शीतलं सुरभिगन्धि निर्मलजलं नर्मदायाः श्रान्तिं शमयति स्म। अत्रापि मारुतः, मम भीत्या, शनैः शान्तः समीरः प्रवाति स्म। सा नर्मदा, सर्वनदीषु उत्तमा, हर्षवर्धिनी, गजेन्द्रैः शुकैः तरङ्गैः च सहिताऽपि, स्त्रीव लज्जिता स्थिता आसीत्। तत्र युद्धे इन्द्रतुल्यैः राजभिः शस्त्रैः विदारितः त्वम् असि, रक्तेन समाच्छन्नः, इव चन्दनरसेन लिप्तः। अधुना यूयं सर्वे, प्रमदायिनीं पुण्यां नर्मदाम् प्रविशध्वम्, यथा मदोन्मत्तगजाः महापद्मकर्णिकायां गङ्गां प्रविशन्ति। अस्यां महतीं नदीं स्नात्वा सर्वपापैः विमुच्यध्वम्। अहम् अपि अद्य, शुभ्रशरत्चन्द्रसमप्रभायाम् तस्याः तीरे शनैः प्रसूनैः जटाधरं प्रभुं पूजयिष्यामि। एवं रावणेन उक्ते, प्रहस्तः शुकः शरणः महोदरः धूम्राक्षः च सहसा नर्मदाम् प्रविश्य, गजेन्द्रसदृशैः राक्षसेन्द्रैः विघट्टिता सा नदी, गङ्गेव वामनाञ्जनपद्ममहागजैः क्षुब्धा अभवत्। ततः ते बलवन्तः राक्षसाः नर्मदायाम् स्नात्वा तीर्त्वा च रावणस्य पूजार्थं पुष्पाणि सञ्चिन्वन्। तस्याः शोभनायाः शुभ्रमेघसदृश्यायाः तीरे क्षणेनैव पुष्पमयीं शैलराशिं निर्मायन्। पुष्पाणि उपन्यस्तानि सति, राक्षसेन्द्रः रावणः गङ्गायाम् गजेन्द्र इव नर्मदायाः तीरे स्नानाय अवतीर्णः। तत्र विधिवत् स्नात्वा परममन्त्रं जपित्वा, नर्मदातटात् निर्गतः। तदा सः स्ववस्त्रं परित्यज्य, शुक्लवस्त्रेण आवृतः, अञ्जलिं कृत्वा, सर्वैः राक्षसैः अनुगतः। यत्र यत्र रावणः ययौ, तत्र तत्र पर्वतसन्निभाः राक्षसाः स्वर्णलिङ्गं वहन्तः अन्वयुः। तं लिङ्गं सन्ध्याल्पेषु मध्ये स्थाप्य, सुरभिसुगन्धिभिः पुष्पैः च सुगन्धद्रव्यैः पूजयामास। ततः सः रात्रिचरः, चन्द्रकिरणैः अलङ्कृतं दुःखहरं वरदं प्रभुं सम्पूज्य, हस्तौ प्रसार्य, गीतं गायन् नृत्यं च कृतवान्। एवं नर्मदातटे राक्षसेन्द्रेण भीमेन पुष्पार्पणं क्रियमाणे, तस्मात् न समीपे, विजिगीषूणां श्रेष्ठः महिष्मतीपतिः अर्जुनः स्त्रीभिः परिवृतः नर्मदाजले क्रीडन् आसीत्। तस्य स्त्रीणां मध्ये, राजा अर्जुनः, सहस्रनारिगणमध्ये गजेन्द्र इव बभासे। सः स्वसहस्रबाहुपराक्रमं परीक्षितुम् इच्छन्, बहुभिः परिवृतः, बाहुभिः एव नर्मदायाः प्रवाहं रुद्धवान्। तेन कर्तवीर्यबाहुभिः उपरुद्धं निर्मलजलं प्रवाहरोधेन प्रतिकूलं प्रवहन् आरब्धम्। तस्यां नर्मदायां, मत्स्यगजैः पुष्पकुशशय्यया शोभिता, प्रवाहः वर्षाकालीनदीव विवर्धते स्म। सः वेगः, कर्तवीर्येण प्रेरित इव, रावणस्य सर्वाणि पुष्पार्पणानि अपवाहयत्। तदा रावणः, अर्धकृतव्रतम् उत्सृज्य, प्रियां नर्मदां प्रियविरहितां इव विरागां दृष्टवान्। पश्चिमदिशं दृष्ट्वा, सः समुद्रनिनादवद् प्रवृद्धं प्रवाहं पूर्वदिशं प्रविशन्तं अपश्यत्। तत्र रावणः, स्वाभाविकस्थां नदीं, पक्षिभिः अनुगम्यमानां, स्थिरचित्तां स्त्रीव अवेक्ष्य। ततः दशग्रीवः, वामहस्तेन अङ्गुलीनिर्घोषं कृत्वा, शुकशरणौ तं वेगं परीक्षितुं आज्ञापयत्। रावणस्य आज्ञया, वीरौ भ्रातरौ शुकशरणौ पश्चिमदिशं व्योम्ना प्रस्थितवन्तौ। अर्धयोजनं गतौ, तौ रात्रिचरौ जलक्रीडायाम् स्त्रीभिः सहितं पुरुषं अपश्यताम्। सः महाशालसदृशः, जलक्रीडया विकीर्णकेशः, मदेन रक्तलोचनः, सुराप्रभया विमूढतेजाः आसीत्। सः सहस्रबाहुः, शत्रुनिघ्नः, नदीं निरुद्धवान्, सहस्रपदः इव पर्वत इव पृथिवीं धारयन्। तं सहस्रसुन्दरीभिः परिवृतं, गजेन्द्रमदोत्कटाभिः स्त्रीभिः परिवृतं, तौ अपश्यताम्। तं अद्भुतदर्शनं दृष्ट्वा, शुकशरणौ रावणं प्रति प्रत्यागत्य उक्तवन्तौ— "राक्षसेन्द्र! तत्र कोऽपि महाशालसदृशः अस्ति, सः नर्मदां रुद्ध्वा स्त्रीभिः क्रीडति। तस्य सहस्रबाहुभिः सलिलं निरुद्धम्, सा च सागरतरङ्गसमा पुनः पुनः महावेगं सृजति।" एवं शुकशरणयोः वचनं श्रुत्वा, रावणः "सः अर्जुनः" इति ज्ञात्वा, युद्धोत्सुकः तत्र प्रस्थितवान्। राक्षसेन्द्रेण अर्जुनं प्रति गच्छता, भीषणः घोषवान् वातः उत्पन्नः, देवाश्च कम्पिताः। तत्क्षणात् महोदरमहापार्श्वधूम्राक्षशुकशरणैः रक्तमेघः रावणस्य चतुर्दिशं परिवृतः। एवं परिवृतः राक्षसेन्द्रः यत्र अर्जुनः तत्र समुपागच्छत्। क्षणेनैव सः कोलाहलमयायां नर्मदायां तं अर्जुनं स्त्रीभिः परिवृतं, गजेन्द्रं वधूगणैः परिवृतमिव, अपश्यत्। राक्षसेन्द्रः रावणः, कोपेन रक्तलोचनः, बलवृद्ध्या स्फारितः आसीत्।