महीध्रकस्य पुत्रः कीर्तिरातः नाम महाबलवान् राजा आसीत्। तस्मात् राजर्षेः कीर्तिरातात् महारोमा नाम पुत्रः अभवत्। महारोमात् धर्मात्मा स्वर्णरोमा जातः, तस्मात् राजर्षेः स्वर्णरोमात् ह्रस्वरोमा अभवत्। स धर्मवित् महात्मा ह्रस्वरोमा राजा द्वौ पुत्रौ अलभत—अहं ज्येष्ठः, मम वीर्यवान् अनुजः कुशध्वजः। पितरि मम मां ज्येष्ठं राज्यम् अधिषिञ्च्य, भारं मयि न्यस्य, स वनं गतः, कुशध्वजं अपि स्थापयामास। तस्मिन् वृद्धे पितरि स्वर्गं गते, अहं धर्मेण राज्यम् अकार्षम्, सदा देवसमं भ्रातरं कुशध्वजं स्नेहेन पश्यन्। अथ कालेन महाबलवान् साङ्काश्याधिपः राजा सुधन्वा मिथिलां समुपागत्य नगरीं पर्यवारयत्। स माम् अब्रवीत्—"अप्रतिमं शिवधनुः सीतां च पद्मलोचनाम् देहि" इति। अहं तु तानि न दत्वा, महर्षे, युद्धम् अभवत्। तत्र युद्धे समुपस्थितं सुधन्वानं राजानं अहं हत्वा, श्रेष्ठिनं तं नृपम्, वीर्यवन्तं भ्रातरं कुशध्वजं साङ्काश्ये अभिषिच्य। एषः मम अनुजः, अहं ज्येष्ठः, महर्षे, परमप्रीतया उभे कन्ये तुभ्यं ददामि। सौम्य, रामाय सीतां लक्ष्मणाय उर्मिलाम् ददामि—मम पुत्री सीता देवकन्यासमा, वीर्यशुल्का। द्वितीयां च उर्मिलाम् अपि—त्रिः वदामि, न संशयः—उभे कन्ये परमप्रीतया तुभ्यं ददामि, महर्षे। राजन्, रामलक्ष्मणयोः गौदानं कर्तुम्, पितृयज्ञं च आचर, ततः शुभमस्तु, विवाहकर्म अपि कुरु। अद्य माघा नक्षत्रम्, तृतीय्यां दिने उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रे विवाहं कुरु, रामलक्ष्मणयोः शुभदानानि च कुरु। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीक्ये बालकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः। तदा जनकः राजा एवमुक्त्वा, महर्षिः विश्वामित्रः वसिष्ठेन सह तं वीर्यवन्तं राजानम् इदं वचनम् अब्रवीत्—"इक्ष्वाकुविदेहानां वंशः अगाधः अचिन्त्यश्च, न तेषां समो विद्यते। रामलक्ष्मणयोः सीतउर्मिलाभ्यां विवाहः धर्म्यश्च शोभनश्च। एषः कुशध्वजः मम अनुजः धर्मवित्। अस्य भूमौ अनुपमदर्शने द्वे कन्ये स्तः, ताः वयं तव पुत्रयोः भरतशत्रुघ्नयोः वधूः इच्छामः। दशरथस्य एते पुत्राः सर्वे रूपयौवनसम्पन्नाः, देवसमाः वीर्यवन्तश्च। इक्ष्वाकुवंशस्य तव च वंशस्य च संयोगः विनाऽन्यथाभावेन भवतु।" एवं विश्वामित्रवचनं वसिष्ठस्य च मतं श्रुत्वा, जनकः कृताञ्जलिः तौ महर्षी उवाच—"धन्योऽयं वंशः, यस्य यूयं स्वयम् अर्हं विवाहसंयोगं विधास्यथः। तथा अस्तु, शुभं भवतु! कुशध्वजस्य कन्ये शत्रुघ्नभरतयोः वधूः स्युः। एकस्मिन्नेव दिने चत्वारः राजपुत्राः चत्वारः राजकन्याः पाणिं गृह्णन्तु। अनन्तरं फाल्गुनीनक्षत्रे विवाहं कुर्वन्तु, यत्र भगः प्रजापतिश्च अध्यक्षौ स्तः।" इत्युक्त्वा मधुरं वाक्यं जनकः कृताञ्जलिः तौ महर्षी उवाच—"महाधर्मः कृतः मयाऽत्र, अहं शिष्यः भवामि। मुख्याः आसनानि इह सन्ति, उपविश्यताम्। यथा अयोध्या दशरथस्य, तथा एषा पुरी मम, न संशयः। यथोचितं कार्यं कुरुताम्।" एवं जनकवचने राघवो दशरथः हृष्टः पृथिवीपतिं प्रत्युवाच—"यूयं मिथिलायाः राजा युवावपि, अनन्तगुणसम्पन्नौ, ऋषिसभासु राजसभासु च पूजितौ। सफलं भवतु, वयं निवर्तिष्यामः, पितृयज्ञं च करिष्यामः।" इति राजानं अनुज्ञाप्य दशरथः महात्मा तौ महर्षी पुरतः स्थापयित्वा शीघ्रं स्वगृहं जगाम। तत्र स राजा विधिवत् श्राद्धकर्म अकुर्वत्, प्रातःकाले श्रेष्ठं गौदानं चकार। स धर्मराजः पुत्रार्थं ब्राह्मणेभ्यः लक्षं गाः पृथक् ददौ। चत्वारि लक्षाणि सुवर्णशृङ्गीः, वत्सयुक्ताः, ताम्रदोहनपात्रयुक्ताः च गाः ददौ। रघुनन्दनः पुत्रेषु स्नेहेन विप्रेषु बहुधनं च ददौ, गौदानं चकार। ततः स राजा पुत्रैः सहितः गौदानं कृत्वा, लोकपालैः परिवृतः सौम्यः प्रजापतिरिव बभौ।