रावणः स्वेच्छया पुष्पकं न चलति, इत्यस्मिन्नेव चिन्तायाम् अभवत् — किमेतत्, किमपि पर्वतोपरि कस्यापि कृत्यम् अस्ति? तदा रामः, बुद्धिमान् मारीचः, रावणं प्रति उवाच — "राजन्, निःसन्देहं कारणेनैव पुष्पकं न चलति।" अथवा, इदम् पुष्पकं कुबेरात् प्राप्तं यानम्, तस्य धनाधिपतिः विना न चलति, अतः स्थिरम् अभवत्। एवमुक्ते, तत्र तीक्ष्णः कृष्णः पीतः वामनः विकृतः शिरश्च्छिन्नः नन्दी नाम, बलसम्पन्नः, भुजौ नमयन्, प्रादुरभवत्। सः भवस्य पार्श्वात् आगत्य, रावणं निर्भयम् अभ्यधावत्। नन्दीश्वरः राक्षसाधिपं सम्बोध्य उवाच — "दशग्रीव, प्रतिनिवर्तस्व। शङ्करः पर्वते सुरैः सुपर्णैः नागैः यक्षैः देवैः गन्धर्वैः राक्षसैश्च सह क्रीडति।" "एष पर्वतः सर्वभूतैः दुरागमः कृतः।" नन्दीवचनं श्रुत्वा रावणस्य क्रोधात् कुण्डलानि कम्पितानि। सः क्रोधेन रक्ताक्षः पुष्पकात् अवतीर्य, "कः एष शङ्करः?" इत्युक्त्वा पर्वतस्य अधः अभ्यगच्छत्। तत्र नन्दीः तेजस्विनं त्रिशूलधारिणं भगवत्समीपे स्थितं दृष्ट्वा, शङ्करस्य द्वितीयं रूपम् इव अभवत्। वानरमुखं तस्य रूपं दृष्ट्वा, राक्षसः तं अवमान्य, मेघस्य जलवर्षणमिव, हसन् प्रहसत्। तदा भगवत् नन्दीः, शङ्करस्य अन्यरूपः, कुपितः दशाननं प्रति उवाच — "दशग्रीव, मम वानररूपं तिरस्कृत्य, वज्रसमं हास्यं विमोचितवान्।" "तस्मात्, मम रूपसम्पन्नाः, बलतेजस्समृद्धाः, वानराः तव वंशं नाशयितुं उत्पत्स्यन्ति।" "ते नखदंष्ट्रायुधाः, तीक्ष्णाः, युद्धे प्रमत्ताः, बलपूरिताः, पर्वतवत् वेगेन धाविष्यन्ति।" "समूहीभूताः, तव अतिमानं दर्पं च मन्त्रिभिः पुत्रैः सह अपाकरोति।" "अद्य किम् अहं तव वधं करोतुं शक्नोमि, निशाचर? त्वं न वध्यः; स्वकर्मणा एव विनष्टः।" भगवत् वचनं श्रुत्वा दिव्याः मृदङ्गाः निनदन्ति, पुष्पवृष्टिः आकाशात् पतति। नन्दीवचनं अवज्ञाय, बलसम्पन्नः रावणः पर्वतं समीपं गत्वा प्रोवाच — "यद् पुष्पकस्य गमनं मम यात्रायाम् निरुद्धम्, तव कर्तव्याय पर्वतं उप uproot करिष्यामि।" "कस्य बलात् भवः इह नित्यं राजा इव क्रीडति? ज्ञातव्यम्, सः आपदं न पश्यति।" एवं उक्त्वा, राम, रावणः पर्वते भुजौ प्रसार्य, शीघ्रं कम्पयितुं आरभत; पर्वतः कम्पितः। पर्वतस्य कम्पनात् देवस्य गणाः व्याकुलिताः, पार्वती अपि महेश्वरं आलिङ्ग्य तस्मिन्काले कम्पिता। तदा, राम, हरः देवश्रेष्ठः, पर्वते क्रीडया महतोङ्गुष्ठेन पर्वतं अभिपीडयत्। पर्वतभारात् रावणस्य भुजौ अधः क्रुष्टौ, तस्य मन्त्रिणः विस्मिताः अभवत्। क्रोधात् च भुजदुःखात् राक्षसः गर्जनं विमोचयत्, यया त्रयः लोकाः कम्पिताः। तस्य मन्त्रिणः कल्पान्ते वज्रपातमिव ममन्त; तस्मिन्काले, इन्द्रप्रमुखाः देवाः मार्गे स्थिताः कम्पिताः। सागराः अपि व्यथिताः, पर्वताः कम्पिताः; यक्षविद्याधरसिद्धाः "किमेतत्?" इति चुच्युः। तदा तस्य मन्त्रिणः रुदन्तं रावणं प्रति ऊचुः — "महादेवं नीलकण्ठं उमापतिं प्रपन्नः कुरु।" "तस्मात् अन्यः कोऽपि अत्र शरणं न दृश्यते; स्तुतिभिः नमस्कृत्य तं एव शरणं व्रज।" "शङ्करः दयालुः; तुष्टः सः तव अनुग्रहं करिष्यति।" इत्युक्त्वा, रावणः वृषध्वजं स्तुत्वा, विविधैः स्तोत्रगीतैः नमस्कृत्य, सहस्रवर्षाणि विलपन् अव्यत्। ततः महादेवः तुष्टः, पर्वते स्थित्वा, तस्य भुजौ विमोच्य, दशाननं प्रति उवाच — "दशग्रीव, तव बलवीर्येण तुष्टः अस्मि; पर्वतपीडने यत् भीषणं गर्जनं विमोचयः—" "यत् तेन गर्जनेन त्रयः लोकाः भीताः अभवन्, तस्मात् त्वं रावणः नाम्ना प्रसिद्धः भविष्यसि।" "देवाः, मनुष्याः, यक्षाः, सर्वे भूमौ तव नाम रावणः, लोकान् रावयति इति, घोषयिष्यन्ति।" "पुलस्त्यवंशज, यथेष्टं मार्गे निर्भयः गच्छ; मम अनुमतिः अस्ति, राक्षसाधिप, त्वं प्रयातु।" शम्भुना एवमुक्तः, लङ्केशः स्वयं उवाच — "यदि त्वं तुष्टः, महादेव, यथाभिलषितं वरं ददातु।" "देवेभ्यः, गन्धर्वेभ्यः, दानवेभ्यः, राक्षसेभ्यः, गुह्यकेभ्यः, नागेभ्यः, सर्वेषां बलवत्तराणां मध्ये, अभेद्यत्वं प्राप्तवान्।" "मानुषेषु च देवेभ्यः केचन एव मे प्रियाः; ब्रह्मात् च तव च त्रिपुरघ्नात् दीर्घायुः प्राप्तः।" "अधुना, यथेष्टं शेषं आयुः तथा अस्त्रं ददातु।" रावणेन एवमुक्तः, शङ्करः तदा...