नरश्रेष्ठः धर्मज्ञः महात्मा जनकः राजा द्वौ पुत्रौ अलभत—अहं ज्येष्ठः, वीर्यवान् कुशध्वजः मे अनुजः। पिता मे माम् ज्येष्ठं राज्यम् अभिषिच्य, भारं मयि निक्षिप्य, वनं गतः, कुशध्वजम् स्थापयित्वा। तस्मिन् पितरि स्वर्गं गते, अहं धर्मेण भारं वहन्, देवैः तुल्यं भ्रातरं कुशध्वजं स्नेहेन सदा अपश्यं। काले गते, सामर्थ्यवान् राजा सुधन्वा साङ्काश्यात् आगत्य मिथिलां पर्यवारयत्। सः माम् संदेशं प्राह—“अश्रितं शिवधनुः सीतां च पद्माक्षीं देहि।” अहं तौ न ददामि इति, महर्षे, युद्धं अभवत्। तस्मिन् संग्रामे, सुधन्वां समागतम् अहं हत्वा। सुधन्वा हते, राजश्रेष्ठं, महर्षे, कुशध्वजं वीर्यवन्तं साङ्काश्ये अभिषिच्य। अयं मे अनुजः, अहं ज्येष्ठः, महर्षे; परमं हर्षं प्राप्त्वा, उभे कन्ये ते ददामि, महर्षे। शुभं भवतु; सीतां रामाय, उर्मिलां लक्ष्मणाय ददामि—मे कन्या सीता, देवकन्यासमाना, वीर्येण प्राप्ता। द्वितीयां उर्मिलां अपि—त्रिः उक्त्वा, न संशयः—परमं हर्षं प्राप्त्वा, उभे कन्ये ते ददामि, महर्षे। राजन्, रामलक्ष्मणयोः गवां दानाय, पितृयज्ञस्य च आयोजनं कुरु; ततः शुभं भवतु, विवाहं कुरु। अद्य मघा नक्षत्रं, महाबाहो; तृतीयं दिने उत्तरफाल्गुनी नक्षत्रे, राजन्, विवाहं कुरु; रामलक्ष्मणयोः शुभं दानं कुरु। श्रुणु वै सर्गं द्विसप्ततितमं वाल्मीकि-रामायणे, बालकाण्डे। एवं जनकस्य वचः श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः वसिष्ठेन सह, वीर्यवन्तं राजानं इदं वचनं अब्रवीत्—इक्ष्वाकुवंशः च विदेहवंशः, नरश्रेष्ठ, अगाधः असीमः च; तेषां तुल्यः नास्ति। रामलक्ष्मणयोः सीता-उर्मिलया सह योगः, राजन्, धर्मे च रूपे च उपयुक्तः। एतत् मे वचनं शृणु, नरश्रेष्ठ—एषः कुशध्वजः, मे अनुजः, धर्मज्ञः। अस्य भूमौ अनुपमं रूपं, तस्य द्वे कन्ये स्तः; तौ वयं भारता-शत्रुघ्नयोः पत्न्यः इच्छामः। राजन्, तव पुत्रयोः भरतस्य शत्रुघ्नस्य च, तौ कन्ये वयं याचामः, महात्मनः। दशरथस्य एते पुत्राः, रूपेण यौवनेन च, सर्वे लोकपालैः तुल्याः, वीर्ये देवैः समानाः। इक्ष्वाकुवंशः, धर्मकृत् राजन्, तव वंशेन योगः चिन्तारहितः अस्तु। विश्वामित्रस्य वचः वसिष्ठस्य च उपदेशं श्रुत्वा, जनकः अञ्जलिं कृत्वा, तौ महर्षी उवाच—“एषः वंशः धन्यः, यस्य यूयं अग्र्यौ ऋषी स्वयं यथोचितं विवाहं आज्ञापयथः। तदस्तु—शुभं भवतु; कुशध्वजस्य कन्ये भरतशत्रुघ्नयोः पत्न्यौ भवतु। एकस्मिन्नेव दिने, महर्षे, चत्वारः राजपुत्राः चत्वारः राजकन्यायः हस्तं गृह्णन्तु। परे दिवसे, ब्राह्मण, फाल्गुनी नक्षत्रे विवाहं प्रशंसन्ति, यत्र भगः प्रजापतिः च अधिष्ठातृ।” एवं मधुरं वचनं उक्त्वा, जनकः अञ्जलिं कृत्वा, उभौ महर्षी उवाच—“परमं धर्मं कृतं मया; अहं भवतोः शिष्यः अपि। एषः मुख्यः आसनः—उपविशन्तु, महर्षी। यथा अयोध्या दशरथस्य, तथा एषः नगरी मम; अधिकारस्य न संशयः—यथोचितं आचरन्तु।” जनकस्य वचः श्रुत्वा, राघवः दशरथः हृष्टः भूधरम् उवाच—“यूवां मिथिलायाः राजानौ, युवौ, अनन्तगुणौ; ऋषयः च राजसमूहः च यूवाभ्यां पूजितः। शुभं भवतु; वयं गृहं गच्छामः, पितृयज्ञं विधिवत् करिष्यामः।” राजानं पृष्ट्वा, महात्मा दशरथः तौ महर्षी अग्रे स्थापयित्वा शीघ्रं प्रययौ। निवासं गत्वा, राजा श्राद्धं विधिवत् अकुर्वत्; प्रभाते उत्तिष्ठ्य, गवां दानं श्रेष्ठं अकारयत्। नराधिपः, पुत्राणां निमित्तं, धर्मानुसारं, ब्राह्मणेभ्यः शतसहस्रं गाः यथाविधि अददात्। श्रेष्ठः पुरुषः चतुःशतसहस्रं गाः सुवर्णश्रृङ्गाः, वत्ससमेताः, कांस्यदोहनपात्रयुक्ताः अददात्। रघुनन्दनः पुत्रस्नेहेन, ब्राह्मणेभ्यः बहु वित्तं अपि अददात्, गवां दानं पुत्रार्थं अकरोत्। ततः राजा, पुत्रैः गवां दानं कृत्वा परिवृतः, सौम्यः प्रजापतिः लोकपालैः परिवृतः इव शश्वत्। शृणु त्रिसप्ततितमं सर्गं वाल्मीकि-रामायणे, बालकाण्डे। यदा राजा गवां दानं उत्तमं अकरोत्, तदा वीरः युधाजित् आगतः।