वनस्य तटभागे आरग्वध-तमाल-प्रियाल-वकुलादिभिः वृक्षैः विराजिते, यत्र किन्नराः कामार्ताः मधुरस्वरेण सुस्वरं गीतानि गायन्ति स्म, तत्र तेषां सामञ्जस्येन संयुक्तं गानं मनसः प्रमोदं वर्धयत् आसीत्। तस्मिन्नेव वनान्तरे, वृक्षैः शोभिते, विद्यार्धराः मदोन्मत्तलोचनाः स्त्रीभिः सहिताः क्रीडन्तः प्रमदायुताः सञ्जग्मुः। तत्रैव, धनाध्यक्षस्य भवनमध्ये, अप्सरसां गणैः कृतं गीतं मृदुलघण्टानिनादसमं श्रूयते स्म। वृक्षाः समीरवेगेन आहताः पुष्पवृष्टिं स्रवयन्ति स्म, यथा तं पर्वतम् मधु-वसन्तगन्धेन सुरभयन्ति। सुकुमारः सः वातः मधु-पुष्प-रजसा संयुक्तः सुगन्धिः सुखस्पर्शः बभूव, येन रावणस्य कामोऽभिवृद्धः। तत्र गीत-समृद्ध्या, पुष्पवर्षेण, शीतलेन समीरवेण, पर्वतस्य गुणैः, रजन्याः प्रवृत्त्या, चन्द्रस्योदयेन च, महाबलः रावणः कामवशात् पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, चन्द्रमण्डलम् अपश्यत्। तस्य एव काले, अप्सरसां श्रेष्ठा रम्भा दिव्याभरणैः विभूषिता, दिव्यपुष्पैः अलङ्कृता, दिव्यचन्दनलेपना, मन्दारपुष्पविनद्धकेशा, दिव्यविहाराय सज्जिता, पूर्णचन्द्रसमप्रभामुखी, मनोहरलोचना, सुविशालकटकमणिविभूषिता, स्नेहसंपन्नान्नुत्तमदानानि वहन्ती, सर्वऋतुपुष्पैः नूतनैः विशेषाभरणैः भूषिता, इवापराप्सरः शोभमाना, लज्जासंपन्ना, श्यामाम्बरधारिणी मेघसमप्रभा, चन्द्रवदना, सुकोमलभ्रू, श्रोत्स्नगजदन्तनिभोरु, कोमलशाखानिभभुजा, सेनायाः मध्ये गच्छन्ती, रावणेन सस्मार दृष्टा। स कामबाणाभिः विद्धः रावणः उत्क्रान्तः, तस्याः लज्जितहस्तं गृहित्वा, सस्मितं वाक्यम् उवाच— "क्व गच्छसि सुलोचने? किं त्वया साध्यते? कस्यायं भाग्यकालः? कः तव संगमं लभते?" "कः तव पद्मोत्पलसुगन्धिमुखरसं अद्य पिबिष्यति?" "कस्य वक्षःस्थले एते शुभौ स्तनौ, सुवर्णघटसमौ, निकटस्थितौ, स्पृशतः?" "कः तव सुविस्तीर्णे श्रोणिपीठे, सुवर्णमयमणिशृङ्खलाभूषिते, स्वर्गसदृशे, आरोहिष्यति?" "कः मत्तः श्रेष्ठः—इन्द्रो वा विष्णुः वा अश्विनौ वा? त्वं मां विहाय अन्यस्य समीपं न यास्यसि।" "इहैव सुश्रोणि, अस्मिन् रम्ये शिलातले विश्राम्य।" "त्रिषु लोकेषु मत्तः अन्यः नास्ति प्रभुः।" "एवं दाशाननः अञ्जलिं कृत्वा त्वां प्रार्थयते— 'मां पतिं गृहाण, लोकपतिपतिं सृष्टिकर्तारं च।'" एवं उक्ता रम्भा, कम्पमानाङ्गी, कृताञ्जलिः, प्रत्युवाच— "अनुग्राह्यं कर्तव्यम्; न त्वया एवं वक्तव्यम्, त्वं मम गुरुः।" "यदि मया किंचित् आपद् आपद्यते, त्वमेव रक्षिता। न्यायतः अहं तव स्नुषा, सत्यम् एतद् वदामि।" तदा दशग्रीवः ताम्, यः पादयोः मुखं कृत्वा, रोमाञ्चिताङ्गीं, इत्युवाच— "यदि त्वं पुत्रस्य भार्या, तर्हि मम स्नुषैव।" ततो रम्भा रावणं प्रत्युवाच— "एवमेव।" "न्यायतः अहं तव पुत्रस्य भार्या, राक्षसश्रेष्ठ। तव भ्राता वैश्रवणस्य पुत्रः, यः तव प्राणसमा प्रियः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः—सः नलकूबरः।" "धर्मेण ब्राह्मणः, वीर्येण क्षत्रियः, क्रोधेन अग्निः, क्षमया पृथिवीसमा इति।" "लोकपालपुत्रे अहं प्रतिज्ञाता, सर्वाणि एतानि भूषणानि तस्मै एव धार्यन्ते।" "एवमेव अन्यः कोऽपि मम प्रति तादृशः नास्ति।" "एतेन सत्येन त्वं मां मुञ्च, राजन् शत्रुनिघ्न।" "स धर्मात्मा सदा मम प्रतीक्षते; त्वं पुत्रस्य मार्गे विघ्नं मा कुरु, मां विसृज।" "धर्ममार्गं चर, राक्षसश्रेष्ठ; त्वया मम पूज्या, अहं च त्वया रक्ष्या।" एवं उक्तः दशग्रीवः नम्रः प्रत्युवाच— "स्नुषे, एकपत्नीव्रतं यत् त्वया उक्तं, तदेव देवेषु, दिव्येषु स्थानेषु सनातनधर्मः।" "अप्सरःषु पतिर् नास्ति, न चैकपत्नीभावः।" इत्युक्त्वा स राक्षसः तां शिलातले स्थापयित्वा, कामवशात् ताम् उपगमितुम् आरब्धवान्। तदा रम्भा विमुक्ता, भग्नमाल्याभरणा, इव गजेन्द्रक्रीडया विक्षुब्धा नदी बभूव। तस्याः विकीर्णकेशा, विक्षिप्तकेशान्ता, कम्पमानसुकुमारहस्ता, इव वातेन सञ्चालितालता, इव वधूः, आसीत्। सा कम्पमाना, लज्जिता, भीता, कृताञ्जलिः, नलकूबरस्य समीपं गत्वा, तस्य पादयोः पतिता।