ततः रावणः पातालं प्रति अवतीर्य, तत्र दैत्यसर्पसमूहनिवासिनं वरुणेन संरक्षितं सागरं प्रविवेश। स भोगवतीनगरीं ययौ, या वासुकेन अधिष्ठिता आसीत्; तत्र सर्पान् विजित्य, रत्नमयं पुरीं प्रमुदितः प्रविवेश। तत्र निवातकवचाः दैत्याः, वरदानलब्धाः, निवसन्ति स्म; तैः राक्षसाः समाहूता युद्धाय समागच्छन्। सर्वे ते दैत्याः अतिवीर्यवन्तः बलिनश्च विविधायुधधारिणः युद्धोत्साहेन प्रमत्ताः आसन्। तत्र राक्षसदानवाः कोपिताः शूलैः त्रिशूलैः वज्रैः तोमरैः खड्गैः परश्वधैः च अन्योन्यं प्राहरन्। एवं युद्धे वर्तमाने संवत्सरः सम्पूर्णः अभवत्, न च कश्चित् विजयमवाप, न च विनाशमगमत्। तदा पितामहः त्रैलोक्यस्य अक्षयाश्रयः दिव्येन विमानवर्येण शीघ्रं समुपाजगाम। वृद्धः पितामहः तत्र निवातकवचानां युद्धं निरोधयन्, अर्थपूर्णं वाक्यमुवाच— "न देवाः, नासुराः, रावणं युद्धे जेतुं शक्नुवन्ति; न च यूयं सह देवदानवैः अपि विनाशं प्राप्स्यथ। अतः राक्षसेन सह मैत्री युज्यते; सर्वेषु कार्येषु मित्राणि अविच्छिन्नानि भवन्ति—अत्र न संशयः।" एवं उक्त्वा, रावणः निवातकवचैः सह वह्निं साक्षिणं कृत्वा मैत्रीसंधिं चकार, तेन च सन्तुष्टः अभवत्। तत्र संवत्सरमेकं यथाविधि तैः सह निवसित्वा, दशाननः तेषां पूर्णस्नेहं लब्ध्वा स्वनगरीं प्रत्यगच्छत्। ततः शतानि मायानां विविच्य, स पातालं विचरन्, वारुणपतिं पुर्यः अन्विष्यन् ययौ। पश्चात्, स शिलानगरीं ययौ, या कालकेयैः आसीनाः; तत्र स बलिनः कालकेयान् निहत्य। पुनः, शूर्पणखायाः पतिं च, तस्य च बलवन्तं श्वशुरं विद्युज्जिह्वं, यो राक्षसं युद्धे जिह्वया लिलिहानः आसीत्, खड्गेन निपातितवान्। क्षणेन तं जित्वा, चत्वारिंशदधिकशतानि दैत्यान् निहत्य। ततः राक्षसाधिपः दिव्यं वरुणस्यालयं कैलाससदृशं श्वेतमेघोपमं च दृष्ट्वा। तत्र सुरभिं धेनुं तिष्ठन्तीं पश्यन्, या दुग्धधारया क्षीरसमुद्रमुत्पादयति स्म। तत्र रावणः परमकामधुग्देवीं, वृषभश्रेष्ठां, अद्भुतमन्थिनीं च दृष्टवान्, यस्याः समुत्थितः चन्द्रमाः शीतांशुः रजनीपतिः। तस्याः आश्रयेण फेनसम्भूताः महर्षयश्च, महात्मानः च वसन्ति; तत्रैव अमृतं सोम्यं हविश्च उत्पन्नम्। लोके मानवाः तां सुरभीति नाम्ना कथयन्ति; तां दिव्यां प्रदक्षिणीकृत्य, रावणः अग्रे जगाम। स तदा अतीव भयानकं स्थानं प्रविवेश, यत्र नानाविधानि बलानि रक्षन्ति स्म; तत्र शतधाराभिः आच्छन्नं, शरद्भ्रसदृशं, शोभनं नित्यहृष्टं वरुणमन्दिरं ददर्श। तत्र युद्धे बलपतीन् निहत्य, तैः आहतः, वीरान् इत्युवाच—"शीघ्रं नृपतेः निवेदयत।" "रावणोऽयमागतः संग्रामकामः; तस्मै युद्धं दीयताम्। अथ चेत् निर्भयः असि, अञ्जलिं कृत्वा वद—'मया पराजितः अस्मि'।" एवमेव, महात्मनः वरुणस्य पुत्राः पौत्राश्च, गावश्च, पद्मसम्भवश्च कोपेन निर्गताः। वीर्यशौर्यसम्पन्नाः, स्वबलैः परिवृताः, तेजोरश्मियुक्तानि इच्छावाहीनि रथानि योजयित्वा, युद्धाय सज्जाः अभवन्। ततः आपत्यवरुणानां च बुद्धिमतः रावणस्य च मध्ये घोरं रोमाञ्चनं युद्धमुत्पन्नम्। दशग्रीवस्य महाबलिनां मन्त्रिणां सहाय्येन, वरुणस्य सर्वं बलं क्षणेन विनाशितम्। स्वबलं निहतम् आलोक्य, वरुणपुत्राः बाणवर्षेण संतप्ताः युद्धात् निविव्युः। ये च भूमौ पतिताः, पुष्पकविमाने रावणं दृष्ट्वा, शीघ्रं स्वैरवेगेन आकाशं प्रविशन्ति स्म। तत्र समदृशं स्थानं प्राप्य, तेषां मध्ये दिव्ये वाहनयुद्धं समजायत, यथा सुरासुराणां युद्धे। तदा बाणज्वालासमाः शरैः रावणं युद्धे प्रत्यावर्तयन्तः, सन्तुष्टाः विविधं घोषं निनदुः। ततः महोदरः, राजानं अपमानितं दृष्ट्वा, मृत्युं न चिन्तयन्, युद्धोत्सुकः, वीर्यसम्पन्नः, क्रुद्धः अभवत्। महोदरः गदया तानि तीक्ष्णानि इच्छावाहीनि वातसमानि रथानि युद्धे निपात्य भूमौ चकार। ततः शतशः वीरान्, हयान् रथिनश्च वरुणपुत्राणां निहत्य, तेषां विहीनरथान् दृष्ट्वा, महान् रवः कृतः। तेषां रथाः, हयैः सारथिभिश्च हतानि, भूमौ पतितानि। किन्तु ते वरुणस्य महात्मनः पुत्राः, स्वबलं आश्रित्य, रथान् परित्यज्य, आकाशे स्थित्वा, न कम्पिताः। तैः धनूंषि सज्जीकृत्य, रावणस्य वक्षः क्रुद्धाः शरैः विदार्य, युद्धे समभ्यधावन्। ते कोपिताः, धनुष्मतां शरैः, वज्रसमान्भीषणैः, तमिव मेघाः पर्वतमिव विदारयन्ति स्म। तदा दशाननः रोषात्, युगान्ताग्निसदृशः, तेषां प्राणदेशान् भीषणतमैः बाणवर्षैः विदारयामास।