राजा जनकः तदा धर्मनिष्ठः, पुत्रयोः भरतस्य शत्रुघ्नस्य च, महात्मनोः, कन्ये द्वे कुशध्वजस्य, विवाहाय दाशरथाय निवेदयामास। दशरथस्य पुत्राः सौन्दर्ययौवनसम्पन्नाः, लोकपालानाम् इव तुल्याः, वीर्ये देवतानाम् इव, सर्वे समाना इति जनकः मनसि चिन्तयामास। इक्ष्वाकुवंशस्य महाकुलं धर्मराज्ञः जनकस्य कुलं च, चिन्तारहितम्, विवाहसम्बन्धेन योजनीयम् इति सः अभिलषितवान्। विश्वामित्रवसिष्ठयोः वचनं श्रुत्वा, जनकः कृताञ्जलिः, तयोः महर्ष्योः प्रति मधुरं वाक्यम् उदाहरत्—"यस्य कुलस्य विवाहाय भवद्भ्यां स्वयम् आदेशः दत्तः, स कुलः धन्यः।" ततः जनकः, "एवं स्यात्—सर्वं शुभमस्तु। कुशध्वजस्य कन्ये भरतशत्रुघ्नयोः पत्न्यौ स्याताम्," इत्युक्त्वा, "एकस्मिन्नेव दिने, चत्वारः राजकुमाराः चतुर्भिः राजकन्याभिः पाणिग्रहणं कुर्युः," इति प्रार्थितवान्। "अनन्तरं दिने, फाल्गुनीनक्षत्रे, भगप्रजापती अधिष्ठाय, विवाहोत्सवः कर्तव्यः," इति ब्राह्मणं प्रति कथयामास। एतद् मधुरं वाक्यं उच्य, जनकः कृताञ्जलिः उत्थाय, उभौ महर्षी समभाषत्—"मम कृतं परमं धर्मं; अहं भवतोः शिष्यः। अत्र मुख्यासनानि—तत्र उपविशतम्।" "यथा अयोध्या दशरथस्य, तथा एष नगरः मम; अधिकारस्य विषये न किञ्चिद् संशयम्—यथायोग्यं कार्यं कुरुताम्।" जनकस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः दशरथः प्रसन्नः भूमिपतिं प्रत्युवाच—"यूवां मिथिलानरेन्द्रौ युवावपि, अनन्तगुणसम्पन्नौ; ऋषयः नृपसमूहाः च भवद्भ्यः सम्मानिताः।" "सर्वं शुभं भवतु; वयं स्वगृहं प्रतिगच्छामः, तत्र पितृयज्ञं विधिवत् करिष्यामः।" इत्युक्त्वा, दशरथः, तौ महर्षी अग्रे स्थाप्य, शीघ्रं स्वगृहं जगाम। तत्र गत्वा, दशरथः विधिविधानुसारं श्राद्धकर्म अकरोत्; प्रभाते उत्तिष्ठ्य, गोदानं श्रेष्ठं अकरोत्। पुत्रार्थं धर्मानुसारं, नरपतिः ब्राह्मणेभ्यः लक्षशः गोः प्रत्येकं दत्तवान्। चत्वारिंशद् लक्षाणि गोः सुवर्णशृङ्गयुक्ताः, पयस्विन्यः, कांस्यद्रव्यसम्पन्नाः, दत्तवान्। रघुनन्दनः पुत्रेषु स्निग्धः, द्विजातिभ्यः बहुधनं गोदानं च दत्तवान्। ततः राजा, गोदानं कृतं पुत्रैः परिवृतः, सौम्यः प्रजापतिः इव लोकपालैः परिवृतः शोभाम् अधत्त। एवं श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। यदा दशरथः परमं गोदानं अकरोत्, तदा वीरः युधाजित् आगतः। सः केकयराजस्य पुत्रः, भरतस्य मातुलः, राजानं दृष्ट्वा कुशलप्रश्नं कृत्वा, इदं वाक्यम् उवाच—"केकयराजः स्नेहात् कुशलं प्रेषितवान्; यः तव कुशलं इच्छति, तस्य सर्वं शुभं अस्ति।" "राजन्, मम मातुलः भूमिपतिः, स्वसुतं द्रष्टुम् इच्छति; तदर्थं अयोध्यां आगतः अस्मि, हे रघुनन्दन।" "तव पुत्राः विवाहाय मिथिलां आगताः इति श्रुत्वा, त्वया सह अयोध्यां आगतः अस्मि।" "स्वसुतं द्रष्टुम् इच्छन्, शीघ्रं आगतः; ततः दशरथः अतिथिं श्रद्धया सत्कारं अकरोत्।" तं दृष्ट्वा, उत्तमेन पूजया सत्कृत्य, पुत्रैः सह तत्र रात्रिं व्यतीतवान्। प्रभाते पुनः उत्तिष्ठ्य, विधिपूर्वकं, ऋषीन् अग्रे स्थाप्य, यज्ञवाटं गच्छामास। विजयमूर्ते, सर्वाभरणभूषितः, रामः भ्रातृभिः सह, उत्सवकर्माणि विधिवत् अकरोत्। वसिष्ठं अग्रे स्थाप्य, अन्यैः महर्षिभिः सह, वसिष्ठः जनकं उपसंमत्य, वाक्यम् उवाच—"राजा दशरथः पुत्रैः सह, उत्सवकर्म कृतवान्, दातृकामः अस्ति।" "दातृप्राप्त्या सर्वकार्याणि सिद्ध्यन्ति; स्वधर्मं अनुष्ठाय, उत्तमं विवाहं कुरु।" वसिष्ठस्य महात्मनः वचनं श्रुत्वा, धर्मविद् जनकः प्रत्युवाच—"को मम द्वारपालः, कस्य आज्ञायां प्रतीक्षते? मम गृहे का विचारणा? इदं राज्यं भवतः इव।" "सर्वोत्सवसज्जाः मम कन्याः वेदिम् उपगताः, ज्वलन्तशिखा इव शोभन्ते।" "अहं वेदिम् उपस्थितः, भवतः प्रतीक्षे; सर्वं निर्विघ्नं भवतु—विलम्बः किम्?" जनकस्य वचनं श्रुत्वा, दशरथः पुत्रान् ऋषिसमूहं च आनीय, वेदिम् उपस्थापयत्। तदा जनकः वसिष्ठं उवाच—"हे धर्मज्ञ महर्षे, सर्वाणि कर्माणि ऋषिभिः सह सम्पादय।" "रामस्य विवाहोत्सवः कर्तव्यः, हे प्रभो।" जनकस्य 'एवं स्यात्' इत्युक्त्वा, वसिष्ठः महर्षिः...