जनकः, हर्षेण पूर्णः, लक्ष्मणं प्रीत्या आह्वयन् उवाच—“लक्ष्मण, आगच्छ, सौभाग्यं ते अस्तु; उर्मिला, या मया सज्जीक्रिता, तव भवति।” ततः स पुनः उर्मिलायाः हस्तं ग्राहयितुं प्रोत्साहितवान्—“तस्याः हस्तं गृहाण, विवाहसमयः व्यतीतः न भवतु।” एवं उक्त्वा जनकः भरतं अपि संबोधितवान्—“रघुकुलानन्दन, मन्दव्या हस्तं स्वहस्तेन गृहाण।” मिथिलाधिपः धर्मात्मा शत्रुघ्नं अपि सम्बोधितवान्—“महाबाहो, श्रुतकीर्तेः हस्तं स्वहस्तेन गृहाण।” सर्वे यूयं स्निग्धाः, उत्तमव्रतानुष्ठानपराः च। “ककुत्स्थाः पत्नीसहिताः सन्तु; विवाहसमयः व्यतीतः न भवतु।” जनकस्य वचः श्रुत्वा सर्वे भ्रातरः पत्नीनां हस्तं स्वहस्तेन संयोजयामासुः। ततः वसिष्ठस्य निर्देशेन चतुर्भिः चतुर्भिः सह तिष्ठन्तः, अग्निं, वेदीं, राजानं च प्रदक्षिणं कृत्वा स्थिताः। रघुकुलोत्पन्नाः महात्मानः पत्नीसहिताः, ऋषिभिः सह, विधिवत् विवाहं सम्पन्नमकरोत्। आकाशात् दिव्यः पुष्पवर्षः उज्ज्वलः अभवत्; देवदुन्दुभीनां निनादैः, गीतैः, वाद्यैः च आकाशः गुञ्जितः। अप्सरःगणाः नृत्यन्ति, गन्धर्वाः मधुरं गायन्ति; रघुवीराणां विवाहे तत्र अद्भुतं दृश्यते स्म। एवं विवाहकर्मणि वाद्यनिनादेन प्रतिध्वनिते, वीराः त्रिः अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा, पत्नीसहिताः स्वगृहं अगच्छन्। ततः रघुवंशजाः पत्नीसहिताः विश्रामस्थानं अगच्छन्; जनकः, ऋषिसमूहः, बान्धवाः च तान् अनुगच्छन्, पश्यन्तः। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे बाले काण्डे चतुश्चत्वारिंशत्-सप्तत्युत्तरसर्गः आरभ्यते। रात्र्याः समाप्त्यां, महर्षिः विश्वामित्रः, द्वाभ्यां राजभ्यां अनुज्ञां लब्ध्वा, उत्तरपर्वतान् प्रति प्रस्थितवान्। विश्वामित्रस्य गमनानन्तरं, दशरथः राजा, विदेहाधिपं अनुज्ञां याचित्वा, शीघ्रं स्वपुरीं प्रत्यगच्छत्। विदेहाधिपः विवाहदानेन बहुं दत्तवान्; मिथिलेश्वरः शतसहस्रं गाः दत्तवान्। उत्तमकम्बलानि, रेश्माणि, लक्षलक्षवस्त्राणि च दत्तवान्; गजाः, अश्वाः, रथाः, पदातयः च दिव्यरूपाः अलंकारिताः च दत्ताः। शतं कन्याः, उत्तमदासदासीसहिताः, सुवर्णं, शुद्धसुवर्णं, मुक्ताः, प्रवालं च दत्तम्। राजा, हर्षेण पूर्णः, अप्रतिमं विवाहदानं दत्तवान्; विविधं दानं दत्त्वा, राजा विदेहाधिपं अनुज्ञां याचित्वा, मिथिलां प्रविष्टवान्। दशरथः, आयोध्याधिपः, पुत्रैः सह, ऋषीन् अग्रे स्थाप्य, सेनया सह प्रस्थितः। पुरुषसिंहः रामसहितः, ऋषिसमूहसहितः, यायमानः, सर्वत्र भीषणाः पक्षिणः शब्दं कृतवन्तः; सर्वे पशवः भूमौ प्रदक्षिणं