ततः सर्वाभरणभूषितां सीतां समीपमानीय, तां तस्मिन्नवेले अग्निसंमुखां राघवस्य पुरतः स्थापयामास। जनकः राजा तदा कौसल्यानन्दवर्धनं रामं संबोधितवान्—"एषा मम सुता सीता, धर्मे ते सहधर्मचारिणी।" तां रामाय समर्पयन् स राजा उवाच—"सौम्य, शुभमस्तु ते, हस्तं गृहीत्वा हस्तेन प्रतिगृहाण। एषा पतिव्रता, महाभागा, सदा छायेव त्वां अनुगच्छति।" एवं उक्त्वा राजा मन्त्रशुद्धं जलं प्राक्षिपत्, तदा देवर्षयः "साधु साधु" इति शब्दमकुर्वन्। दिव्यदुन्दुभिस्वनः समुत्पन्नः, पुष्पवृष्टिश्च अभवत्; एवं मन्त्रतोयेन शुद्धां तनयां सीतां दत्त्वा, जनकः राजा परमं हर्षमवाप। तदा स राजा लक्ष्मणं सम्बोधितवान्—"लक्ष्मण, शुभमस्तु ते, एषा उर्मिला मया सम्पादिता, तव भार्या भवतु।" "एतां हस्तेन गृहीत्वा पाणिं गृहीत्वा प्रतिगृहाण, कालातिक्रमो न भवेत्।" इति उक्त्वा स जनकः भरतं अपि समभाषत—"रघुनन्दन, माण्डवीं हस्तेन पाणिं गृहीत्वा प्रतिगृहाण।" तदा धर्मात्मा मिथिलाधिपः शत्रुघ्नं अपि सम्बोधितवान्—"महाबाहो, श्रुतकीर्तिं पाणिना गृहीत्वा प्रतिगृहाण। यूयं सर्वे सौम्याः, धर्मनिष्ठा व्रतस्थाश्च।" "काकुत्स्थाः स्वैः भार्याभिः सह सन्तु, कालातिक्रमो न भवेत्।" इति जनकवचनं श्रुत्वा ते सर्वे पाणिं पाणिना गृहीत्वा तस्थुः। वसिष्ठेन निर्दिष्टाः चत्वारः रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नाः चतुर्भिः सीताद्याभिः सह अग्निं वेदिं राजानं च प्रदक्षिणमकुर्वन्। रघुवंशसम्भूताः महात्मानः स्वैः भार्याभिः सहिताः, ऋषिभिः सह विवाहं विधिपूर्वकं समापादयन्। तदा दिव्यपुष्पवृष्टिः आकाशात् स्फुरन्ती समपतन्, दिव्यदुन्दुभिस्वनैः गीतवादित्रैश्च आकाशं व्यनुनादयत्। अप्सरसां गणाः ननृतुः, गन्धर्वाः मधुरं जगुः; रघूत्तमानां विवाहे तदद्भुतं दृश्यं बभूव। एवं विवाहकर्मणि प्रवृत्ते, वादित्रनिनादसमन्विते, ते महाबलाः अग्निं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य स्वभार्याः निनयुः। ततः रघुवंशनाथाः स्वैः भार्याभिः सहिताः विश्रामस्थानं जग्मुः; राजा च सभासद्भिः, बन्धुभिः च तान् पश्यन् अन्वगच्छत्। इदानीं चतुर्सप्ततितमः सर्गः शृणु। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे चतुर्सप्ततितमः सर्गः प्रारभ्यते। रात्र्यां व्यतीतायां महर्षिः विश्वामित्रः तयोः राज्ञोः अनुमतिं गृहीत्वा उत्तरगिरिप्रदेशं जगाम। विश्वामित्रे गते, राजा दशरथः विदेहराजं समनुज्ञाप्य शीघ्रं स्वपुरीं प्रत्यगच्छत्। तदा विदेहराजः विवाहदत्तानि महान्ति दानानि ददौ; मिथिलाधिपः लक्षशः गावः दत्तवान्। सः उत्तमान् कंबलान्, सूक्ष्मवस्त्राणि, कोटिशः वसनानि, गजाश्वरत्नानि, रथपदातीन्, सर्वं दिव्यरूपं दत्तवान्। शतं कन्यकाः, उत्तमान् दासदास्ययुक्ताः, सुवर्णं, हेम, मुक्ताफलानि, प्रवालं च दत्तवान्। राजा महाहृष्टः अतुलानि विवाहदानानि दत्त्वा, विविधानि दानानि वितरित्वा, राजानं समनुज्ञाप्य स्वपुरीं प्रविवेश। मिथिलेश्वरः स्वां पुरीं मिथिलां प्रविवेश; अयोध्याधिपः राजा च, स्वपुत्रैः सहितः, सर्वान् ऋषीन् पुरतः स्थापयित्वा सेनया सह प्रस्थितः। नरव्याघ्रः सः राजा, ऋषिसभासहितः रामेण सह ययौ। तस्मिन् समये, सर्वतः भयङ्कराः पक्षिणः शब्दं कृतवन्तः; सर्वे च प्राणिनः भूमौ परिभ्रमन्तः समुत्थिताः। ताः दृष्ट्वा नरव्याघ्रः राजा वसिष्ठं पप्रच्छ—"एते पक्षिणः भीमाः, पशवः च परिभ्रमन्ति।" "किमेतत् यत् मम हृदयं कम्पते, मनश्च विषीदति?" इति दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः मधुरं वचनमुवाच—"श्रूयतां अस्य परिणामः। महाभयं जातं, दिव्यं, पक्षिमुखात् उद्गतम्।" "एते पशवः शमयन्ति, दुःखं परित्यज्यताम्।" इति संभाषमाणेषु तेषु, वातः समुपस्थितः, सर्वां पृथिवीं कम्पयन्, महावृक्षान् पतयन्; सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः अप्रत्यक्षाः अभवन्। सर्वं भस्मना आच्छादितं, सेना च मोहिता इव बभूव; वसिष्ठः, अन्ये ऋषयः, राजा च पुत्रैः सहितः, केवलं चेतनाः इव स्थिताः, अन्ये सर्वे अचेतनाः इव। तस्मिन् घोरतमसि, सेना भस्मना आच्छन्नेव दिष्टा। राजा एकं महावपुषं दृष्टवान्, जटामण्डलधारिणं, भृगुकुलसम्भूतं जमदग्निसुतं, क्षत्रियान्तकं। कैलाससदृशं, कालाग्निसमं, तेजसा दीप्तं, सामान्यैः दुरवलोक्यं; पार्श्वे परशुं, विद्युत्पुञ्जसदृशं धनुः, तीक्ष्णं बाणं च धृत्वा, त्रिपुरसंहर्तारं शिवमिव। तं दृष्ट्वा महावपुषं, अग्निसमप्रभं, वसिष्ठमुख्या ऋषयः, जपहोमपरायणाः, समागताः, उचुः—"किमेषः पितृवधकृतेन पुनः क्षत्रियसम्हारं करिष्यति?" "पूर्वं क्षत्रियान् हत्वा, तस्य क्रोधः शमितः; न पुनः क्षत्रियसम्हाराय प्रवृत्तः।" एवं उक्त्वा, ऋषयः समिदादीन् आदाय, भयंकररूपं भृगुपुत्रं मधुरैः वाक्यैः आहुः—"राम, राम!