महर्षिः वसिष्ठः, धर्मात्मा शतानन्दः च, अग्रे स्थाप्य, महातपस्वी यज्ञमण्डपस्य मध्ये वेदीं विधिवत् निर्मितवान्। ततः स वेदीं सर्वतः सुरभिपुष्पैः सुवर्णपात्रैः शाकान् धारयद्भिः शोभितकुम्भैः च अलङ्कृतवान्। अंकुरैः पूर्णपात्रैः, धूपपात्रैः, शङ्खपात्रैः, स्रुवैः, माल्यैः, अर्घ्यादिपात्रैः च वेदीं यथाविधि पूजितवान्। लाजैः, पिष्टान्नैः पूर्णपात्रैः, विधिनाः दर्भा च प्रसार्य, मन्त्रोच्चारणपूर्वकं सर्वं कृतवान्। तत्र वेद्याम् अग्निं स्थाप्य, विधिपूर्वकं मन्त्रोच्चारणेन, दीप्तिमान् वसिष्ठः हविः अग्नौ आहितवान्। ततः सीतां सर्वाभरणधारिणीं आनयित्वा, तां अग्नेः पुरतः राघवस्य सम्मुखे स्थापयामास। तदा जनकः राजा रामं कौसल्यानन्दवर्धनं सम्बोध्य उवाच— "एषा मे कन्या सीता, धर्मसखा तव।" "सौभाग्यं भवतु ते; हस्तं तस्याः स्वहस्तेन गृहाण। सा पतिसंयुक्ता, महाभागा, सदा छायेव तव अनुसरति।" इति उक्त्वा, जनकः मन्त्रोद्धृतं जलं रामे सीतायाः हस्ते अर्पितवान्; देवाः ऋषयः च "साधु साधु" इति शब्दं कृतवन्तः। ततः दिव्यदुन्दुभीनां महान् निनादः अभवत्, पुष्पवृष्टिः अपि अभवत्। एवं मन्त्रशुद्धं जलं दत्त्वा जनकः सीतां राघवाय समर्पितवान्। तदनन्तरं जनकः हर्षपूर्णः लक्ष्मणं सम्बोध्य उवाच— "सौभाग्यं भवतु ते; उर्मिला, या मया संयोजिता, तव।" "हस्तं तस्याः स्वहस्तेन गृहाण; योग्यकालः न अतिवर्तेत्।" इत्युक्त्वा जनकः भरतं अपि सम्बोध्य उवाच— "रघुवंशानन्द, माण्डवीं स्वहस्तेन गृहाण।" मिथिलाधिपः शत्रुघ्नं अपि उवाच— "महाबाहो, श्रुतकीर्तिं स्वहस्तेन गृहाण।" "यूयं सर्वे सान्त्वाः, सत्यव्रतस्थाः च। ककुत्स्थाः स्वपत्नीभिः सन्तु; योग्यकालः न अतिवर्तेत्।" जनकस्य वचनं श्रुत्वा, तेषां हस्तः हस्तेन संयोजितः। वसिष्ठस्य निर्देशेन चतुर्दशः चतुरभिः सह स्थिताः; अग्निं, वेदीं, राजानं च परिक्राम्य। रघुवंशजाः महात्मानः पत्नीसहिताः, ऋषिभिः सह, विवाहं विधिपूर्वकं संपादितवन्तः। दिव्यपुष्पवृष्टिः दीप्तिमती आकाशात् अभवत्; दिव्यदुन्दुभीनां निनादः, गीतानि, वाद्यनिनादः च अभवत्। अप्सरसः नृत्यन्ति, गन्धर्वाः मधुरं गायन्ति; रघूणां अग्रस्य विवाहे तद् अद्भुतं दृश्यते स्म। एवं विवाहे वाद्यनिनादे समुपस्थिते, महाबलिनः त्रिः अग्निं परिक्रम्य, पत्नीसहिताः गमनं कृतवन्तः। ततः रघुवंशजाः पत्नीसहिताः विश्रामस्थानं गतवन्तः; राजा जनकः, ऋषिसमूहः, बान्धवाः च अनुगच्छन्तः तान् निरीक्षन्ति स्म। एतत् सप्तचत्वारिंशत् सर्गः; शृणु चतुश्चत्वारिंशत् सर्गं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। रात्र्याः समाप्तायां, महर्षिः विश्वामित्रः, द्वयोः राज्ञोः अभ्यनुज्ञां प्राप्त्वा, उत्तरपर्वतान् प्रति प्रस्थितवान्। विश्वामित्रे गते, दशरथः राजा विदेहराज्यस्य अभ्यनुज्ञां प्राप्त्वा शीघ्रं स्वपुरीं प्रत्यागच्छत्। तदा विदेहराजः विवाहदाने बहु दत्त्वा, मिथिलाधिपः लक्षसं गोः दत्तवान्। उत्तमकम्बलानि, शुक्लवस्त्राणि, लक्षशः वस्त्राणि, गजाः, अश्वाः, रथाः, पदातयः च दिव्यरूपधारिणः दत्तवन्तः। शतं कन्याः, उत्तमदासदासीसहिताः, सुवर्णं, सुवर्णमयं, मुक्ताः, प्रवालः च दत्तवान्। राजा हर्षपूर्णः, अतुलं विवाहदाने दत्त्वा, विविधं दानं कृत्वा, राज्ञः अभ्यनुज्ञां प्राप्त्वा। मिथिलाधिपः स्वपुरीं मिथिलां प्रविष्टवान्; अयोध्याधिपः पुत्रैः सह, सर्वान् ऋषीन् अग्रे स्थाप्य, सेनया सह प्रस्थितवान्। नरश्रेष्ठः रामः, ऋषिसमूहः च तेन सह गतवन्तः। तदा भयङ्कराः पक्षिणः सर्वतः क्रन्दन्ति स्म; सर्वे पशवः भूमौ परिक्रमन्ति स्म। तान् दृष्ट्वा, राजर्षिः दशरथः वसिष्ठं पप्रच्छ— "पक्षिणः क्रूराः, पशवः परिक्रमन्ति।" "किम् एतत्, येन मे हृदयम् कम्पते, मनः च क्लिष्टम्?" दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः मधुरं वचनं प्रोवाच— "एतस्य परिणामं शृणु; भीषणं संकटम् उत्पन्नं, दिव्यं, पक्षिणां मुखात् उत्पन्नम्।" "एते पशवः शमं दर्शयन्ति, शोकः परित्यज्यताम्।" तेषु संवादे, वातः अभवत्, भूमिं कम्पयन्, महान् वृक्षान् पतयन्; सूर्यः तमसा आच्छादितः, दिशः न दृश्यन्ति। सर्वं भस्मना आच्छादितम्, सेना मोहितवत् इव अभवत्; वसिष्ठः, अन्ये ऋषयः, राजा पुत्रैः सह, चेतनवत् इव स्थिताः, अन्ये अशक्ताः। तस्मिन् घोरतमसि, सेना भस्मना आच्छादिता इव अभवत्। राजा एकं महाबलवत् पुरुषं दृष्टवान्, जटासमूहधारिणम्; भृगुप्रसूतं, जमदग्निसुतं, क्षत्रियविनाशकं। कैलासवत् दुर्जयम्, कालाग्निवत् दुःसहम्; तेजसा दीप्तिमन्तं, साधारणजनैः द्रष्टुं अशक्यम्।