अगस्त्यः महर्षिः तस्य भार्यायाः प्रति उक्तवान्—"स त्वमेव तव कृतं दोषं शुद्धुम् अर्हति; तम् अतिथिं कृत्वा त्वं मम समीपं आगमिष्यसि।" ततः "ततः त्वं मया सह वासं करिष्यसि, शुभवर्णे!" इति उक्त्वा महर्षिः स्वम् आश्रमम् प्रत्यगच्छत्। तस्य भार्या महातपसा धर्मनिष्ठा च ब्रह्मवादिनी आसीत्; तथापि सर्वं तस्य महर्षेः शापेन अभवद्। अगस्त्यः इन्द्रम् स्मारयामास—"यत् त्वया कृतं दोषं तद् स्मर; तस्माद् एव, वासव, त्वं शत्रुणा गृहीतः, अन्यथा न।" ततः "शीघ्रं विष्णुयज्ञं सम्पूर्णचित्तेन कुरु; तेन यज्ञेन शुद्धः त्वं दिवम् आरोहिष्यसि।" इति उक्तवान्। "तव पुत्रः, हे इन्द्र, महायुद्धे न नष्टः; स महात्मना महासमुद्रे सुरक्षितः स्थापितः।" इति च। इन्द्रः एतत् श्रुत्वा, विष्णुयज्ञं कृत्वा, पुनः दिवम् अगच्छत्, देवतानां राजा अभवत्। अगस्त्यः इन्द्रजितस्य शक्तिं वर्णयामास—"यया इन्द्रः अपि विजितः, अन्येषां प्राणिनां किम् अपि वक्तव्यम्?" रामः लक्ष्मणः च अगस्त्यस्य वचनं श्रुत्वा, विस्मितौ 'अहो आश्चर्यम्!' इति उक्तवन्तौ; वानराः राक्षसाः अपि तथैव। रामस्य समीपे स्थितः विभीषणः उक्तवान्—"अद्य मम स्मृतिः जाता, यानि अद्भुतानि पुरातने काले दृष्टानि।" रामः अगस्त्यं प्रति उक्तवान्—"सर्वं सत्यम्, अहम् अपि एतत् श्रुतवान्।" एवं रामः, लोकद्वेषी रावणः, जातः; तेन इन्द्रः अपि पुत्रसमेतः युद्धे पराजितः। ततः रामः, महातेजाः, पुनः विस्मयात् अगस्त्यं प्रति श्रद्धया उक्तवान्। "भगवन्, यदा स क्रूरः राक्षसः पृथिवीं विचरति स्म, तदा लोकाः निष्काः अभवन् वा, द्विजश्रेष्ठ?" "किं तदा कश्चन राजा वा राजपुत्रः रावणस्य उत्पीडनात् मुक्तः आसीत्?" "वा भूमिपालाः बलं हिनस्ताः, बहवः राजानः अस्त्रेण अपाकृताः वा?" राघवस्य वचनं श्रुत्वा, अगस्त्यः दिव्यः ऋषिः, ब्रह्मा इव प्रभुं प्रति, स्मितं कृत्वा रामं प्रति उक्तवान्। "एवं, राजश्रेष्ठ, रावणः राज्ञः उत्पीड्य पृथिवीं विचरति स्म, हे राम, भूमिपते।" ततः स माहिष्मतीं नगरीं अगच्छत्, या देवानां नगरीं इव दीप्तिमती आसीत्, यत्र वसुरेतसः सदा आसीत्। तत्र राजा, वसुरेतसः समबलः, अर्जुनः नाम, यः सदा बाणकूपे अग्निसंनिधौ स्थितः आसीत्। तस्यैव दिवसे, हैहयराज अर्जुनः, बलसम्पन्नः, नर्मदायाः तटं स्वैः पत्नीभिः सह रमणाय गतः। तस्मिन्नेव दिवसे, राक्षसराज रावणः तत्र आगच्छत्, अर्जुनस्य मन्त्रिणः पप्रच्छ। "क्व राजा अर्जुनः? शीघ्रं यथायोग्यं कथयन्तु। अहं रावणः, पुरुषश्रेष्ठेन युद्धं इच्छन् आगतः। मम आगमनं तस्य निवेदयन्तु।" इति रावणेन उक्तं श्रुत्वा, मन्त्रिणः अर्जुनस्य स्थानं तस्य निवेदयामासुः। विश्रवसः पुत्रः तत्र आगतः इति श्रुत्वा, अर्जुनः विंध्यं पर्वतं हिमालयसमानं अगच्छत्। रावणः विंध्यं पर्वतं मेघसदृशं, पृथिवीं स्पृशन्तं, आकाशं खनन्तं इव दृष्टवान्। सहस्रशिखरं, गुफासु सिंहनिवासं, जलप्रपातैः पतन्तं, समुद्रगर्जनं हासेन शब्दयन्तं च अपश्यत्। तत्र देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, किन्नराः स्वस्त्रीभिः सह क्रीडन्तः, स्वर्गसदृशं, उन्नतं, महत् इव दृश्यते स्म। नद्यः प्रवहन्त्यः, जलं स्फटिकसदृशं, नागाः चलजीह्वाः, अनन्तं विस्तीर्णं च आसीत्। पर्वतं हिमालयसदृशं दृष्ट्वा, रावणः नर्मदां अगच्छत्। स पवित्रां नदीं, चलशिलां, पश्चिमदिशं समुद्रं प्रति प्रवहन्तीं, उपगच्छत्। तस्यां जलं महिषैः, मकरैः, सिंहैः, व्याघ्रैः, ऋक्षैः, गजैः च तापात् तृष्णया च विक्षिप्तम्। चक्रवाकैः, करन्धैः, हंसैः, जलकुक्कुटैः, बकैः च सदा मदोन्मत्तैः मधुरं गीतं गायन्त्यः। पुष्पितवृक्षैः, चक्रवाकयुग्मसदृशस्तनैः, विस्तीर्णरेणुतटैः कटिसदृशैः, हंसपङ्क्तिभिः सुन्दरमेखलासदृशैः शोभितः। तस्याः अङ्गानि पर्णरजःलिप्तानि, वस्त्राणि फेनसदृशानि, जलसंस्पृष्टानि, नेत्राणि प्रसन्नपद्मसदृशानि; रावणः विमानात् शीघ्रं उतर्य नर्मदां प्रविश्य। तस्यां स्नात्वा, प्रियायाः स्त्रियाः इव, दशाननः रम्ये तटे, यत्र बहवः ऋषयः विचरन्ति, उपविश्य। राक्षसश्रेष्ठः मन्त्रिभिः सह उपविष्टः, नर्मदां स्तुत्वा, ताम् 'गङ्गायाः कन्या' इति अभिहितवान्। राक्षसाधिपः नर्मदायाः दर्शनात् हृष्टः, मन्त्रिभ्यः शुकसारणाभ्यां सन्दर्भे उक्तवान्। "एष सूर्यः सहस्रकिरणः जगत् सुवर्णमयम् कृतवान्, तीव्रतापेन अर्धं नभः व्याप्य स्थितः।" "मम उपवेशनं ज्ञात्वा, सूर्यः इदानीं शशिसदृशः जातः।