अदितिः देवतान्, त्रैलोक्याधिपतीन्, अप्रसूत्; परन्तु दिति: तु कश्यपस्यैव पुत्रान्, दैत्याः नाम, अपद्यत। एते दैत्याः, महाबलिनः, किल, पुरा, एषां समुद्रपर्वतयुतां पृथिवीं न्यवर्तयन्। तान् दैत्यान् यदा विष्णुना महाबलेन सङ्ग्रामे निहतान्, तदा अयं अव्ययः त्रैलोक्यविभागः देवतानां वशे कृतः। त्वया केवलं एषां देवासुरकृतानां कार्याणां विपर्ययः न स्याद्; मम वचनं शृणु। एवं उक्तः स दशग्रीवः हृष्टचित्तः क्षणमालोक्य "एवं भवतु" इति प्रतिपेदे। ततो हृष्टः स दशग्रीवः तेनैव दिने राक्षसैः सह वनं जगाम। त्रिकूटगिरौ वसन् दशग्रीवः वाक्यविशारदं प्रहस्तं दूतं प्रेषयामास। "प्रहस्त, शीघ्रं गत्वा नैरृतश्रेष्ठाय कुबेराय मम वचनानि सान्त्वपूर्वकं वद।" "एषा लङ्का पुरी, महात्मनाम् राक्षसानाम्, त्वया स्थापिता, सौम्य; त्वं दोषरहितः, न तु अत्र स्थेयः। यदि त्वं अद्य, अतुलपराक्रम, एतां अस्मभ्यं दद्यात्, मम कामः सिद्धः धर्मश्च पाल्यते।" स प्रहस्तः लङ्कां पुरीं, कुबेररक्षितां, गत्वा धनदाय वाक्यं न्यवेदयत्। "अहं तव भ्रात्रा दशग्रीवेण प्रेषितः, महाबाहो, शस्त्रधरश्रेष्ठ, तव समीपं प्राप्तः। सर्वशास्त्रविशारद, धनदस्य वचनं दशग्रीवस्य शृणु।" "एषा रम्या पुरी, विशाललोचना, पुरा सुमालिप्रमुखैः महाबलिनः राक्षसैः भुक्ता। अधुना विश्रवसः पुत्रः त्वत्तः मम वाक्येन याचते; तस्मात्, पितः, एषां याचकाय पुरीं देहि।" पुत्रस्य प्रहस्तस्य वाक्यानि श्रुत्वा धनदः कुबेरः प्रहस्तं प्रत्युवाच। "एषा लङ्का, पूर्वं राक्षसैः परित्यक्ता, मया पित्रा दत्ता; यक्षान् चात्र स्थापितवान्, दानशीलान्, मान्यगुणसमन्वितान्। दशग्रीवाय वद—मम पुरीं राज्यं च त्वमपि निर्बाधं भोक्तुमर्हसि।" एवं उक्त्वा धनदः पितुः समीपं जगाम। गुरवे प्रणम्य रावणस्य कामं न्यवेदयत्—"पितः, दशग्रीवो मां दूतं कृत्वा प्रेषितवान्। राक्षसावासां लङ्कां देया; किमत्र कर्तव्यमिति ब्रूहि।" एवं श्रुत्वा महर्षिः विश्रवाः धनदं प्राञ्जलिं शृणु, "मम सन्निधौ दशग्रीवो महाबलिः अवदत्; स दुष्टात्मा मया बहुधा निगृहीतः। क्रुद्धोऽहमेनं पुनः पुनः वारितवान्; मम हितं धर्म्यं वचनं शृणुष्व। वरदानमोहितः स दुर्जनान् पूजयति, सज्जान् अवमानयति; मम शापात् न जानाति, क्रूरतां प्राप्तः। तस्मात्, महाबाहो, कैलासं पर्वतराजं गच्छ; तत्रैव निवस, लङ्कां स्वजनैः सह परित्यज। तत्र रम्या मन्दाकिनी प्रवहति, सुवर्णसूर्यसदृशैः कमलैः आवृतसलिला। श्वेतोत्पलैः नीलोत्पलैः अन्यैश्च सुरभिपुष्पैः शोभिता। तत्र देवाः गन्धर्वैः, अप्सरोगणैः, नागैः, किन्नरैश्च सह, क्रीडायाम् रमन्ते। न तव, धनद, राक्षसेन अस्य वैरं युक्तम्; त्वं हि तस्य परमो वरः जानासि।" एवं पितुर्वचः श्रद्धया गृह्णन् धनदः भार्यया पुत्रेण परिचारकैः वाहनैः वित्तेन च सह प्रस्थितः। ततः प्रहस्तः हृष्टः दशग्रीवस्य समीपं गत्वा तं महात्मानं मन्त्रिभिः अनुजेन च सह वाक्यमुवाच—"लङ्का पुरी रिक्ता, कुबेरेण परित्यक्ता; प्रविशेमां सहास्माभिः, स्वधर्मं पालय।" एवं प्रहस्तेन उक्तः महाबलिः दशग्रीवः भ्रातृभिः अनुचरैः सह लङ्कां प्रविवेश। तेन कुबेरपरित्यक्तां, सुप्रविभक्तवेश्मवतीं लङ्कां स इन्द्र इव स्वर्गं समारोहत्। तत्र दशाननः राक्षसैः अभिषिक्तः लङ्कायां निवासं कृतवान्; सा पुरी राक्षसैः मेघगम्भीरैः सम्पूर्णा अभवत्। कुबेरः पितुर्वचनीयमान्यतया निर्मलपर्वते दिव्यवेश्मभिः शोभितां पुरीं स्थापयामास, या इन्द्रस्य अमरावतीमिव आसीत्। ततः राक्षसाधिपः भ्रातृभिः सहाभिषिक्तः, किम् उपहारं राक्षसी भगिन्यै दद्यात् इति चिन्तयामास। स भगिनीं शूर्पणखां नाम कालकेयाय दानवपतये विद्युज्जिह्वाय ददौ। तां दत्वा राक्षसः शिकारार्थं विचरन् दितेः पुत्रं मायं ददर्श।