महर्षे, महारोमात् धर्मात्मा स्वर्णरोमा अभवत्। स्वर्णरोमात् राजर्षेः ह्रस्वरोमा नाम सुतः जातः। स ह्रस्वरोमा धर्मज्ञः महात्मा च द्वौ पुत्रौ अलभत—अहं ज्येष्ठः, वीर्यवान् कनिष्ठभ्राता कुशध्वजः इति। पिता माम् ज्येष्ठं राज्यम् अभिषिच्य, भारम् मयि न्यस्य, वनं गतः, कुशध्वजं अपि स्थापयामास। तस्य पितुः वयोऽतीते स्वर्गगते च, अहं धर्मतः भारम् उद्वहन्, देवोपमं भ्रातरं कुशध्वजं स्नेहेन पश्यामि। काले गते, साङ्काश्यात् बलवान् राजा सुदन्वा आगत्य मिथिलां परिववृते। स माम् सन्देशं प्राह—“अप्रतिमं शर्वधनुः सीतां पद्मलोचनां च मे दद।” अहं तौ न दत्तवान्, ततो महर्षे, युद्धम् अभवत्। तस्मिन् संग्रामे, प्रतियुध्यन्तं सुदन्वानं अहं हत्वा, वीर्यवन्तं भ्रातरं कुशध्वजं साङ्काश्ये अभिषिचम्। अयं मे कनिष्ठभ्राता, अहं च ज्येष्ठः, महर्षे। परमं मुदितः, उभे कन्ये तुभ्यं ददामि, विप्रश्रेष्ठ। शुभमस्तु! अहं रामाय सीतां, लक्ष्मणाय उर्मिलां ददामि—मम पुत्रीं सीतां, देवकन्यासमां, वीर्यशुल्काम्। द्वितीयां च उर्मिलां, त्रिः ब्रवीमि—न संशयः—परमं हर्षेण, उभे कन्ये ददामि। राजन्, रामलक्ष्मणयोः गवां दानाय, पितृयज्ञस्य च, विधिं कुरु; ततः शुभमस्तु, विवाहकर्मापि कुरु। अद्य मघा नक्षत्रम्, त्रितीये दिने उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रे विवाहः क्रियताम्; रामलक्ष्मणयोः मंगलानि ददातु। एवं मिथिलाधिपतिना उक्ते, महर्षी विश्वामित्रः वसिष्ठेन सह, वीर्यवन्तं राजानं इदं वचनम् ऊचतुः—“इक्ष्वाकुवंशः च विदेहवंशः च अगाधः अचिन्त्यः च, नरश्रेष्ठ। तेषां तुल्यः क्वापि नास्ति। रामलक्ष्मणयोः सीतौर्मिलाभ्यां योगः धर्मतः रूपतः च उचितः। इदानीं तु, नरश्रेष्ठ, शृणु—अयं कुशध्वजः मम भ्राता कनिष्ठः धर्मज्ञः। अस्य भूमौ अनुत्तमरूपयोः द्वे कन्ये स्तः; ता वयं तव पुत्रयोः—भरतस्य शत्रुघ्नस्य च—महात्मनोर् वधूः इच्छामः। दशरथस्य एते पुत्राः सौन्दर्ययौवनसम्पन्नाः, लोकपालसमाः, वीर्ये देवोपमाः। इक्ष्वाकुकुलस्य तव च, धर्मवत्स, बन्धः चिन्तारहितः अस्तु। विश्वामित्रवचनं वसिष्ठस्य च मतं श्रुत्वा, जनकः कृताञ्जलिः ताभ्यां ऋषिभ्यां इदं वाक्यम् अब्रवीत्—“धन्योऽयं वंशः यस्य भवद्भ्यां ऋषिप्रवराभ्यां स्वयम् उपयुक्तः बन्धुः विधीयते। एवमस्तु, शुभमस्तु! कुशध्वजस्य एते कन्ये शत्रुघ्नभरतयोः पत्न्यौ भवतु। एकस्मिन् दिने, महर्षे, चत्वारः राजपुत्राः चत्वारः राजकन्यायः पाणिं गृह्णन्तु। अनन्तरं दिने, ब्राह्मण, फाल्गुनीनक्षत्रे, भगप्रजापती यत्र, विवाहः प्राशस्त्येन कर्तव्यः।” इति सौम्यवचनं कृत्वा, जनकः कृताञ्जलिः उभौ ऋषी उवाच—“महत् धर्मं मयि कृतम्; अहं शिष्यः। एते मुख्यासनानि—स्वागतम्, ऋषिवरौ। यथा अयोध्या दशरथस्य, तथा एषा पुरी मम; कर्तव्ये न संशयः—यथार्हं कुरुताम्।” जनकेन एवम् उक्ते, राघवो दशरथः प्रमुदितः पृथिवीपतिं प्रत्युवाच—“युवाम् मिथिलायाः राजानौ, गुणसम्पन्नौ; ऋषयः राजमण्डलानि च युवाभ्यां पूजितानि। भवद्भ्यां कल्याणं सम्प्राप्य, वयं स्वगृहं यात्वा पितृयज्ञं विधास्यामः।” राजानं निवेद्य, दशरथः महात्मा तौ ऋषी अग्रे स्थाप्य शीघ्रं प्रस्थितः। स्वगृहं गत्वा, श्राद्धकर्म यथाविधि कृत्वा, प्रातःकाले गवां दानं श्रेष्ठं चकार। पुत्रार्थं धर्मेण ब्राह्मणेभ्यः लक्षगवां प्रत्यक्षं दत्तवान्। चतुर्लक्षगवः सुवर्णश्रृङ्ग्यः, वत्ससमन्विताः, ताम्रदोहन्यः च दत्ताः। रघुनन्दनः पुत्रेषु स्नेहात् विप्रेभ्यः बहुधनं च दत्त्वा गवां दानं चकार। ततो राजा पुत्रैः गवां दानं कृत्वा परिवृतः, सौम्यः प्रजापतिरिव लोकपालैः दीप्तिमान् अभवत्। एवम् श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे एकसप्ततितमः द्विसप्ततितमः च त्रिसप्ततितमः सर्गः श्रोतव्यः।