्तमं दिव्यं धनुषी अस्ति, लोकेषु पूजिते, बलिनि, विशिष्टे, विश्वकर्मणा निर्मिते। एकं देवैः त्र्यंबकाय युद्धाय दत्तम्, तद् त्वया भग्नम्, हे काकुत्स्थ, त्रिपुरविनाशकस्य धनुः। द्वितीयं, दुर्जयम् धनुः, श्रेष्ठैः देवैः विष्णवे दत्तम्; एष वैष्णवः धनुः, हे राम, पुरविनाशन। हे काकुत्स्थ, एष धनुः रुद्रधनुषः तुल्यस्वरूपः; तदा सर्वे देवाः पितामहं पप्रच्छुः।” एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे, विवाहानन्तरं, मिथिलेशस्य दानप्रदानम्, दशरथस्य प्रयाणम्, भीषणस्य भार्गवस्य आगमनम्, तथा रामस्य पराक्रमपरीक्षा, ऋषिसंवादः, भार्गवस्य धनुष्योः वर्णनम्, सर्वं क्रमशः प्रवृत्तम्।