एषा काव्येषु उत्तमा प्रतिष्ठा, सम्यक् क्रमशः संपूर्णा, गीतिशास्त्रवित् कुशलैः गीता। सा गाथा, यः श्रोतॄन् आयुःप्रदाः, बलोत्पादिनी, सर्वान् आनन्दयन्ती, यत्र यत्र तौ गायको गायतः, तत्र तत्र स्तूयेताम्। राजमार्गेषु च नगरपथेषु च, भरताग्रजः रामः तौ कुशीलवौ दृष्ट्वा, स्वगृहं प्रावेशयत्। रामः रिपुंसूदनः, तौ पूजनीयौ सम्यक् पूजयामास; दिव्ये सुवर्णसिंहासने उपविष्टः प्रभुः ताभ्यां सम्यक् मानं ददौ। मन्त्रिभिः भ्रातृभिः च परिवृतः, सः तौ भ्रातरौ, रूपसम्पन्नौ, विनीतौ च, दृष्टवान्। तदा रामः लक्ष्मणं शत्रुघ्नं भरतं च उवाच—"एतयोः देवोपमयोः कथा श्रोतव्या अस्तु।" सः गायकान् प्रेरयामास—"एषा विविधार्थरूपा, विविधाभिनययुक्ता कथा गाय्यताम्।" तौ हृष्टचित्तौ, हृदयसमुत्थितया वाचा, मधुरं भावपूर्णं च गानम् अकरोताम्। तौ तन्त्रीतालसमन्वितम्, स्पष्टार्थम्, सर्वाङ्गमनोहृदयहर्षजनकम्, मधुरस्वरम्, जनसमाजे कान्तिमन्तम् गीतम् अगायताम्। एतौ तपस्विनौ, राजलक्षणसम्पन्नौ, गानकौ, महातपस्विनौ च, मया अपि अद्भुतौ उक्तौ; तेषां महात्मनां पुण्यकथां शृणुत। ततः रामवाक्यप्रेरितौ तौ विधिपूर्वकं गायनम् आरभेताम्। सभा मध्ये उपविष्टः रामः शनैः श्रोतुम् अभिलाषे निमग्नः अभवत्। इदानीं वाल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डे पञ्चमोऽध्यायः श्रोतव्यः। सर्वा भूमिः कदाचित् युद्धविजयीभिः प्रजापतिप्रभृतिभिः राजभिः एव आसीत्। तेषु सगरो नाम राजा, येन सागरः खनितः, षष्टिसहस्रपुत्रैः परिवृतः याति स्म। तेषां महात्मनाम् इक्ष्वाकुवंशजानां राज्ञां मध्ये एषा महाकथा उत्पन्ना, या रामायणाख्या। इदानीं धर्मार्थकामसंयुक्तां सम्पूर्णां कथां आरम्भात् वर्णयिष्यामः; सा असूयया न श्रोतव्या। आसीदयं नगरी लोके प्रसिद्धा अयोध्या, या मनुना मनुष्याधिपेन निर्मिता। सा नगरी द्वादश योजनविस्तीर्णा, त्रियोजनायता, सम्यक् विभागितमार्गयुक्ता। सा महाराजमार्गेण शोभिता, सदा पुष्पैः नूतनैः छन्ना, जलैः अपि सिक्ताः। तत्र दाशरथि राजा दशरथः, स्वस्य महतीं पृथिवीं वर्धयन्, स्वर्गे देवेश इव निवसति स्म। सा नगरी द्वारतोरणसम्पन्ना, विभागितआपणयुता, सर्वयन्त्रायुधोपेता, सर्वशिल्पिभिः आकीर्णा। रथकाव्यगायकैः चाकीर्णा, अतुल्यतेजसा, उच्चप्रासादपताकायुता, शतशस्त्रयन्त्रसमावृता। सा सर्वतो नटनर्तकीसमूहैः परिवृता, उद्यानाम्रवाटिकाभिः शोभिता, शालवृक्षपरिखया परिवेष्टिता। गम्भीरपरिखाभिः सुरक्षिताः, दुर्गमप्रवेश्या, अश्वगजगोमहेष्ठिकशकटयुक्ता च सा नगरी। सा नगरी सामन्तराजवर्गैः प्रदक्षिणीकृता, बहुवणिक्जनैः शोभिता। रत्नमण्डितप्रासादैः, पर्वतैः इव, उच्चमन्दिरैः, अमरावतीमिव, शोभिता। चित्रपट्टाकृतिः, कुलस्त्रीसमूहैः, सर्वरत्नैः, दिव्यप्रासादैः च विराजिता। सा स्थिरनिरन्तरनिवेशना, समभूमिस्थिता, धान्ययवसम्पन्ना, इक्षुरसजलैः पूरिता। सा परमगृहम्, मृदङ्गवीणापणवध्वनिभिः पृथिवीं कम्पयन्ती। सा दिव्यगृहयोजना, सिद्धैः तपसा प्राप्तमिव, सत्त्ववन्तः पुरुषैः पूरिता। ये च दूरसमीपलक्ष्ये बाणैः न च्यवन्ति, शब्दवेध्येषु कौशलसम्पन्नाः, लघुभुजाः, निपुणास्त्रविदः। सिंहव्याघरवराहादिषु वन्ये शस्त्रैः बाहुबलसमन्वितैः हन्तारः। एवं सहस्रैः महारथैः दशरथः तां पुरीं पूरयामास। सा नगरी, अग्निसमानैः धर्मिष्ठैः द्विजातिभिः, षडङ्गवेदविद्भिः, सत्यम् अनुवर्तद्भिः सहस्रैः महात्मभिः, महर्षिसदृशैः शुद्धतपस्विभिः च, सर्वतः परिवृता आसीत्। वाल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डे षष्ठः सर्गः अपि श्रोतव्यः। तस्यां अयोध्यायां वेदवित्, सर्वविद्यावान्, दीर्घदर्शी, महातेजाः, नागरजनपदप्रियः एकः आसीत्। इक्ष्वाकुकुले सः महाबलः रथकः, यज्वा, धर्मनिष्ठः, जितेन्द्रियः, राजर्षिः महर्षिसमः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः। बलवान् रिपुघ्नः, मैत्रः, आत्मवांश्च, धनेषु च इन्द्रकुबेरसमः। यथा महातेजाः मनुः लोकस्य रक्षिता, तथा दशरथोऽपि लोकस्य रक्षिता आसीत्। तेन सत्यप्रतिज्ञेन, त्रिवर्गपालनेन, सा उत्तमा पुरी इन्द्रस्य अमरावतीव शासिता। तस्यां श्रेष्ठायां पुरी न कश्चित् अल्पधनः; प्रत्येकगृहस्थः सिद्धः, गोअश्वधन्यसम्पन्नः।