तत्र समागताः समशक्तिस्थानं प्राप्ताः सञ्जज्ञे तीव्रा गगनस्थया युद्धमालिन्या समरधारया, यथा सुरासुरयोर्युद्धम् अभवत्। तत्र तेषां युद्धरतानां मध्ये, तेषां धनुष्मतां तेजस्विनां बाणैः ज्वलद्भिरिव वह्निभिः रावणः प्रतिनिवर्तितः, तैश्च तुष्टैः विविधाः उच्चैः शब्दाः प्रनादिताः। तदा राजानं पराभूतं दृष्ट्वा महोदरः क्रोधसंयुक्तः, मृत्युभयमनादृत्य, युद्धोत्सुकः स वीरः तत्र समरभूमौ सविनयं निरीक्ष्य स्थितः। महोदरस्तु तेषां भीमकर्मणां कामगमानां वातवेगसमानीयानां रथानां गदया प्रहारं कृत्वा, तान् भूमौ पातयामास। स च तत्र वारुणपुत्राणां मध्ये शतानि सैनिकानां, अश्वानां, सारथीनां च निहत्य, तान् रथविहीनान् दृष्ट्वा महाशब्दं मुमोच। तेषां रथाः, हयाः, सारथयश्च महोदरप्रहारेण सह भूमौ पतिताः। किन्तु ते महात्मनः वरुणस्य पुत्राः, रथान् परित्यज्य, स्वशक्त्या विश्वस्ताः, गगने स्थित्वा न चचालुः। तेषां धनुषां सज्जीकरणं कृत्वा, कोपवशात् रावणस्य महच्छित्तं बाणैः विद्ध्वा, समरभूमौ संयुगे समागताः। ते कोपिताः धनुष्मन्तः बाणैः, ये वज्रसमा भीषणा आसन्, तेन रावणं मेघाः इव पर्वतम् विदारयन्ति स्म। तदा दशग्रीवः कोपितः, प्रलयाग्निरिव सञ्जातः, तेषां मर्मस्थलेषु घोरतरं बाणवर्षं कृत्वा तान् प्रहारयामास। तस्याः आकस्मिकायाः प्रहारेण पदातयः निमज्जन्तः सञ्जज्ञिरे; तत्र विविधाः गदाः शतानि शराणां च शिखराणि दृष्टानि। तेषां उपरि स्थितः स भीमः शूलानि, तोमराणि, परिघान्, शतानि घातकायुधानि च वर्षयामास। तैः ताडिताः ते पदातयः, षष्टिवर्षीयमद्गुणा इव गाढे कर्दमे पतन्तः, भूमौ पतिताः। ततः रावणः स्वपुत्रान् महातेजसः, विगलितान् क्लेशितांश्च दृष्ट्वा, प्रमोदेन महाघननिनादवत् निनादं कृत्वा हृष्टः। तदा स राक्षसः भीमनिनादं कृत्वा, विविधायुधधारिणः वारुणान् वर्षमेघ इव तोयं वर्षयन् हन्तुं प्रारब्धः। ततो हतान् सर्वान् ते युद्धे भूमौ पतिताः, स्वजनैः शीघ्रं स्वगृहाणि नीताः। ततः स राक्षसः तान् प्रोवाच—"एषः वारुणः विज्ञाप्यताम्" इति। किन्तु रावणः स्वमन्त्रिणा प्रहस्तेन वारुणेन प्रोक्तः—"स महाबलः जलाधिपः ब्रह्मलोकं गतः" इति। "यो युद्धाय त्वया आहूयते गन्धर्वः स वारुणः गतः; किं व्यर्थं श्रम्यसे वीर, राजा गतः, ये च पुत्राः उपस्थिताः ते हताः" इति। एवं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स्वनाम घोषयित्वा, हर्षनिनादं