तदा रावणस्य भगिन्यः शोकार्तया, रुदती सा राजानं जगाद—"राजन्, त्वत्तः कारणेन मम विधवाभावः सम्प्राप्तः। युद्धे अपि जामाता तव रक्षणीयः, त्वया तु स्वयमेव युद्धे स हतः, न च त्वं लज्जसे।" एवं भगिन्याः वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः ताम् आश्वास्य मधुरैः वाक्यैः सम्बोधितवान्—"वत्से, पर्याप्तं रुदनं, न ते किंचित् भीतव्यम्। दानेन, सत्कारैः, सौम्यभावेन च त्वां तुष्टिं नेष्यामि। युद्धे विजयोत्सुकः, बाणप्रवर्तनसमये, मित्रारिप्रत्ययः न मे जातः। युद्धावेगेन जामातारं न ज्ञातवानस्मि, तस्मात् तव पतिः मया संग्रामे निहतः भगिनि। अधुना तव हितं करिष्यामि; भ्रातरं खरं समीपे वस। स खलु तव भ्राता चतुर्दशसहस्रबलिकायानां राक्षसानाम् अधिपतिः भविष्यति, तेषां प्रेषणे दाने च नियोजयिष्यति। स खरा मातुलसुतः तव स्वामी भविष्यति; स रजनीचरः सदा तवाज्ञया कार्याणि करिष्यति। अयं वीरः शीघ्रं दण्डकावनस्य रक्षार्थं गच्छतु; तत्र दूषणः महाबलः तस्य सैन्यस्य सेनापतिः भविष्यति। स खरा तत्र सदा तव मनःकामान् पूरयिष्यति; स राक्षसानां कामरूपिणां नाथः भविष्यति।" एवमुक्त्वा दशग्रीवः स्वसैन्यं, चतुर्दशसहस्रबलिकायान् राक्षसान्, आज्ञापयत्। ततो भीषणैः राक्षसैः परिवृतः खरः शीघ्रं दण्डकारण्यस्य सर्वदिक् प्रस्थितः। तत्र स शत्रुविनिर्मुक्तं राज्यं स्थापयामास, शूर्पणखा अपि तत्रैव दण्डकारण्ये वासमकरोत्। ततः दशग्रीवः तस्मिन् भीषणे वनं भगिन्यै दत्वा, ताम् आश्वास्य, हृष्टचित्तः अभवत्। ततः बलवान् राक्षसाधिपः सवर्गैः सह निकुम्भिलां लङ्कायाः श्रेष्ठं वनं प्रविवेश। तत्र स यज्ञमालोकयत्, शतयूपैः सुशोभितं, रम्यैः वेदिकाभिः विभूषितं, तेजसा दीप्तं। तत्र स्वकं पुत्रं मेघनादं भीमदर्शनं, कृष्णाजिनवसनं, कमण्डलुधारिणं, छत्रिणं च दृष्टवान्। तम् उपसृत्य लङ्कापतिर्बाहुभ्यां परिष्वज्य उवाच—"किं एतत् पुत्र? सत्यम् आख्याहि, किं कार्ये प्रवृत्तः असि?" तदा उशना नाम द्विजश्रेष्ठः महातपाः, तस्य यज्ञसिद्ध्यर्थं राक्षसश्रेष्ठं रावणं प्राह—"राजन्, सर्वं वक्ष्यामि, शृणु। तव पुत्रः सप्त महायज्ञान् सर्वतो विस्तृतान् अनुष्ठितवान्—अग्निष्टोमम्, अश्वमेधं, हिरण्यगर्भं, राजसूयम्, गोमेधं, वैश्णवं च। महेश्वराय समर्पिते दुर्लभे यज्ञे तव पुत्रः साक्षात् प्रजापतेः वरान् प्राप्तवान्—इच्छयानुगामिनी दिव्या रथः, तमसी माया, या युद्धे प्रयुज्यमाना न देवैः नासुरैः च गम्यमाना। अक्षय्यायुधानि, दुरजयः धनुः, महास्त्रं च शत्रुनाशनम्। एतान् सर्वान् वरान् लब्ध्वा तव पुत्रः, दशग्रीव, सम्पूर्णयज्ञः तव दर्शनकामः अत्र स्थितः।" ततो दशग्रीवः उवाच—"एषा कार्या न युक्ता, शत्रवः इन्द्रप्रधानाः हविर्भिः पूजिताः। आगच्छ, यत् कृतं तत् सम्यक् कृतम्, न संशयः। आगच्छ प्रिय, स्वगृहं याम।" ततः दशग्रीवः पुत्रैः विभीषणेन च सह गत्वा, सर्वाः स्त्रियः, ये देवदानवाराक्षसानां रत्नसदृशाः, अश्रुपूर्णकण्ठाः, ताः अवारयत्। तासां मध्ये रावणः धर्मात्मा, तदभिप्रायज्ञः, इदं वचनं प्राह—"एवंविधेन आचरणेन स्वेच्छया चरसि, एते कर्माणि यशः कुलं च नाशयन्ति, स्वजनविघातकानि च। स्वजनान् विघात्य एताः उत्तमाः स्त्रियः आनीताः, राजन्; किंतु कुम्भीनसी मदुना त्वत्तः अपहृता, यः त्वत्तः श्रेष्ठः।" रावणः पप्रच्छ—"न अहं जानामि, किं एतत्? कोऽयं मधुर्नाम यं त्वं कीर्तयसि?" ततो विभीषणः क्रुद्धः भ्रातरं प्राह—"पापस्यास्य कर्मणः फलं शृणु।" अस्माकं मातामहस्य ज्येष्ठभ्राता, सुमालेरपि ज्येष्ठः, माल्यवान् नाम प्रसिद्धः, वृद्धः प्राज्ञः रजनीचरः। स एव मातुलानां ज्येष्ठः, अस्माकं गुरुश्चासीत्; तस्य कन्या कुम्भीनसी नाम। सा अस्माकं मातुलानी, वह्निजा कन्या धर्मतः भगिन्यस्ते, भ्रातः। सा कन्या मधुना, महाबलिना राक्षसेन, तदा हृता यदा तस्य पुत्रः यज्ञे प्रवृत्तः, अहं च जलक्रीडायाम्। तदा कुम्भकर्णः निद्रायां मग्नः, मधुः राक्षसश्रेष्ठान् मन्त्रिणश्च अत्र जघान। सा कुम्भीनसी तव अन्तःपुरे सुप्ता सती, तया सह बलात्कृत्य अपहृत्य, त्वं श्रुत्वापि तं न हन्तुं क्षमावान् अभूः।