भरतस्य ज्येष्ठभ्राता रामः पुर्यां राजमार्गेषु च विचरन् द्वौ कुशीलवौ दृष्ट्वा स्वगृहं नीतवान्। तौ च शत्रुसूदनः रामः सत्कारार्हौ सत्कारं कृत्वा दिव्ये सुवर्णासने समुपवेश्य प्राञ्जलिः पूजार्हौ पूजयामास। मन्त्रिभिः भ्रातृभिश्च परिवृतः स रामः तौ भ्रातरौ रूपसम्पन्नौ विनीतौ च दृष्टवान्। स रामः लक्ष्मणं शत्रुघ्नं भरतं च सम्बोध्य प्रोवाच— “एते देवसमौ द्वौ यशस्विनौ कथेयं तयोः श्रोतव्या।” स गायकान् विविधार्थव्यञ्जनया कथया गायितुम् प्रेरयामास। तौ च हर्षपूर्णहृदयैः मधुरया स्वरेण सुस्वरं गायन्तौ पुरतः स्थितौ। तयोः गीतं तन्त्रीतालसमन्वितं स्पष्टार्थं सर्वाङ्गमनोहृदयं लोकसम्मर्दे श्रवणसुखं दीप्तिमान् अभवत्। तौ च राजलक्षणसम्पन्नौ तापसौ गायनकुशलौ महातपस्विनौ च रामेणापि अद्भुतौ कथितौ। तस्य वीर्यस्य पुण्यकथां शृणुध्वं। ततः रामस्य वचनप्रेरितौ तौ विधिवत् गायनं प्रारब्धवन्तौ। रामः सभायां स्थितः शनैः श्रोतुम् आकाङ्क्षया तन्मध्ये निमग्नः अभवत्। शृणु तर्हि पञ्चमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे। सर्वं भूमण्डलं प्रजापतेः प्रभृति युधि विजिगीषुभिः नृपतिभिः पूर्वम् एकाधिकारं प्राप्तम्। तेषु सगरो नाम राजा बभूव, येन सागरः खन्यते स्म; षष्टिसहस्रपुत्रैः परिवृतः स राजा गच्छति स्म। तेषां महात्मनां इक्ष्वाकुवंशजानां मध्ये अस्य महाकाव्यस्योत्पत्तिः अभूत्, यद्रामायणं नाम। इदानीं धर्मकामार्थसंयुक्तमिदं सर्वं प्रारभ्य कथयिष्यामः; असूयया विना श्रोतव्यम्। शृणु चापरं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे। आसीदयं पुरी नामायोध्या, यां मनुः पुरुषर्षभः स्वयं निर्मितवान्, या लोके प्रसिद्धा। सा पुरी द्वादशयोजनविस्तीर्णा त्रियोजनायाम्नी सुविभक्तमाहापथसम्पन्ना बभूव। सा च महती राजपथेन विराजिता, सदा नवपुष्पैः समर्चिता, क्षिप्रमुदकसिक्ताभिः। तत्र दशरथो राजा स्वपुरे देवानामिव स्वर्गे वासं कृत्वा राज्यवृद्धिं चकार। सा पुरी द्वारतोरणवती, सुविभक्तविपणिवती, सर्वयन्त्रायुधसम्पन्ना, सर्वशिल्पिभिः सेव्यमाना। रथिभिः सूतैः गायकैः च आकीर्णा, अप्रतिमविभूषणा, उच्चैः प्रासादध्वजवती, शतशस्त्रयन्त्रसंघैः सम्पूर्णा। सर्वतः नर्तकीनृत्यसमाजैः परिवृता, उद्यानैः आम्रवाटिकाभिश्च शोभिता, महता शालवृक्षवलयेन वेष्टिता। गम्भीरकटकवापीवती, दुर्गमप्रवेश्या, अश्वगजवृषोष्ट्रखरसंयुता। राजानां सामन्तानां मण्डलैः उपहत्या व्यापिता, व्यापारीभिः देशदेशात् आगतानां शोभिता। रत्नमण्डितप्रासादैः पर्वताभैः, उच्चप्रासादैः, अमरावतीमिव इन्द्रपुरीं, सैव श्रियं दधाति। वैदूर्यविन्यासविन्यस्ता, स्त्रीसमूहैः समाकीर्णा, रत्नसमूहैः पूरिता, दिव्यप्रासादैः शोभिता। सा स्थिरमूलनिरन्तरा, समभूमिस्थिता, धान्ययवसमृद्धा, इक्षुरसोपेतवारिवती। सा पुरी भूमौ मृदङ्गवीणापणवशब्दैः महता निनादेन प्रतिश्रूयते। सिद्धैः स्वर्गे तपसा प्राप्तया दिव्यया नगरीया समा, सुविन्यस्तवेश्मभिः, साधुजनैः पूरिता। ये च दूरसमीपविषये बाणैः न कदापि प्रमीयन्ति, शब्दवेद्येषु च कुशलाः, लघुहस्ताः, निपुणाः। सिंहव्याघरवराहाणां वनगतानां विक्रान्तास्त्रशक्त्या हन्तारः। तादृशैः सहस्रैः महारथैः दशरथः तां पुरीं पूरयामास। सा पुरी ज्वलनसमा धर्मिष्ठैः विप्रश्रेष्ठैः षडङ्गवेदविद्भिः, सत्यमार्गनिष्ठैः महात्मभिः सहस्रैः, महर्षिसमानैः शुद्धतपसा ऋषिसमूहैः परिवृता। शृणु षष्ठं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे। तस्यां पुरी आयोध्यायां वेदविद्याविदां श्रेष्ठः, सर्वविद्यावान्, दूरदर्शी, महातेजाः, नागरजनपदप्रियः कश्चन आसीत्। स इक्ष्वाकुवंशे महारथः, यज्वा, धर्मनिष्ठः, आत्मसंयमी, राजर्षिः, त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। बलवान्, शत्रुनाशनः, मैत्रः, जितेन्द्रियः, धनधान्यसम्पत्तौ इन्द्रकुबेरयोः समः। यथा मनुः महातेजाः लोकस्य रक्षिता अभवत्, एवं दशरथः अपि लोकस्य रक्षिता आसीत्। सत्यप्रतिज्ञया त्रिवर्गपालनपूर्वकं स उत्तमपुरीं यथेन्द्रेण अमरावती पाल्यते, तथा पालयामास। तस्यां पुरी न कश्चिदल्पधनः, सर्वे गृहस्थाः सम्पन्नाः, गवाश्ववित्तधान्यसम्पन्नाः। न कोऽपि कामुकः, न कदर्यः, न क्रूरः, नापि अज्ञः, नास्तिकः च दृश्यते। सर्वे पुरुषा नार्यश्च धर्मशीलाः, विनीताः, हृष्टप्रकृतयः, शुद्धाः, महर्षिसदृशाः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीतायां बालकाण्डे कथेयं प्रवहति।