ततः स प्रजापतिसमीपे तिष्ठति भगवान् रावणाय महतीं दीप्तिमतीं खड्गमुत्तमां चन्द्रहासाख्यां ददौ, शेषं च तस्यायुषः। तान् दत्त्वा तु शम्भुः उवाच—“एतत् त्वया न अवज्ञेयम्; यदि त्वं अवमानं करिष्यसि, तर्हि एषः खड्गः निश्चितं मम प्रतिनिवर्तिष्यते” इति। एवं महेश्वरेण स्वयं रावणाय तद् नाम दत्तम्। स तु महादेवाय प्रणम्य, पुष्पकं विमानमाधिरोह्य जगाम। ततः, हे राम, रावणः पृथिवीं विचरन्, महावीर्यवान् क्षत्रियान् सर्वत्र विजिग्ये। येषां वीर्यवन्तां तेजस्विनां क्षत्रियाणां रावणस्य शासनं न अङ्गीकृतम्, ते तु स्वैः सहायैः सह विनष्टाः। अन्ये तु विज्ञाय तस्य राक्षसस्य दुरात्मनः अजेयत्वं, “वयं जिताः” इति उक्त्वा तस्मै दर्पयुक्ताय रावणाय प्रणम्य तस्थुः। एवं पृथिवीं परिभ्रमन्, स महाबाहुः रावणः हिमवतः काननं प्राप, तत्र विचरन्। तत्र स दृष्टवान् कन्यां, कृष्णमृगचर्मवसनां, जटिलां, मुनिव्रतधारिणीं, देव्याः सदृशीं, तपसा दीप्तिमतीं। तस्याः रम्यायाः महाव्रतायाः कन्यायाः दर्शनात्, स कामसंमोहितः सन्, स्मितपूर्वकं पप्रच्छ। स ताम् अपृच्छत्—“किं त्वं, सौम्ये, यौवनस्य विरोधिना वृत्त्या वससि? एषा तपोधनवृत्तिः तव रूपेण न युज्यते। तव रूपं, भीरु, अनुपमं, पुरुषेषु कामं जनयति; न उचितं एतत् तपस्विन्याः स्थितुम्—एषा निःश्रेणि निश्चितम्। कस्य त्वं दुहिताऽसि, सौम्ये? कः तव पतिः, सुमुखि? यः पुरुषः त्वां भजते, स भाग्यवान् लोके। सर्वं मे निवेदय, यत् कारणं एतस्य तपसः आचरस्यसि?” इत्युक्ता सा पुण्यश्लोका कन्या— साम्प्रदायिकेन विधिना तं रावणं सत्कारं कृत्वा, सा तपस्विनी उवाच—“मम पिता कुशध्वजः, ब्रह्मर्षिः, अनन्ततेजाः, बृहस्पतेः पुत्रः, महातेजाः, बृहस्पतेः तुल्यबुद्धिः। स यदा नित्यं वेदाध्ययनं कुर्वन् आसीत्, तदा तस्य वाचः प्रसूतिः अहं कन्या अभवम्, वेदवतीति नाम्ना प्रसिद्धा। ततः देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः, सर्पाः च मम पितरं मम विवाहार्थम् आगतवन्तः। न तु मम पिता तान् दत्तवान्, हे राक्षसश्रेष्ठ। कारणं तु शृणु, रजनिचर। मम पितुः जामाता विष्णुः, स एव देवेश्वरः; त्रैलोक्यनाथेन सः स्पृहणीयः, तस्मात् अन्यः मे पिता नास्ति। तस्मै मां दातुम् इच्छन्, दम्भः नाम दैत्यराजः, बलदर्पसमन्वितः, श्रुत्वा कोपितः अभवत्। स रात्रौ मम पितरं सुप्तं तदा हिंसितवान्। तदा मम माता दुःखिता, पितरं परिष्वज्य, स्वयम् अग्नौ प्रविष्टा। तदा अहम् अपि सत्यं व्रतम् नारायणाय पितर्यर्थं प्रतिज्ञाय, हृदि स्थापयामास। एवं प्रतिज्ञां कृत्वा अहं घोरं तपः आचरामि। एतत् सर्वं तव कथितम्, हे राक्षसश्रेष्ठ। नारायणः एव मे पतिः, न अन्यः परमात्मनः; नारायणकामाय अहं कठोरं व्रतम् आचरामि। त्वं मे ज्ञातः, राजन्; गच्छ, पुलस्त्यतनय। तपसा त्रिषु लोकेषु यद् भवति, तत् अहं वेद्मि।” एवं कन्यायाः वचः श्रुत्वा, रावणः पुनः तां महाव्रतां कन्यां विमानात् अवतीर्य, कामबाणैः विद्धः, इदम् उवाच—“त्वं गर्विता, सुश्रोणि, यथा मन्यसे। वृद्धेषु, मृगशावाक्षि, तव पुण्यसम्भारः प्रकाशते। त्वं सर्वगुणसम्पन्ना; एवं वचनं न वाच्यम्। त्रैलोक्यसुन्दरी, भीरु, तव यौवनं गच्छति। अहं लङ्केश्वरः, दशग्रीवः, त्वं मम भार्या भव, यथेच्छं सुखानि भुङ्क्ष्व। कोऽयं विष्णुः, यं त्वं वदसि? वीर्ये, तपस्यां, भोगे, बले च—” एवं तेन उक्ते, वेदवती प्रत्युवाच—“भोगे च बले च—एवं न वद। विष्णुः त्रैलोक्यनाथः, सर्वभूतसम्पूजितः—कोऽन्यः त्वां विना, राक्षसराज, तं अवज्ञाय वदेत्, बुद्धिमान् सन्?” इत्युक्ता सा वेदवती रात्रिचरः तस्याः केशेषु हस्तं न्यस्य। तदा वेदवती कोपसमन्विता, स्वहस्तेन केशान् छित्त्वा, तस्य हस्तः खड्गवत् जातः, केशान् छित्त्वा। सा कोपाग्निवद् ज्वलन्ती, तं रात्रिचरं तेजसा दग्ध्वा, मनः मृत्यौ संन्यस्य, इदम् उवाच—“त्वया दुष्टात्मना वनमध्ये अवमानिता, न अहं जीवितुम् इच्छामि; तस्मात् राक्षस, तव साक्षात् पावके प्रविशामि। त्वया दुष्टात्मना स्पृष्टा, तस्मात् तव विनाशाय पुनरपि जन्म प्राप्स्यामि। नारी पापबुद्धिं पुरुषं हन्तुं न शक्नोति; यदि शप्तुं इच्छेयम्, मम तपः क्षयं याति। यदि किञ्चित् कर्म कृतम्, दत्तं, हविः हुतम्, तेन अहं पुनः पुण्यश्लोका कन्या जातुं प्रार्थये, न योषितः गर्भात्।“ एवं उक्त्वा, सा वेदवती दीप्तिमन्तं पावकं प्रविश्य, दिव्यं पुष्पवर्षं दिवः सर्वतः समवर्षत।