शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे पञ्चमः सर्गः। पुरा सर्वा भूमिः युद्धजितैः राजभिः, प्रजापतेः आरभ्य, एकस्यैव अभवत्। तेषु महान्तः राजा सगरो नाम, येन समुद्रः खनितः, षष्ठिसहस्रं पुत्राणां तं परिवृत्य यायात्। तेषां महात्मनाम् इक्ष्वाकु-वंशीयानां राज्ञां मध्ये एतत् महाकाव्यं रामायणं उद्भूतम्। अधुना धर्मार्थकाम-संयुक्तं एतत् समस्तं कथा आरभ्यते, श्रोतव्या निरसूया। आसीत् नगरी आयोध्या नाम, या विश्वविख्याता, मनुना स्वयम् निर्मिता नराधिपेन। सा नगरी द्वादश-योजन-दीर्घा, त्रि-योजन-विशाला, सुविभक्त-विपथाः। तत्र महती राजमार्गः, सुशोभिता, नित्यं नूतनपुष्पैः समर्चिता, वारिणा निषिच्यते। तस्यां नगरीं राजा दशरथः, स्वमहाविभव-वर्धकः, दिवि देवेशः यथा, निवसति। सा नगरी द्वारैः तोरणैः च सुसंस्कृता, सुविभक्त-विपणिभिः, विविध-यन्त्र-शस्त्र-सम्पूर्णा, सर्वशिल्पिभिः आवृता। रथचरणैः सूभाषितैः च, अद्वितीय-तेजसा, उन्नत-प्रासादैः पताकाभिः च, शतशः युद्धयन्त्रैः समाकीर्णा। सर्वतः नर्तकी-नाट्यगणैः परिवृता, उद्यानैः आम्रवाटैः च भूषिता, शालवृक्ष-मालया परिवेष्टिता। गभीरैः दुर्गमदुर्गैः समन्तात् रक्षिताः, अश्वगज-पशु-उष्ट्र-गर्दभैः पूर्णा। उपान्ते सामन्त-राज-सभा, नाना-देश-व्यापारीभिः शोभिता। मणि-प्रासादैः पर्वत-निभैः दीप्तिमन्तः, उन्नत-प्रासादैः अमरावती-सदृशा। वैदूर्य-शिलाभिः चतुरङ्गाकार-शोभिता, सुभ्रूणां स्त्रीगणैः समाकीर्णा, सर्वरत्न-सम्पूर्णा, दिव्य-प्रासादैः भूषिता। गम्भीर-निवेशना, अक्षुण्णा, समभूमौ स्थापिता, तण्डुल-यव-सम्पूर्णा, ईक्षु-जल-स्वादिता। तत्र नगरी पृथिव्यां महती नादयति, मृदङ्ग-वीणा-पणव-वाद्यैः। सिद्धैः दिवि तपसा प्राप्तं यथा दिव्य-निकेतनं, तत्र सुव्यवस्थित-गृहाणि, कुलीन-जनैः पूर्णानि। ये धनुष्मत् दूरस्थ-समीपस्थ-लक्ष्ये न व्यत्ययन्ति, शब्दवेध-निपुणाः, लघुहस्ताः, कौशलिनः। सिंह-व्याघ्र-वराह-निनाद-वन-हन्तारः, तीक्ष्ण-शस्त्रैः बाहुबलैः च। सहस्रैः रथीभिः दशरथः तां नगरीं पूरयति। सा नगरी अग्नि-सदृशैः धर्मात्मभिः, श्रेष्ठ-यज्ञद्विजैः, वेदाङ्ग-विद्-बहुसंख्यैः, सत्यनिष्ठ-महात्मभिः, ऋषि-सदृश-तपस्विभिः परिवृता। शृणु षष्ठः सर्गः वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। तस्मिन्नेव आयोध्यायां वेदविद्वान्, सर्वविद्याविशारदः, दूरदर्शी, महातेजाः, नगर-जनपद-प्रियः आसीत्। स इक्ष्वाकुषु महाबाहुः, यज्ञशीलः, धर्मनिष्ठः, आत्मसंयमी, राजर्षिः महर्षिसमः, त्रिलोक-कीर्तिमान्। बलवान्, शत्रुनाशकः, स्नेही, इन्द्र-कुबेर-समान-धनसम्पन्नः च। यथा मनुः महातेजाः जगत् रक्षिता आसीत्, तथा दशरथः जगत् रक्षिता। सत्यनिश्चयेन, त्रिवर्ग-पालनात्, तेन उत्तमा नगरी, इन्द्रस्य अमरावती यथा, शासनं प्राप्नोति। तस्मिन्प्रवर-पुरे, कश्चित् अल्पधनः न आसीत्; प्रत्येक-गृहस्थः सम्पन्नः, गो-अश्व-धन-धान्य-सम्पन्नः। न कश्चित् कामी वा कृपणः वा, न च क्रूरः, न च अज्ञः, नास्तिकः च आयोध्यायाम् दृश्यते। सर्वे पुरुषाः स्त्रियः च धर्मशीलाः, सुसंस्कृताः, हृष्ट-स्वभावाः, महर्षिसम-शुद्धाः। कश्चित् न कुण्डलीनः, न मुकुटहीनः, न माला-विहीनः, न अल्प-भोगः, न अशुचिः, न अनलङ्कृत-अङ्गः, न अप्रसन्न-गन्धः। न कश्चित् अशुचि-भोजनः, न अदानः, न कश्चित् कंकण-मुक्ताहार-विहीनः, न हस्त-भूषण-विहीनः, न आत्मसंयम-विहीनः। आयोध्यायां कश्चित् न अग्निहीनः, न यज्ञविहीनः, न कृपणः, न चौरः, न दुष्टाचारः, न मिश्रजातिः। ब्राह्मणाः सदा स्वधर्मनिष्ठाः, जितेन्द्रियाः, दान-पाठन-निरता, दान-ग्रहण-नियता। नास्तिकः, न मिथ्यावादी, न अल्पविद्यः, न असूयी, न अशक्तः, न अज्ञः कश्चित् आसीत्। न कश्चित् षडङ्ग-विद्या-अज्ञः, न अनव्रतः, न अल्पदाताः, न दरिद्रः, न विक्षिप्त-चित्तः, न दुःखी। न पुरुषः न स्त्री आयोध्यायां भाग्य-विहीनः, रूप-विहीनः, न च राजा-भक्तिहीनः। त्रिवर्णेषु देव-पूजकः, अतिथिपूजकः, कृतज्ञः, दाता, शूरः, वीर्यसम्पन्नः। एवं सा आयोध्या नगरी दशरथस्य शासनस्य अधीनम्, धर्म-सम्पन्ना, सर्वसम्पदा-सम्पूर्णा, लोकानां आदर्शः आसीत्।