वसिष्ठस्य निर्देशेन चत्वारः चत्वारैः सह स्थिताः, अग्निं वेदिकां राजानं च समभिवृत्य प्रदक्षिणं कृतवन्तः। ततः रघुवंशसमुत्पन्नाः महात्मानः स्वपत्नीभिः सह, मुनिभिः च सहिताः, विवाहकर्म यथाविधि सम्पन्नम्। तस्मिन् काले दिव्यपुष्पाणां महान् वर्षः आकाशात् स्फटिकशुभ्रः अपतत्, दिव्यदुन्दुभीनां निनादैः, गीतैः वाद्यैश्च आकाशं पूर्णम् अभवत्। तत्राप्सरसां गणाः नृत्यम् अकुर्वन्, गन्धर्वाश्च मधुरं गायन्तः, रघूत्तमस्य विवाहे तं विस्मयं अपश्यन्। एवं तत्र वाद्यनिनादैः प्रतिध्वनिते, बलवन्तः ते त्रिवारम् अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य, पत्नीन् अग्रे कृत्वा निर्जग्मुः। ततः रघुवंशजाः स्वपत्नीभिः सह विश्रामस्थानम् अगच्छन्, राजा च मुनिसमाजेन बन्धुजनैः च सह तान् पृष्ठतः अन्वगच्छत्, पश्यन्। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे चतुर्सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते शृणु। रात्र्यां व्यतीतायां, महर्षिः विश्वामित्रः, उभौ राजानौ अनुमन्य, उत्तरदिक्प्रदेशस्य पर्वतान् प्रति प्रस्थितः। तस्य गच्छतः अनन्तरं, राजा दशरथः मिथिलाधिपं समनुज्ञाय, शीघ्रं स्वनगरं प्रतिजगाम। ततः जनकः विवाहदानेन महदनुग्रहम् अकुरुत्, सहस्रशः गोवृषान् ददौ। उत्तमान् कंबलान्, रेशमान्, लक्षशः वस्त्राणि, गजान्, अश्वान्, रथान्, पदातीन् च दिव्यरूपान् अलङ्कृतांश्च ददौ। शतं कन्यकाः, तासां श्रेष्ठान् सेवकान् सेविकाश्च, सुवर्णं हेम च, मुक्ताफलानि, प्रवालं च दत्तवान्। स राजा हृष्टः, अप्रतिमं विवाहदायं दत्त्वा, नानाविधं दानं वितर्य, तं राजानं समनुज्ञाय स्वपुरं प्रविवेश। मिथिलेशः स्वां पुरीं प्रविष्टः, अयोध्याधिपः च पुत्रैः सह, सर्वान् ऋषीन् पुरतः स्थापयित्वा, सेनया सह प्रस्थितः। स पुरुषसिंहः, मुनिसमाजेन रामेण च सह, ययौ। तत्र सर्वतो भीमाः पक्षिणः गर्जन्तः, सर्वे च मृगाः भूमौ परिभ्रमन्तः दृश्यन्ते स्म। तान् दृष्ट्वा, राजसिंहः दशरथः वसिष्ठं पप्रच्छ—"एते पक्षिणः भीष्माः, मृगाः च परिभ्रमन्ति।" "किमेतत् येन मे हृदयं कम्पते, मनश्च क्लम्यति?" इति दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः वसिष्ठः मधुरं प्रत्युवाच—"एष दोषः श्रूयताम्। भीषणः आपदुत्पन्नः, दिव्यः पक्षिमुखात् समुत्थितः। एते मृगाः शमयन्ते, शोकं त्यज।" इत्येवं तयोः संवादे वायुः समुत्पन्नः, सर्वां भूमिं कम्पयन्, महावृक्षान् पतयन्; सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः न ज्ञायन्ते स्म। सर्वं भस्मना आच्छन्नम्, सेना च मोहितवत् अभवत्; वसिष्ठः, अन्ये मुनयः, राजा पुत्रैः सह, केवलं चेतनवत् स्थिताः, अन्ये सर्वे मूर्च्छितवत्। तस्मिन् भीषणे तमसि, सेना भस्माच्छन्नेव बभूव। तदा राजा एकं महात्मानम् आलोकयत्—जटामण्डलधरं, भृगुकुलोत्पन्नं, क्षत्रियान्तकं रामं, जमदग्निसुतं। कैलाससमं दुर्धर्षम्, कालाग्निवत् असह्यम्, तेजसा दीप्तम्, सामान्यैः द्रष्टुं अशक्यम्। स्कन्धे परशुं, विद्युत्पुञ्जसदृशं धनुः, भीषणं बाणं च धारयन्, त्रिपुरान्तकशिववत् अभवत्। तं महात्मानं ज्वलन्तं दृष्ट्वा, वसिष्ठमुखाः मुनयः जपहोमपरायणाः, एकत्र समागताः, अन्योन्यं चचिन्तुः—"पितृवधकृतकोपः पुनः क्षत्रियवधाय न किल?" "पूर्वं क्षत्रियान् हत्वा, तस्य कोपः शमितः, न पुनः क्षत्रियवधाय अभिप्रेतः।" एवं उक्त्वा, हवनद्रव्याणि गृहीत्वा, मुनयः भृगुकुलोत्पन्नं भीषणदर्शनं रामं मधुरैः वाक्यैः सम्बोधयामासुः—"राम, राम!" मुनिभिः समादृतः, बलवान् जमदग्निसुतः रामः दशरथात्मजं रामं प्रत्युवाच। अथ पंचसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते शृणु। "राम दशरथात्मज, वीर्यवान् त्वं यशस्वी, धनुर्भङ्गस्य अद्भुतं कर्म विस्तरेण श्रुतम्। तद् अद्भुतं च अपूर्वं धनुर्भङ्गं श्रुत्वा, अहं चात्रान्यद् शुभं धनुः आदाय आगतः। अत्र एतत् भीमं महद् जामदग्न्यं धनुः अस्ति, तद् बाणेन सज्जीकृत्य बलं दर्शय। यदा एतस्य धनुषः सज्जीकरणे बलं द्रक्ष्यामि, तदा त्वां समरे समाह्वयिष्यामि, यशः परिक्षिप्स्ये।" एवं श्रुत्वा, दशरथः राजा शोकविह्वलः, शिरसा नम्रः, अञ्जलिं कृत्वा इदं वचनम् उवाच—"त्वं क्षत्रियद्वेषात् शमितः, ब्राह्मणेषु तपस्वी, मम पुत्रेषु रक्षणं दातुम् अर्हसि। भृगुवंशे जातः, स्वाध्यायव्रतपरायणः, इन्द्रस्य पुरतः शस्त्राणि त्यक्तवान्। धर्मनिष्ठः भूत्वा, कश्यपाय भूमिं दत्त्वा, महेन्द्रपर्वते वासं कृतवान्।