सर्वतो वेदिम् सुरभिपुष्पैः सुवर्णपात्रैः शोभितैः, कलशैः अंकुरयुक्तैः च सुमनोहरैः जनकः अलंकृतवान्। अंकुरपात्रैः, धूपपात्रैः, शंखपात्रैः, स्रुवैः, माल्यैः, अर्घ्यपात्रैः च यथाविधि पूजितैः वेदिम् सम्पूर्णाम् अकुरुत्। तत्र तिलान्नपात्रैः, सुसिद्धशालिपात्रैः, यथाशास्त्रं कुशान् विच्छाय, मन्त्रपाठेन वेदिम् उप्ययम्। ततः तस्मिन्नेव वेदिमण्डले यथाविधि मन्त्रपूर्वकं अग्निम् स्थाप्य, महर्षिः वसिष्ठः दीप्तिमान् हविः अग्नौ अर्पितवान्। अनन्तरं जनकः सीताम् सर्वाभरणभूषिताम् आनीय, राघवस्य पुरतः अग्निसमीपे स्थापयामास। तदा जनकः रामम् कौसल्यानन्दवर्धनम् उवाच—"एषा मे कन्या सीता, धर्मसख्यं तव।" "प्रतिगृह्य ताम्, शुभम् ते; हस्तम् तस्याः स्वहस्तेन गृहीत्वा। पतिसंयुक्ता, महाभागा, नित्यं छायेव अनुसरति।" इत्युक्त्वा राजा मन्त्रशुद्धम् उदकं सिञ्चितवान्; देवर्षयः "साधु साधु" इति शंसन्तः। दिव्यदुndुभिस्वरः, पुष्पवृष्टिः अपि अभवत्। मन्त्रोदकशुद्धाम् सीताम् कन्यादानं कृत्वा, जनकः हर्षपूर्णः लक्ष्मणम् अपि आह्वयत्—"आगच्छ, शुभम् ते; उर्मिला, या मया सिद्धा, तव।" "हस्तम् तस्याः गृहीत्वा, कालस्य अतीतिः न भवतु।" इत्युक्त्वा जनकः भरतम् अपि सम्बोधितवान्—"रघुसंवर्धन, माण्डवी हस्तम् स्वहस्तेन गृहीत्वा।" तथा मिथिलाधिपः शत्रुघ्नम् अपि उवाच—"महाबाहो, श्रुतकीर्त्या हस्तम् स्वहस्तेन गृहीत्वा।" "यूयं सर्वे सौम्याः, धर्मनिष्ठाः। काकुत्स्थाः पत्नीसहिताः सन्तु, कालस्य अतीतिः न भवतु।" जनकस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे हस्तं हस्तेन संयोजयामासुः। वसिष्ठस्य निर्देशेन, चत्वारः चत्वारः पत्नीसहिताः, अग्निम् वेदिम् राजानम् च परिक्राम्य, विवाहकर्म यथाशास्त्रं सम्पादितम्। रघुवंशसम्भूताः महात्मानः पत्नीसहिताः, मुनीनिस्सहिताः विवाहम् अकुर्वन्। दिव्यपुष्पवृष्टिः, दीप्तिमती, आकाशात् अभवत्; दिव्यदुndुभिस्वरः, गीतनृत्यवादनानि च अभवन्। अप्सरसः नृत्यं अकुर्वन्, गन्धर्वाः मधुरं गायन्ति; रघुवरविवाहे, तत्र अद्भुतं दृश्यते स्म। एवं विवाहकर्मणि वाद्यघोषे सञ्जाते, महाबलिनः त्रिः अग्निपरिक्रमा कृत्वा, पत्नीन् नयन्ति स्म। ततः रघुवंशीयाः पत्नीसहिताः विश्रामस्थानम् अगच्छन्; राजा जनकः ऋषिस्सम्बन्धिस्सहितः अनुगच्छन्, निरीक्षन्। एवं सप्तचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। रात्र्यां व्यतीतायां, महर्षिः विश्वामित्रः, द्वाभ्याम् राजभ्याम् अनुमत्याः, उत्तरपर्वतान् प्रस्थितवान्। विश्वामित्रे गतवति, राजा दशरथः विदेहराजम् अभ्यनुज्ञाय, शीघ्रं नगरम् प्रत्यागत्। तदनन्तरं विदेहराजः विवाहसंबन्धे बहूनि दानानि दत्तवान्; मिथिलेशः शतसहस्त्राणि गोः अभ्यर्पितवान्। सुवर्णवस्त्राणि, कोशेयानि, लक्षशः वस्त्राणि, गजाश्वरत्नानि, रथपदातिस्सर्वे दिव्यरूपाः दत्तवान्। शतं कन्याः, उत्तमदासदासीस्सहिताः, सुवर्णम्, शुद्धसुवर्णम्, मुक्तामणिम्, मूक्तिकम् च दत्तवान्। राजा हृष्टः, अतुल्यं विवाहसंबन्धं दत्त्वा, बहुविधानि दानानि दत्त्वा, अन्यं राजानम् अभ्यनुज्ञाय, स्वनगरम् प्रविष्टवान्। मिथिलेशः स्वनगरम् प्रविष्टः; अयोध्याधिपः रामादिस्सहितः, सर्वान् ऋषीन् अग्रे स्थाप्य, सैन्येन सह प्रस्थितः। नरशार्दूलः रामः ऋषिस्समूहस्सहितः यत्र यत्र गच्छति, तत्र तत्र भयानकाः पक्षिणः शब्दं कुर्वन्ति, पशवः सर्वे परिक्रान्ति। तान् दृष्ट्वा, नरशार्दूलः दशरथः वसिष्ठम् अपृच्छत्—"पक्षिणः भयानकाः, पशवः च परिभ्रमन्ति।" "किम् एतत्, यत् मे हृदयम् कम्पते, मनः च व्याकुलम्?" दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः वसिष्ठः मधुरं प्रत्युवाच—"फलम् एतस्य शृणु। भीषणः आपद् अभूत्, दिव्यः, पक्षिणां मुखात् उत्पन्नः।" "पशवः शान्तिम् प्रदत्तानि, दुःखं त्यज।" तत्र संवादे, वायुः अभ्यागमत्, सर्वां भूमिं कम्पयन्, महावृक्षान् पतयन्; सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः न ज्ञायन्ते। सर्वम् भस्मना आच्छादितम्, सैन्यं मोहितम् इव; वसिष्ठः, अन्ये ऋषयः, राजा पुत्रैः सह, चेतनाः इव स्थिताः, अन्यः सर्वः अचेतनः इव। तत्र भीषणे तमसि, सैन्यं भस्मना आच्छादितम् इव। राजा एकं महाबलम् इव दृष्टवान्, जटाजूटसम्भृतम्; भार्गवम्, जमदग्निसुतम्, क्षत्रियविनाशनम्। कैलाससदृशः, कालाग्निसदृशः, तेजसा दीप्तिमान्, सामान्यजनैः दुरदृष्टः। बभूव कन्धे परशुः, विद्युत्पुञ्जसदृशः धनुः, तीक्ष्णबाणः च हस्ते, त्रिपुरविनाशकशिवसदृशः।