कृत्वा, वारुणालयात् निर्गतः। स राक्षसस्तु येन मार्गेण आगतः, तेनैव मार्गेण लङ्कां प्रति गच्छन्, गगनमार्गेण प्रतिनिवृत्तः। स तु रावणः, दुष्टनिश्चयः, विजितः सन्, मार्गे राजर्षिसुरगन्धर्वकन्याः बलात् जग्राह। यत्र यत्र स राक्षसः कान्तिं समुपेतां कन्यां वा स्त्रियम् अपश्यत्, तत्र तत्र तस्याः बान्धवान् हत्वा, तां विमानमध्यस्थां कृत्वा निगृह्णाति स्म। एवं स नागकन्याः, राक्षसीः, असुरीः, मानुषीः, यक्षकन्याः, दानवीश्च सर्वाः स्वविमाने स्थापयामास। ताः सर्वाः दुःखजैः अश्रुभिः, शोकभीतिसम्भूतैः, समं जलधारावत् अश्रूणि मुञ्चन्त्यः, दुःखसागरमग्नाः। तद् विमानमशेषाभिः तासां भीतिशोकजैः अश्रुभिः, यथा समुद्रः नद्याभिः पूर्यते, पूरितम्। तत्र शतानि नागकन्याः, गन्धर्वर्षिसुताः, दैत्यदानवकन्याश्च विमानमध्यं रुदन्त्यः स्थिताः। तानि तासां केशपाशाः दीर्घाः, अङ्गानि सुशोभनानि, पूर्णचन्द्रनिभाननाः, पूर्णस्तनाः, वज्रनाभिप्रतीकाशितकटीदेशाः। तासां श्रोणयः रथनाभिप्रतीकाशाः, कान्तारूपाः, सुवर्णसदृशप्रभाः, सुराङ्गनासमाः। शोकभीतिदुःखपीडिताः ताः सुकेश्या स्त्रियः, सर्वतः स्वासैः वायुमाकुलयन्त्यः, विक्लवाः अभवन्। तद् पुष्पकं विमानं, अग्निशान्तमिव, वेदीसमं बभूव; ताः स्त्रियः रावणवशां गताः, शोकसमाकुलाः अभवन्। तासां काञ्चिद् अधोमुखीं, वक्रदृष्टिं, कृष्णवर्णां, सिंहवशगतमृगीमिव, चिन्तयन्तीं—"कच्चिदेष मां खादिष्यति"—इति। अन्यां तु, दुःखार्तां, "कच्चित् स मां हनिष्यति"—इति; मातरं, पितरं, पतिं, भ्रातॄंश्च स्मरन्त्यः, ताः स्त्रियः शोकदुःखपीडिताः समं रुरुदुः। "मम पुत्रः मयि विना कथं भविष्यति? किम् मातरं, किम् भ्रातरं, सर्वे दुःखसागरे निमग्नाः?" इति। "हा, पतिसंयोगवियोगे किं करिष्यामि? हे मृत्युः, मां दुःखार्तां गृहीत्वा नय"—इति। "पूर्वशरीरे मया किम् पापं कृतम्?" इति। एवं ताः सर्वाः दुःखसागरे निमग्नाः विलपन्त्यः, "नूनं नः दुःखस्य कश्चित् अन्तो दृश्यते"—इति। "हा, नूनं नरलोकस्य लज्जा! न कश्चिद् अतिशयान्तरदुःखितः अस्ति, यतः अस्माकं पतयः दुर्बलाः, रावणेन बलिना निगृहीताः।" "यथा तारा उदयिनि सूर्ये नश्यन्ति, तथा वयं विनष्टाः; अस्य राक्षसस्य महाबलस्य विनाशोपायः अतीव प्रबलः।" "हा, दुष्टाचारः सन्, लज्जां न जानाति; एष एव अस्य दुरात्मनः वीर्यम्"—इति ताः स्त्रियः शोकवशाद् विलपन्त्यः स्थिताः।