एवं स्वेच्छया स्वकृत्ये प्रवृत्तोऽसि त्वं, धर्मविरुद्धानि कर्माणि जानन् अपकीर्तिं कुलनाशं च जनयन्, बान्धवानाम् अवमानं च कृत्वा। एवं बान्धवान् अवमन्य, त्वं एतान् उत्तमान् स्त्रीन् आनयः; तथापि, हे नृप, कुम्भीनसी नाम या तव स्वसा, सा तवात् मधुना हृतापि, येन त्वं पराजितः। एतद् श्रुत्वा रावणः उवाच—"किम् एतत्? कोऽयं मधु इति नाम्ना त्वया उक्तः?" इति। तदा विभीषणः कोपसमन्वितः भ्रातरं प्रत्युवाच—"एष पापस्य कृतस्य फलम् अद्य शृणु।" "अस्माकं मातामहस्य ज्येष्ठः भ्राता, सुमालिनः अपि ज्येष्ठः, नाम्ना माल्यवान्, वृद्धः प्राज्ञः च राक्षसः। सः एव मातुलानां ज्येष्ठः, अस्माकं गुरुश्च; तस्यैव दुहिता कुम्भीनसी नाम। सा अस्माकं मातुलानी, अनलसम्भवा कन्या धर्मतः अस्माकं भगिनी च, हे भ्रातः।" "सा कन्या, हे नृप, बलवान् राक्षसः मधुना हृता, यदा तस्याः पुत्रः यज्ञकर्मणि प्रवृत्तः, अहं च जलनिमग्नः आसम्। यदा कुम्भकर्णः निद्रायाम् मग्नः, तदा मधुना राक्षसश्रेष्ठाः मन्त्रिणश्च निहताः, मान्याः पूजिताश्च।" "सा या तव अन्तःपुरे निद्रान्ती हृता, तदानीं त्वया श्रुतमपि, न च स हतः; त्वया क्षमितः। भ्रातृभिः कन्या पतये दातव्या इति निश्चितं; एष पापस्य कृतस्य फलम्, हे दुष्टचित्त।" "इदानीं एतत् फलं जगति प्राप्तम् इति विद्धि।" इत्येवं विभीषणवचनं श्रुत्वा, राक्षसराजः रावणः स्वकृतपापेन संक्षुब्धः, इव वह्निना संदीप्तः सागरः। ततः दशग्रीवः रावणः क्रोधेन रक्तलोचनः उवाच—"मे रथः शीघ्रं योज्यताम्; वीराः च सज्जन्ताम्।" "मम भ्राता कुम्भकर्णः रात्रिचरश्रेष्ठाः च विविधायुधधारिणः स्वस्वयानि वाहनानि समारुह्य सज्जन्ताम्।" "अद्य मधुं रणाङ्गणे हत्वा, निर्भयः रावणः अहं मित्रैः परिवृतः, देवलोकं युद्धकाङ्क्षः गमिष्यामि।" चत्वारि सहस्राणि राक्षसश्रेष्ठानां, विविधायुधधारिणां, शीघ्रं युद्धोत्सुकाः निर्ययुः। इन्द्रजित् अग्रे सेनायाः नायकः, सेनां संनियोजयन् अग्रे गतः; रावणः मध्ये, कुम्भकर्णः च पृष्ठतः। विभीषणः धर्मात्मा लङ्कायां धर्मं आचरन् स्थितः; सर्वे शोषाः प्रभासम्पन्नाः मधुपुरं प्रति प्रस्थिताः। सर्वे राक्षसाः उग्रैः गर्दभैः उष्ट्रैः अश्वैः मकरैः महोरगैः च आकाशं पूर्णं कृत्वा अग्रे गच्छन्ति स्म। तत्र शतशः दैत्याः देवद्विषः, रावणं गच्छन्तं दृष्ट्वा, तं अनुव्रजन्। मधुपुरं गत्वा प्रविश्य, दशग्रीवः तत्र मधुं न अद्राक्षीत्, किं तु तत्र स्वसारं अद्राक्षीत्। सा कुम्भीनसी, कराभ्यां कृताञ्जलिः, पादयोः शिरसा प्रणम्य स्थितवती। तस्मिन् काले, राक्षसराजस्य भीता सा कुम्भीनसी भ्रात्रा उत्थापिता—"मा भैः" इति वदता। राक्षसश्रेष्ठः रावणः तत्र स्थितां स्वसारं उवाच—"किं ते करोमि?" इति। सा च, "यदि त्वं, महाबाहो नृप, अद्य मयि प्रसन्नः, रोषेण मम पतिं मा हन्याः, मानद," इति प्रार्थयति। "सद्वंश्या स्त्रीणां इह भीरुत्वं न उच्यते; सर्वासां पतिहीनता भीनां मध्ये महत्तमा।" "राजेन्द्र, सत्यं भव, मदीयं याचनं पश्य; त्वमेव, महाबाहो, 'मा भैः' इति उक्तवान्।" ततः साहसी रावणः तत्र स्थितां स्वसारं उवाच—"क्व तव पतिः? शीघ्रं स मम समीपं नीयताम्।" "अहं तेन सह देवलोकं गमिष्यामि, विजयम् आप्स्यामि; त्वत्स्नेहात् सौहृदाच्च, मम मधुना वधः परिहृतः।" एवं उक्ता सा राक्षसी स्वपन्तं रात्रिचरं पतिं उत्थाप्य, हृष्टा पतिं प्रति इदं वचनं अब्रवीत्— "एष दशग्रीवः, मम महाबलः भ्राता, आगतः; देवलोकविजयकाङ्क्षी, तव साहाय्यम् इच्छति।" "तस्मात् त्वं स्वजनैः सह तस्य साहाय्यार्थं याहि, राक्षस; स्नेहयुक्तस्य प्रियकार्यम् उचितं कर्तुम्।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, सः मधुरया वाचा प्रत्युवाच—"एवं अस्तु।" सः यथोचितं राक्षसश्रेष्ठं उपगम्य, विधिवत् रावणं राक्षसराजं पूजयामास। पूजितः स दशग्रीवः वीर्यवान् मधोः गृहे तस्थौ; तत्र एकां रात्रिं स्थित्वा प्रस्थानाय उपक्रमितः। ततः कैलासशिखरं, वैश्रवणस्य निवासं, प्राप्य, राक्षसराजः इन्द्रवर्चाः तत्र स्वां सेनां न्यवेशयत्। तत्र दशग्रीवः बलसमन्वितः, सायं संन्यस्य, स्वसेनया सह तत्र निवासं चक्रे। यदा शुद्धः शशाङ्कः पर्वतसन्निभः उदितः, तदा विशालसेना, विविधायुधधारिणी, सुप्ता आसीत्। रावणः महाबलः, पर्वतशृङ्गे उपविश्य, तत्र शशाङ्कसम्प्रभैः काननैः, वृक्षैः च विराजमानं देशं अपश्यत्। कर्णिकारवनैः कान्तैः, कदम्बद्रुमघनैश्च, विकसद्बिससमाकीर्णैः, मंदाकिनीसलिलैः च शोभितम्। चम्पक, अशोक, पुन्नाग, मंदार, आम्र, पाटल, लोढ्र, प्रियांगु, अर्जुन, केतक, तगर, नारिकेल, प्रियाल, पनसद्रुमैः च विराजमानम्।