महर्षे, कन्यादाने कुलपरम्परा स्वयमेव कुलोत्पन्नेन सम्यग् उद्घोषणीयेत्येव धर्मः। तदेव श्रूयताम्, विप्रेन्द्र। त्रिषु लोकेषु स्वकर्मणा कीर्तिम् आपन्नो राजा नाम्ना निमिः, धर्मात्मा, सर्वभूतानां श्रेष्ठः, पूर्वं आसीत्। तस्य पुत्रः मिथिनामा, तस्मात् मिथेः जनकः, स च प्रथमो जनकः, तस्मात् उदावसुः अभवत्। उदावसोरपि धर्मज्ञः नन्दिवर्धनः जातः, तस्य पुत्रः वीर्यवान् सुकेतुरिति प्रसिद्धः। सुकेतोः अपि धर्मात्मा महाबलश्च देवरातो जातः, स एव ब्रह्मर्षिः बृहद्रथः इति विख्यातः। बृहद्रथस्य पुत्रः महावीरः, महावीरस्य सुतः सत्यधृतिः, सत्यपराक्रमी च। सत्यधृतितः धर्मात्मा महातेजाः धृष्टकेतुरुत्पन्नः, तस्मात् राजर्षेः कीर्तिमान् हर्यश्वः अभवत्। हर्यश्वस्य पुत्रः मरुः, तस्मात् प्रतीन्धकः, प्रतीन्धकस्य धर्मराजः कीर्तिरथः अभवत्। कीर्तिरथस्य देवमीढः, देवमीढस्य पुत्रः विबुधः, विबुधस्य महीधरकः। महीधरकस्य पुत्रः वीर्यवान् कीर्तिरातः, तस्मात् राजर्षेः महारोमा अभवत्। महारोमात् धर्मात्मा स्वर्णरोमा जातः, तस्मात् राजर्षेः ह्रस्वरोमा अभवत्। स ह्रस्वरोमा धर्मज्ञः महात्मा द्वौ पुत्रौ अलभत—अहं ज्येष्ठः, मम अनुजः पराक्रमी कुशध्वजः। पिता माम् ज्येष्ठं राज्ये अभिषिच्य, भारं मयि निक्षिप्य, वनं गतः, कुशध्वजं अपि स्थापयामास। पिता मम वृद्धः स्वर्गं गतः सति, अहम् धर्मेण राज्यभारं वहन्, देवसमं भ्रातरं कुशध्वजं स्नेहेन पश्यामि। किञ्चित्कालानन्तरम्, साम्काश्यात् बलवान् राजा सुधन्वा आगत्य मिथिलां समन्तात् पर्यवारयत्। स माम् उपसन्देशं प्राह—"शिवधनुः अप्रतिमं च, पद्मलोचनां सीतां च मे देहि" इति। अहं न ददामि इति, महर्षे, युद्धम् अभवत्; तत्र समरे प्रतियुध्यमानं सुधन्वानं अहं हत्वा, साङ्काश्ये वीर्यवन्तं भ्रातरं कुशध्वजं अभिषिच्य। एष मे भ्राता कनिष्ठः, अहं ज्येष्ठः, महर्षे; परमं हर्षेण उभे कन्ये ददामि, विप्रश्रेष्ठ। श्रेयो भवतु; अहं सीतां रामाय, उर्मिलां लक्ष्मणाय ददामि—मम कन्या सीता, देवकन्यासमाना, वीर्यशुल्का। द्वितीयं उर्मिलामपि—त्रिवारं ब्रवीमि, न संशयः—उभे कन्ये परमसन्तोषेण ददामि, विप्रश्रेष्ठ। राजन्, रामलक्ष्मणयोः गौदानं च पितृयज्ञं च कारय; ततः श्रेयो भवतु, विवाहं कुरु। अद्य मघानक्षत्रम्, तृतीयेद्युः उत्तरफाल्गुन्यां विवाहं कुरु, रामलक्ष्मणयोः शुभदानानि च। इति श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। तदा जनकवचने श्रुते, महर्षी विश्वामित्रः वसिष्ठेन सह वीर्यवन्तं जनकं वाक्यम् अब्रवीत्—"इक्ष्वाकुवंशो विदेहवंशश्च, नरश्रेष्ठ, अगम्यौ, अपरिमेयौ; तयोः समः कोऽपि नास्ति। रामलक्ष्मणयोः सीतार्मिलयोश्च संयोगः धर्म्यश्च शोभनश्च। अधुना, नरश्रेष्ठ, मे वचनं शृणु—एष राजा कुशध्वजः मम भ्राता कनिष्ठः धर्मज्ञः। अस्य भूमौ अनुपमदर्शनीयस्य द्वे कन्ये स्तः; ताः कन्ये वयं तव पुत्रयोः भार्तृशत्रुघ्नयोः वधूत्वे याचामहे। दशरथस्य एते पुत्राः रूपयौवनसम्पन्नाः, सर्वे लोकपालोपमाः, वीर्ये देवसमाः। इक्ष्वाकुवंशस्य तव च, धर्मराज, चिन्तारहितः सम्बन्धः भवतु।" विश्वामित्रवचनं वसिष्ठस्य च मतं श्रुत्वा, जनकः कृताञ्जलिः उभौ महर्षी उवाच—"धन्यं वंशमिमं मन्ये, यत्र स्वयमेव यूयम् एवं योग्यं सम्बन्धं आज्ञापयथः। भवतु—शुभमस्तु! कुशध्वजस्य एते कन्ये शत्रुघ्नभरतयोः पत्न्यौ भूयाताम्। एकस्मिन्नेव दिने, महर्षे, चत्वारः राजपुत्राः चतसृणां राजकन्यानां पाणिं गृह्णन्तु। अनन्तरं दिने फाल्गुन्यां विवाहः प्रशस्यते, यत्र भगः प्रजापतिश्च अध्यक्षौ।" इत्युक्त्वा सौम्यवचनानि, जनकः कृताञ्जलिः उभौ महर्षी ऊचिवान्—"महान् धर्मः कृतः मयि; अहं अपि शिष्यः भवामि। एते मुख्याः आसनानि—कृपया उपविश्यताम्, विप्रश्रेष्ठौ। यथा अयोध्या दशरथस्य, तथा एषा पुरी मम; अत्र अधिकारः न संशयः—यथारुचि आचर्यताम्।