महान् युद्धे मणिभद्रः धूम्राक्षं राक्षसं प्रत्यमन्यत्। कोपेन गदया वक्षसि तं प्रहृत्यापि स न चचाल। ततः मणिभद्रः स्वगदां समुत्क्षिप्य धूम्राक्षस्य शिरसि ताडयामास; तेन स राक्षसः संमूर्च्छितः पपात। धूम्राक्षं रक्तवदनं भूमौ पतितं दृष्ट्वा दशग्रीवः समरे मणिभद्रं प्रति वेगेन अभ्यधावत्। कोपसम्बद्धो दशग्रीवः तं प्रति ययौ; यक्षश्रेष्ठः मणिभद्रस्त्रिभिः शूलैः तं दशग्रीवं समरे प्राहरत्। तेन ताडितः दशग्रीवः मणिभद्रस्य मुकुटं प्रहारयामास; तेन प्रहारेण मुकुटं तस्य पार्श्वे पतितम्। तथापि समरे ताडितः स यक्षः न चचाल, तस्मात् स 'पार्श्वमुकुट' इति ख्यातिम् आप। तस्मिन्नेव पर्वते महान् निनादः समजायत, हे नृप। ततः दूरात् धनदः गदाधरः, पद्मशंखलक्षणैः भूषितः, शुक्रपौष्ठपदाभ्यां सहितः, दृष्टः। स बुद्धिमान् धनदः, भ्रातरं समरे शापदोषेण लज्जितं दृष्ट्वा, पितामहकुलानुकूलं वाक्यमुवाच। "यद्यपि त्वां वारयितुं प्रयत्नं कृतवान्, त्वं न बुबोध; मोहात् कृतं कर्म फलं पश्चात् विनष्टः सन् अवश्यमेव ज्ञास्यसि। यः मोहात् विषं पिबति न च जानाति, स मूढः केवलं परिणामे फलं वेत्ति। देवाः धर्मयुक्तं जनं नानुगृह्णन्ति, यदि स त्वद्वदविज्ञः पतति। यः माता-पितरौ गुरुं वा अवमानयति, स मृत्युः पश्चात् यमवशं याति, स्वकर्मणः फलं पश्यति। अस्थिरशरीरे यः तपो न करोति, स मूढः मृत्युः पश्चात् स्वपापस्य परिणामं पश्यन् शोचति। धर्मात् राज्यं धनं सुखं च जायते; अधर्मात् केवलं दुःखमेव। तस्मात् सुखार्थी धर्मं आचरन् पापं परित्यजेत्। पापस्य फलं दुःखमेव, यत् स्वयमेवात्र भुक्तव्यम्; अतः स्वनाशकारि पापं मूढः एव करोति। न कश्चिद् स्वेच्छया विवेकं लभते, हे मोहात्मन्; सर्वं दैववशात् प्रवर्तते, हतो दैवेन नश्यति। यथाकर्म फलं प्राप्नोति जनः। पुरुषाः पुण्यकर्मणां फलात् बुद्धिं, सुतान्, धनं, वीर्यं च लभन्ते। एवंवृत्त्या त्वं नरकं गमिष्यसि; पापकर्मणां निश्चयः निश्चितः, अतः त्वया सह न वदिष्यामि।" एवं तेन उक्ताः, तस्य मन्त्रिणः, मारीचमुख्याः, भयाभिभूताः, दिशो दिशः पलायिताः। ततः धनदेन, महात्मना यक्षाधिपेन, दशग्रीवस्य शिरसि गदा प्रहिता; स तेनापि स्थाने न चचाल। ततो राम, तौ उभौ क्रुद्धावन्योन्यं समरे ताडयन्तौ, न कम्पितौ, न श्रान्तौ। तदा धनदः अग्न्यस्त्रं तस्य प्रति प्राहिणोत्; राक्षसेन्द्रः तदस्त्रं वार्यस्त्रेण प्रत्यवारयत्। ततः राक्षसेन्द्रः मायया प्रविश्य, विनाशाय लक्षं राक्षसानां रूपाणि सृष्टवान्। व्याघ्रः, वराहः, मेघः, पर्वतः, सागरः, वृक्षः, यक्षः, दैत्यः इत्यादीनि रूपाणि दशग्रीवः धारयामास। स बहूनि कर्माणि चकार, किन्तु तानि दृश्यानि नाभवन्। ततः रामात् महदस्त्रं लब्ध्वा दशग्रीवः, महतीं गदां गृहीत्वा धनदस्य शिरसि प्रहारम् अकरोत्। तेन ताडितः धनदः विमूढः अभवत्, रक्तेन समभिप्लुतः। छिन्नमूलः अशोकवृक्ष इव स धनदः पपात। ततः स धनदः, पद्माद्यैः निधिभिः परिवृतः, तैः जीवनः नन्दनवनं नीतः। तं जित्वा, राक्षसाधिपः प्रमुदितहृदयः, विजयचिह्नितं दिव्यं पुष्पकं रथमाददे। तद् रथं सुवर्णस्तम्भैः, वैडूर्यतोरणैः, मुक्तासूत्रच्छन्नैः, कामरूपवृक्षैश्च शोभितम्। मनसापि गम्यम्, इच्छानुगं, कामरूपिणं, पतद्गमनम्; मणिहेमपद्धतिसोपानं, तप्तहेमवेदिकायुतम्। देवयोग्यं, अक्षयम्, सदा मनोहरम्, अद्भुतैः अलङ्कृतम्, ब्रह्मणा सुसंस्कृतम्। सर्वसुखोपपन्नं, रमणीयम्, अनुत्तमम्, न शीतं नोष्णं, सर्वकालसुखदं, शुभम्। स राजा तं कामगं रथमास्थाय, स्वपराक्रमविजितम्, त्रीन् लोकान् विजितवानिव गर्वितः, दर्पयुक्तः अभवत्। वैश्रवणं जित्वा सः कैलासात् अवतीर्णः। स्वतेजसा तां महतीं विजयां प्राप्य, शुद्धमुकुटमालाविभूषितः, रात्रिचरः श्रेष्ठे रथे उपविष्टः, सभामिव अग्निः प्रकाशमानः बभौ। धनदं जित्वा, राक्षसाधिपः रामः, महद् सरवनं जगाम, यत्र महाबलस्य सेनापतेः जन्माभूत्। तत्र सः विशालकण्ठः शोभनं सरवनं तेजसा आवृतं, द्वितीयं सूर्यमिव, दृष्टवान्। गिरिमारुह्य रमणीयं वनं प्रविष्टः, तत्र पुष्पकं रथमपश्यत्, तस्मिन्काले रामेण निबद्धम्। कामगं पुष्पकं स्थिरं दृष्ट्वा, राक्षसेन्द्रः मन्त्रिभिः परिवृतः विचारयामास।