सा रम्या रमणीया चक्षुषा, विशालश्रोणिः मणिमेखलया भूषिता, कामस्य परमं दानं वहन्ती, सर्वेषां षडृतूनां नवपुष्पभूषणैः विशेषतः सुसज्जिता, रम्या सौम्या च सुषमा इवान्या बभूव। मेघघनसन्निभेन नीलवस्त्रेण आवृता, सा शोभमानाङ्गी, लज्जया च संयुक्ता, तत्र दृष्टा। तस्याः मुखं शशिसमं, सुन्दरभ्रू बाणाकृतिः, उरू नवदन्तिनां स्थूलशुण्डसमानौ, बाहू नवपल्लवसमौ, सा सेनामध्ये गच्छन्ती रावणः तां सस्मार दृष्ट्वा। स कामबाणैः अभिभूतः, उत्थाय, तस्याः लज्जितां हस्तं गृहीत्वा, सस्मितं वाक्यम् उवाच—"क्व गच्छसि, सुलोचने? किं सिद्ध्यर्थं त्वं यासि? कस्यायं भाग्यकालः, कः त्वां रमयिष्यति?" "कः त्वदधरसौरभं कुमुदोत्पलगन्धिनं मधुररसस्वादं अद्य तृप्तिं प्राप्स्यति?" "कस्य छात्री भवतः स्तनद्वयं, सुवर्णकलशोपमं, सौभाग्ययुक्तं, संलग्नं च, स्पृशेत्?" "कः त्वदीयं विशालं श्रोणिप्रदेशं, सुवर्णमेखलाभूषितं, सुवर्णचक्रसन्निभं, स्वर्गसदृशं, आरोक्ष्यति?" "कः मत्तः श्रेष्ठः अस्ति—इन्द्रो वा विष्णुर्वा अश्विनौ वा? न युक्तं त्वया अन्यत्र गन्तुम्, मां विहाय।" "विशालश्रोणि, अत्र सुशिलातले विश्राम्य।" "त्रिषु लोकेषु मत्तः अन्यः नास्ति कश्चन स्वामी।" एवं कृताञ्जलिः दैन्येन दशाननः त्वां प्रार्थयते—"मां पतिं गृहाण, लोकानां स्वामिनं स्रष्टारं च।" एवं उक्ता सा रम्भा, कम्पमाना, कृताञ्जलिः, प्रत्युवाच—"क्षन्तव्यं भवता, न त्वं एवं वक्तुमर्हसि, गुरुः हि त्वं मम।" "यदि अहं पीडिता स्याम्, त्वं रक्षिता स्याः; यथान्यायं अहं तव स्नुषा, सत्यमेतत्।" तदा दशग्रीवः तां उवाच, या पादयोः मुखं नतवती, रोमाञ्चिताङ्गी तस्यैव दर्शनात्। "यदि त्वं मम पुत्रपत्नी, तर्हि स्नुषा एव।" तस्यैव रावणस्य रम्भा प्रत्युवाच—"एवमेव।" "न्यायतः अहं तव पुत्रपत्नी, राक्षसश्रेष्ठ। तव भ्रातुः वैश्रवणस्य पुत्रः, आत्मनः प्राणसमः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः नलकूबरः।" "धर्मेण ब्राह्मणः, वीर्येण क्षत्रियः, क्रोधेन अग्निः, क्षमया भूमिसमः।" "लोकपालपुत्राय अहं समर्पिता, एते मम भूषणानि तस्यैव कृते धार्यन्ते।" "एवं अन्यः कश्चन मयि तादृशं भावं न वहति।" "एतेन सत्येन, राजन्, त्वं मां मुञ्च।" "स धर्मात्मा त्वां प्रतीक्षते, पुत्रस्य विघ्नं मा कुरु—मां विसृज।" "सदाचारपथं अनुगच्छ, राक्षसश्रेष्ठ, त्वं मया पूजनीयः, अहं त्वया रक्षणीया।" एवं उक्तः दशग्रीवः दैन्येन प्रत्युवाच—"स्नुषे, एकपत्नीव्रतं यदुक्तं त्वया—एष देवेषु धर्मः, दिव्येषु लोकेषु शाश्वतः।" "अप्सरसां पतिः नास्ति, न च एकपत्नीग्रहणं तत्र।" इति उक्त्वा, स राक्षसः तां शिलातले स्थापयामास, कामेन अभिभूतः, तां संभोगाय उपचक्रमे। सा रम्भा विमुक्ता, पतितमाल्याभरणा, गजेन्द्रक्रीडया विक्षिप्ता नदीव बभूव। व्याकुलकेशपाशा, कम्पितकरपल्लवा, वायुसंहतया लता इव, नववधूसदृशी, सा बभूव। सा कम्पमाना, लज्जिता, भीता, कृताञ्जलिः, नलकूबरस्य समीपं गत्वा पादयोः पतिता। तां तथा स्थितां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः उवाच—"किं त्वं मम पादयोः पतिता, शुभे?" सा श्वासकम्पिता, कृताञ्जलिः, सर्वं यथावत् तस्मै आख्यातुम् आरब्धा। "भगवन्, अयं दशग्रीवः स्वर्गगमनाय आगतः, सेनया सह मां बलात् आनीय।" "गच्छन्तीं मां दृष्ट्वा, शत्रुनाशन, स मां गृहीत्वा पृष्टवान्—कस्य त्वं?" "अहं तस्मै सर्वं सत्यं उक्तवती, स तु काममोहाभिभूतः मम वाक्यं न शुश्राव।" "यदा अहं तं निवर्तयामास, 'स्नुषा अस्मि ते, भगवन्' इति, तदा स सर्वं अवज्ञाय मां बलात् उपगम्य दुष्कृत्यं अकरोत्।" "तस्मात्, क्षन्तव्यं मम दोषं, स्थिरबुद्धे; स्त्रीणां पुरुषाणां च बलं न समं।" एवं श्रुत्वा वैश्रवणात्मजः कोपसमन्वितः, तस्य महद् अपकारं ज्ञात्वा ध्यानमगात्। तदनन्तरं, वैश्रवणात्मजः, कोपारुणनेत्रः, क्षणेन जलं गृहीत्वा, विधिवत् आचम्य, राक्षसराजं घोरं शापं शशाप।