ततः स दशग्रीवः, अन्तःकरणे प्रमुदितः, देवमभिवन्द्य, हर्षगद्गदया वाचा वाक्यमुवाच। "भगवन्, सर्वेषां प्राणिनां मृत्युमेव नित्यं भीरुत्वं; मृत्युसमः शत्रुर्नास्ति। तस्मात् अमृतत्वं वरयामि।" एवमुक्ते तेन, ब्रह्मा तं दशग्रीवं प्राह—"सर्वेषां अमृतत्वं तव न संभवति; अन्यं वरं वरय मत्तः।" सृष्टिकर्त्रा ब्रह्मणा तथा उक्ते, हे राम, दशग्रीवः कृताञ्जलिः तं पुरतः वाक्यमुवाच। "भगवन्, गारुडेभ्यः नागेभ्यः यक्षेभ्यः दैत्येभ्यः दानवेभ्यः राक्षसेभ्यः देवताभ्यश्च मम नित्यं अभेद्यत्वं अस्तु।" "मानुषादीनां तु न मम चिन्ता, भगवन्; तान् तृणसमान् मन्ये।" एवं धर्मात्मना दशग्रीवेण उक्तः, ब्रह्मा देवैः सहितः वाक्यमुवाच— "यथा त्वया उक्तं, तथा एव भविष्यति, राक्षसश्रेष्ठ।" एवमुक्त्वा, ब्रह्मा दशग्रीवं पुनरुवाच—"श्रृणु, राक्षसश्रेष्ठ, मम प्रियया अन्यां वरमपि। या मस्तकानि त्वया पूर्वं वह्नौ समर्पितानि, तानि तव punar भविष्यन्ति।" "तान्येव मस्तकानि त्वदीयानि यथापूर्वं भविष्यन्ति; अन्यं च दुर्लभं वरं तुभ्यं ददामि।" "मम वरेण, राक्षसश्रेष्ठ, तव रूपं निःसंशयं यथाकामं यथेष्टं च भविष्यति।" एवं प्रजापतिना उक्ते, दशग्रीवस्य ये मस्तकानि वह्नौ समर्पितानि, तानि पुनः उत्पन्नानि। एवं दशग्रीवं सम्बोध्य, प्रजापतिः ततो विभीषणं वाक्यमुवाच। "विभीषण, धर्मनिष्ठचित्त, त्वया अहं तुष्टः; वरं वृणु।" विभीषणः धर्मात्मा, कृताञ्जलिः, सर्वगुणोपेतः, इमं वाक्यं प्राह— "भगवन्, यः स्वयमेव मां संबोधयति, तेन अहं पूर्णः; यदि तव अनुग्रहात् वरदानेच्छा अस्ति, तर्हि शृणु।" "सर्वदाऽपि महाभये धर्मे मे चेतः स्थितं भवतु; ब्रह्मास्त्रज्ञानं च, अनधीतं अपि, मयि सञ्जायेत, भगवन्।" "यत्र कुत्रापि आश्रमे, यत्र कुत्रापि स्थितौ, या बुद्धिः मयि जायेत, सा धर्मे स्थितां भवतु, अहं च तं धर्मं धारयामि।" "एष एव मे परमः श्रेष्ठो वरः; धर्मनिष्ठानां हि सर्वं सुलभं लोके।" पुनः तुष्टः प्रजापतिः विभीषणं प्राह—"धर्मिष्ठः असि, पुत्र; तथा एव भविष्यति।" "राक्षसकुले जातोऽपि, धर्मे न प्रवृत्तचित्तः असि; तस्मात् अमृतत्वं ते ददामि।" एवमुक्त्वा, यदा कुम्भकर्णाय वरदाने इच्छन् अभवत्, तदा सर्वे देवाः कृताञ्जलयः प्रजापतिं वाक्यमूचुः— "कुम्भकर्णाय वरं न दातव्यं, भगवन्; यः एष पापचेताः लोकान् कम्पयति, तं त्वं जानासि।" "नन्दने सप्त अप्सराः च महेन्द्रस्य दश परिचारकाः, ऋषयः मानुषाश्च तेन भक्षिताः, हे ब्रह्मन्।" "वरं न लब्ध्वा राक्षसः यद् अकरोत्, तद्वद् वरं लभमानः त्रीन् लोकान् भक्षयेत्।" "वरदानेन, अनन्ततेजः, तस्मै मोहम् एव दातव्यं; तदा लोकानां श्रेयश्च, तस्य निग्रहश्च।" एवं देवैः उक्तः, ब्रह्मा पद्मयोनिर्मनसि विचिन्तयामास; तदा सरस्वती तस्य समीपे प्रादुरासीद्। सा कृताञ्जलिः तस्थौ, वाक्यमुवाच—"भगवन्, आगता अहम्; किं कार्यं कर्तव्यम्?" प्रजापतिः तां सरस्वतीं प्राह—"वाणि, या वाणी राक्षसपतिः इच्छति, सा भव।" "एवं अस्तु" इति उक्त्वा, सा तं प्रविश्य, प्रजापतिः कुम्भकर्णं प्राह—"कुम्भकर्ण, वरेण यं इच्छसि, तं वृणु।" कुम्भकर्णः श्रुत्वा, प्राह—"देवदेव, बहूनि वर्षाणि निद्रां वरयामि।" "एवं अस्तु" इति ब्रह्मा देवैः सहितः प्रययौ; सरस्वती अपि तस्मात् राक्षसात् निवृत्ता। यदा ब्रह्मा देवैः सह व्योमगः अभवत्, तदा सः सरस्वत्या विमुक्तः स्वचेतनां पुनः प्राप। कुम्भकर्णः तु पापकृत्, चिन्तितवान्—"किमिदं विचित्रं वाक्यं मम वक्त्रे पतितम्?" "नूनं तदा उपस्थितैः देवैः मोहितः अस्मि।" एवं सर्वे भ्रातरः, तेजसा दीप्ताः, वरान् लब्ध्वा, श्लेष्मातकवने सुखेन वासं चक्रुः। ततः सुमाली तेषां राक्षसानां वरप्राप्तिं श्रुत्वा, पातालात् अनुगैः सहितः, भयमुत्सृज्य, उत्पपात। मारीचः प्रहस्तः विरूपाक्षः महोदरश्च—ते राक्षसामात्याः अपि उत्तेजिताः उत्पेतुः। सुमाली मन्त्रिभिः राक्षसश्रेष्ठैश्च परिवृतः, दशग्रीवं उपसंगम्य, तमालिंग्य वाक्यमुवाच— "भाग्येन, पुत्र, मम चिरसंस्कृतः अभिलाषः पूर्णः; त्वं त्रैलोक्यनाथात् परं वरं प्राप्तवान्।" "अस्मात् कारणात्, महाबाहो, लङ्कां परित्यज्य पातालं गताः स्म; विष्णोः स एव महान् भयः तव वरप्राप्त्या नष्टः।