कृतवन्तः। राजा दशरथः, पक्षिणां भीषणशब्दं, पशूनां प्रदक्षिणगमनं च दृष्ट्वा, वसिष्ठं पप्रच्छ—“पक्षिणः भीषणाः, पशवः च प्रदक्षिणं कुर्वन्ति; किमेतत्, यत् मम हृदयम् कम्पयति, मनः च शोकितम्?” दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः वसिष्ठः मधुरं वचनं उवाच—“एतस्य फलम् शृणु; भीषणः आपद्भवः उत्पन्नः, दिव्यः, पक्षिणां मुखात् सञ्जातः।” “एते पशवः शान्तिं दर्शयन्ति, दुःखं त्यज्यताम्।” तत्र संवादे वायुः अभवत्, सर्वां भूमिं कम्पयन्, महावृक्षान् पतयन्; सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः न ज्ञायन्ते स्म। सर्वं भस्मना आच्छादितम्, सेना मोहिता इव अभवत्; वसिष्ठः, अन्ये ऋषयः, राजा पुत्रैः सह, चेतनाः इव स्थिताः, अन्ये सर्वे अचेतनाः इव अभवन्; तस्मिन् भीषणतमसे सेना भस्मना आच्छादिता इव अभवत्। राजा एकं महाबलवत् पुरुषं ददर्श, जटासमूहधरं, भार्गवं, जामदग्निपुत्रं, क्षत्रियविनाशकं। कैलाससदृशम्, कालाग्निवत् असह्यं, तेजसा दीप्तम्, सामान्यैः जनैः द्रष्टुं अशक्यम्। भुजङ्गपरशुं कन्धे स्थापयन्, विद्युत्पुञ्जसदृशं धनुः धारयन्, तीक्ष्णबाणं गृहीत्वा, त्रिपुरविनाशकशिववत्। तम् दृष्ट्वा, महाबलवत् पुरुषसदृशम्, अग्निसदृशदीप्तम्, वसिष्ठप्रमुखाः ऋषयः, जपयज्ञनिष्ठाः, सर्वे तपस्विनः समागत्य, अन्योन्यं प्रचक्षते—“किम् सः, पितृहत्या-क्रोधेन, पुनः क्षत्रियवर्गं विनाशयिष्यति?” “पूर्वं क्षत्रियान् हत्वा, तस्य क्रोधः शान्तः; पुनः क्षत्रियविनाशं न इच्छति।” एवं उक्त्वा, अर्घ्यं दत्त्वा, ऋषयः भार्गवं भीषणरूपं मधुरैः वचोभिः संबोधितवन्तः—“राम, राम!” ऋषिभिः कृतं सम्मानं स्वीकृत्य, बलवान् जामदग्न्यः रामः दशरथसुतं रामं उवाच। इदानीं पंचसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते, शृणु। “हे दशरथसुत राम, वीर्यवान्, तव अद्भुतं वीर्यं प्रसिद्धम्; धनुर्भङ्गस्य कथा अपि विस्तारपूर्वकं श्रुतवान्। तद् अद्भुतं, अकल्पनीयम् धनुर्भङ्गं श्रुत्वा, अहम् अन्यं शुभं धनुः गृहीत्वा अत्र आगतः। इदं जामदग्न्यस्य महद्, कठिनं धनुः अस्ति; तस्मिन् बाणं सन्धान्य, बलं दर्शय।” एवं मिथिलायाः राजसभायाम्, विवाहोत्सवः सम्पन्नः, रघुवंशजाः पत्नीसहिताः, ऋषिसमूहः च, दिव्यं उत्सवम् अन्वभवन्। विवाहानन्तरं, दशरथः पुत्रैः, ऋषिभिः, सेनया च सह, आयोध्यां प्रतिगच्छन्, मार्गे भार्गवस्य आगमनं ददर्श, यस्य आगमनात् सर्वे भयाकुलाः अभवन्। भार्गवः रामं धनुर्बलपरिक्षायै आह्वयन्, सर्वे ऋषयः सम्मानं कृत्वा, रामस्य वीर्यं द्रष्टुम् उत्सुकाः अभवन्।