ततः तस्मिन् आकस्मिके आक्रमणे, पदातीनां सेनायाः जनाः निमज्जन्ति स्म। तत्र विविधाः गदाः शतशः शराग्राणि च प्रादुर्भूतानि। तेषु पदातिषु उपरि स्थितः दुर्जयः राक्षसः शूलान्, तोमरान्, शिल्पिणः गदाः, शतघ्नीः च वर्षयामास। तैः प्रहारैः वीराः पदातयः भूमौ पतिताः, षष्टिवर्षीय गजानां गाढे कर्दमे पतनं यथा। तदा रावणः, स्वपुत्रान् महाबलान् विह्वलान् दुःखितान् च दृष्ट्वा, महान् मेघः यथा गर्जति, हर्षेण गर्जनं कृतवान्। ततः स राक्षसः, भीमं गर्जनं कृत्वा, विविधायुधधारान् वारुणान् यथा वर्षमाणः मेघः, हन्तुं आरभत। तत्र सर्वे ते पराजिताः भूमौ पतिताः, शीघ्रं स्वजनैः गृहं नीताः। तदा राक्षसः तान् उवाच—“वारुणः एतत् विज्ञाप्यताम्।” किंतु रावणः, तस्य मन्त्रिणा प्रहस्तेन, यो वारुणः अभवत्, सूचितः—“महान् राजा, जलाधिपः, ब्रह्मलोकं गतः।” “यः गन्धर्वः युद्धाय आह्वयति, स वारुणः गतः—वीर, व्यर्थं श्रमं मा कुरु, राजा गतः। ये पुत्राः उपस्थिताः, ते पराजिताः।” इत्येतत् श्रुत्वा राक्षसाधिपः स्वनाम घोषयन्, हर्षगर्जनं कृत्वा, वारुणस्य निवासात् निर्गतः। स राक्षसः, यः मार्गः आगतः, तेनैव मार्गेण लङ्कां प्रति आकाशमार्गे गतवान्। रावणः, कुप्रवृत्तिः, प्रमुदितः प्रत्यागच्छन्, मार्गे राज्ञां, ऋषीणां, देवतानां, गन्धर्वाणां कन्याः गृहीत्वा। यत्र यत्र स राक्षसः रम्यां युवतीं वा दृष्टवान्, तत्र तस्याः बान्धवान् हत्वा, तां विमानं मध्ये बद्धवान्। एवं स नागकन्याः, राक्षसीः, असुरीः, मानुषीः, यक्षीः, दानवीः च विमानं मध्ये स्थापितवान्। सर्वाः ताः दुःखजनिताश्रूणि अपातयन्, दुःखभीतिसम्भूतानि, यथा अग्नौ उदकं। तद विमानं, तासां निर्दोषस्त्रीणां भयदुःखाश्रुभिः, यथा नदीभिः समुद्रः, पूर्णम् अभवत्। शतशः नागकन्याः, गन्धर्वकन्याः, महर्षिकन्याः, दैत्यदानवकन्याः च विमानं मध्ये रुदन्ति स्म। तासां दीर्घकेशाः, सुशरीराः, पूर्णचन्द्रमुख्यः, पूर्णस्तन्यः, वज्रयूपमध्यस्निग्धनितम्बाः च आसन्। तासां श्रोण्यः रथनाभिसदृश्याः, मोहिनीः स्त्रियः, सुवर्णसदृश्याः, देवअप्सरः इव दीप्ताः। दुःखशोकभयपीडिताः ताः सुकटिलनितम्बिनीः स्त्रियः व्याकुलाः अभवन्; तासां निश्वासैः सर्वतः वायुः कम्पितः। पुष्पकविमानं, अग्निः शमितः, यज्ञवेदिसदृशं दृश्यते; ताः स्त्रियः रावणस्य वशे दुःखेन अभिभूताः। तासां कुटिलदृष्टयः, कृष्णवर्णाः, सिंहवशे मृगाः इव, एकया चिन्तितम्—“मां खादिष्यति किम्?” अन्यया दुःखिता चिन्तितम्—“मां हन्ति किम्?” मातरं, पितरं, पतिं, भ्रातरं च स्मृत्वा, ताः स्त्रियः दुःखशोकाभिभूताः सह रुदन्ति स्म। “मम पुत्रः मया विना कथं भविष्यति? मातरं, भ्रातरं च दुःखसागरं गताः।” “हन्त, पतिसंयोगवियोगे किं करिष्यामि? मृत्युः, त्वं मां दुःखभारितां गृहाण।” “पूर्वशरीरे किम् पापं कृतं मया?” एवं सर्वाः दुःखसागरं पतिताः विलपन्ति स्म; अस्माकं दुःखस्य अन्तः न दृश्यते। “हन्त, नरलोकस्य लज्जा! न कश्चित् अतिपापीयान्, यः पतयः दुर्बलाः रावणेन बलिना विजिताः।” “यथा सूर्ये उदिते तारे विनष्टाः, तथा वयं विनष्टाः; राक्षसः सर्वविनाशे प्रवीणः।” “हन्त, कुप्रवृत्तिं गृहीत्वा, लज्जां न अनुभवति; एषः दुष्टबुद्धिः वीर्यं एवं अस्ति।” “परस्त्रीग्रहणं अयुक्तम्; एषः पापराक्षसः परस्त्रीषु रमते।” “तेन, येन स्त्रीभिः कृतदोषः, तेनैव राक्षसः मृत्युम् आप्स्यति; इति धर्मपत्नीभिः उक्तम्।” आकाशे न ढक्का नादः, न पुष्पवर्षम्; स्त्रीभिः शप्तः, स शक्तिहीनः दीप्तिहीनः अभवत्। धर्मपत्नीभिः उक्तवाक्यैः तेन रावणः व्यथितः, तासां विलापं श्रुत्वा, राक्षसश्रेष्ठः लङ्कानगरीं प्रविष्टवान्, रात्रिचरैः पूजितः। तस्मिन्नेव काले, एकाः भीमराक्षसी, यथेष्टवपुर्धारिणी, आकस्मात् भूमौ पतिता; सा रावणस्य भगिनी आसीत्। रावणः तां भगिनीं उत्थाप्य, सान्त्वनं कृत्वा, उवाच—“किम्, प्रिये? शीघ्रं वद यद् इच्छसि।” सा अश्रुपूरितनेत्रा, रक्तनेत्रा, उवाच—“तेन तव बलात् विधवा अभवम्, हे राजन्।” “ये महाबलाः दैत्याः कालकेयाः, चतुर्दशसहस्राणि, त्वया युद्धे हताः।” “तेषु, मम पति, महाबलः, जीवात् प्रियतरः आसीत्।” “स अपि, पितः, त्वया हतः, शत्रुना, भ्रातृलोभेन; त्वया स्वबन्धुना, अहं नष्टा, हे राजन्।