तदा तं राक्षसं दशग्रीवं समीपमुपगतं दृष्ट्वा, भगवतः शङ्करस्यान्यरूपः पुण्यः नन्दी कोपेन समाक्रान्तः वचनमुवाच। “यत् त्वं, दशग्रीव, मम वानररूपं तिरस्कृत्य, वज्रनिपातसदृशं हासं मुक्तवान्, तस्मात् तेवं मम रूपसम्पन्नाः, समबलसम्प्रभाश्च, वंशविनाशाय उत्पत्स्यन्ति—वानराः। ते नखदंष्ट्रायुधाः, उग्राः, शीघ्रमनसः, युद्धोत्सुकाः, बलसमृद्धयः, पर्वतसमवेगाः सन्तः, त्वां समारभ्य तव मन्त्रिसुतादीन् अपि गर्वमदं च नयन्ति नाशयिष्यन्ति। किं तु, रात्रिचर, अद्य मया त्वं न हन्तव्यः—स्वकृतैरेव नाशितस्त्वम्।" एवं महात्मा भगवान् उक्त्वा दिव्यदुन्दुभयो नभसि निनदिताः, पुष्पवृष्टिश्च समुत्पन्ना। नन्दीवचनं तु न दृष्ट्वा, बलवान् दशग्रीवः पर्वतमुपगम्य वचनमुवाच—"यदेतत् पुष्पकस्य गमनं मार्गे मम स्थगितम्, तस्मात् ते कृतेऽहं पर्वतमुत्पाटयिष्यामि, हे रक्ष। केन बलात् भवः सदा इह नृपतिसमः क्रीडति? ज्ञातव्यं तदेतत्; स न हि आपदं पश्यति।" एवं उक्त्वा, हे राम, दशग्रीवः बाहू पर्वते प्रसार्य शीघ्रं कम्पयामास; स पर्वतः कम्पितः। पर्वतस्य कम्पनात् देवसेनाः विक्षिप्ताः, पार्वती च तदा महेश्वरं परिष्वज्य स्थितापि कम्पिता। ततो, हे राम, देवश्रेष्ठः हरः क्रीडया स्वेन महापदेन पर्वतम् अपीडयत्। तेन पर्वतभारविनमितबाहुः राक्षसस्य मन्त्रिणः विस्मिताः अभवन्। ततः कोपात् बाहुपीडया च राक्षसः भीमं निनादं कृतवान्, येन त्रयो लोकाः कम्पिताः। मन्त्रिणः तं निनादं कालान्ते वज्रनिपातमिव मेनिरे; तदा देवा इन्द्रपुरोगमाः मार्गस्थिताः कम्पिताः। समुद्राः अपि व्याकुलिताः, पर्वताः कम्पिताः, यक्षविद्याधरसिद्धाश्च "किमेतत्?" इति ऊचुः। ततः मन्त्रिणः तं क्रन्दन्तं राक्षसं प्रोचुः—"महादेवं नीलकण्ठं उमापतिं प्रशमय।" "अन्यं नः शरणं न पश्यामः, दशग्रीव; स्तुतिपूर्वकं तमेव शरणं प्रपद्यस्व।" "शङ्करः करुणासिन्धुः; तुष्टः स ते वरं दास्यति।" इत्युक्तः मन्त्रिभिः, दशग्रीवः वृषध्वजं विविधैः स्तोत्रगानैः नत्वा सहस्रवर्षाणि विलपन् उपास्ते। ततः प्रसन्नः महादेवः पर्वताग्रे स्थित्वा तस्य बाहू विमोचयामास, वचनमुवाच—"तव बलं शौर्यं च मया प्रीतम्, दशग्रीव; पर्वतं पीडयन् येन भीमं निनादं कृतवान्—" "येनेदं त्रिलोकभीतिं कृतवान्, तस्मात् त्वं रावण इति ख्यातिं गमिष्यसि।" "देवा मनुष्याः यक्षा पृथिव्यां सर्वे च त्वां रावणं लोकरावयितारमिति कथयिष्यन्ति।" "गच्छ, पुलस्त्यवंशज, यथेष्टं निर्भयः; मम अनुमत्या, राक्षसेश्वर, त्वं यातुमर्हसि।" एवं शम्भुना उक्तः लङ्केश्वरः स्वयं प्राह—"यदि त्वं प्रसन्नः, महादेव, याचितं वरं देहि।" "देवगन्धर्वदानवराक्षसगुह्यकनागादिभ्यः, ये च बलवन्तः, अभयत्वं मया प्राप्तम्।" "मानुषेषु देवेषु च केवलं किञ्चन प्रियं मम; ब्रह्मणः च तव च त्रिपुरान्तकात् चिरं जीवनं प्राप्तम्।" "अद्य तु शेषं जीवितं तथा अस्त्रं च मे देहि।" एवमुक्ते रावणेन, शङ्करः तस्मै— तेजस्विनं महदस्त्रं चन्द्रहासाख्यं खड्गं, शेषं चायुषः ददौ, प्रजापतिः तत्र स्थितः। तानि दत्त्वा शम्भुः प्रोवाच—"एतदवमानं न कर्तव्यं; यदि त्वया तिरस्कृतं, तदा नूनं मय्येव प्रतिनिवर्तिष्यते।" एवं महेश्वरेण स्वनामदत्तः रावणः महादेवं प्रणम्य पुष्पकं समारुह्य जगाम। ततः, हे राम, रावणः पृथिवीं विचरन्, वीर्यवन्तः क्षत्रियान् विजित्य, यत्रकुत्रापि पराक्रमेण निगृह्य चचार। येषां तेजस्विनां वीराणां क्षत्रियाणां युद्धे गर्वितानां आज्ञां न शशाकुः, तेषां सहानुजैः निधनं प्राप्तम्। अन्ये, बुद्धिमन्तः, तस्य दैत्यस्य दुर्जयत्वं विज्ञाय, तस्मै गर्विताय राक्षसाय "विजिताः स्मः" इत्युक्त्वा तस्थुः। ततः, हे नृप, स बलवान् रावणः पृथिवीं विचरन् हिमवत्प्रदेशं प्राप्य तत्र विचरन्। तत्र स अपश्यत् कन्यां कृष्णाजिनाम्बरधारिणीं, जटिलां, मुनिव्रतचारिणीं, देवतासमप्रभां तपश्चरन्तीं। तां रम्यां महाव्रतस्थां दृष्ट्वा, काममोहाभिभूतः, स स्मितपूर्वकं तां पप्रच्छ—"किमर्थं, सुते, युवत्याः विरोधिना वर्तसे? एषा प्रथा तव रूपेण न शोभते।