तदा स्कन्देन मुक्तं शूलं वा गोविन्दहस्तात् प्रक्षिप्तमिव, राक्षसस्याभिमुखं महेन्द्रवज्रस्य अञ्जनगिरिं प्रति गतं यथाऽऽपत्यं तमेव समापद्यत। तत् शूलं राक्षसाधिपस्य विशालवक्षसि, हारभारविभूषिते, पर्वतशिखरं वज्रपातेन यथाऽभिहतम्, तत्र पतितम्। तेन अभिहतस्य तस्य कवचं भग्नम्, माल्यवान् गाढतमसोऽविवेश; पुनः समाश्वस्य, पर्वत इव स्थिरः स्थित्वा। ततः स कृष्णायसशूलं बहुप्रक्षिप्तशूलं गृहीत्वा, देवस्य उरःमध्ये दृढं प्राहत। तथा रक्तवर्णः स युद्धे निशाचरः वासवसुतं मुष्टिना अभिहत्य, धनुष्प्रमानं दूरीकृत्य स्थित्वा। तदा आकाशे महानादः समुत्पन्नः, “साधु साधु” इति शब्दैः। राक्षसः विष्णुं अभिहत्य गरुडं अपि अभिहत। ततः वैनतेयः कोपितः तं राक्षसं पक्षवातेन दूरं नीतवान्, यथा बलवान् वातः शुष्कपर्णसमूहं विक्षिपति। तस्य ज्येष्ठं पक्षवातेन नीतं दृष्ट्वा सुमाली स्वबलैः सह लङ्कां प्रति जगाम। माल्यवान् अपि राक्षसः पक्षवातबलात् नीत्वा, स्वबलं सङ्गृह्य, लज्जया आवृतः लङ्कां जगाम। एवं, हे पद्मनयन, तान् राक्षसान् हरीणं तेन पुनः पुनः युद्धे पराजितः, तेषां मुख्याः हताः। विष्णुं न सहन्तः, भयात् लङ्कां त्यक्त्वा, पत्नीसहिताः अधोभूमौ निवसन्ति। हे रघुकुलश्रेष्ठ, सुमाली राक्षसं प्राप्त्वा, प्रसिद्धवीर्याः साला-कटङ्कटवंशे स्थिताः। ये त्वया हताः, ते पौरस्त्यराक्षसाः—सुमाली, माल्यवान्, माली च तेषां मुख्याः। अन्यः कश्चित् नारायणं शङ्खचक्रगदाधरं विहाय देवविघ्नकरान् राक्षसान् हन्तुं न शक्नोति। त्वं एव नारायणः चतुर्भुजः सनातनः राक्षसविनाशाय जातः, अजेयः, ऐश्वर्यवान्, अक्षयः। धर्मनष्टं पुनः स्थापयति, युगे युगे प्राणिनः सृजति, दुष्टनाशाय, शरणागतपोषाय च जन्यते। हे राजन्, राक्षसोत्पत्तिं यथावत् सम्पूर्णं तव उक्तवान्, रावणस्य च तस्य पुत्राणां अद्वितीयं जन्मबलं शृणु। दीर्घकालं सुमाली राक्षसः विष्णुभयात् अधोभूमौ विचरन्, पुत्रैः पौत्रैः च शक्तिमान्, तदाऽऽपत्यं लङ्कायां धनाध्यक्षः स्थितः। कस्मिंश्चित् काले सुमाली राक्षसः अधोभूमिं त्यक्त्वा, मृत्युलोकं समस्तं विचचार। स मेघश्यामः, तप्तसुवर्णकुण्डलैः शोभितः, लक्ष्मीवदनपद्महीनः कन्यां आदाय। स राक्षसाधिपः पृथिवीं भ्रमन्, पुष्पकविमानस्थं धनाध्यक्षं दृष्टवान्। स तम् पितरं, पुलस्त्यपुत्रं, दिव्यप्रभं, देवसदृशं, स्वच्छन्दगमनं, सूर्यसमानप्रभं गच्छन्तं अपश्यत्। मृत्युलोकात् अधोभूमिं प्रविश्य, विस्मितः स राक्षसश्रेष्ठः चिन्तयामास। “किम् अस्माकं हिताय कर्तव्यम्? कथम् अस्माकं समृद्धिः?” इति स राक्षसः कन्यां कैकेसीं नाम सम्बोध्य उवाच। “कन्ये, विवाहकालः प्राप्तः, युवान् कालः गच्छति। भयात् त्वं वरान् न स्वीकृतवती, प्रस्तावान् न अंगीकृतवती। तव कृते सर्वे धर्मनियमेन संयताः। त्वं सर्वगुणसम्पन्ना लक्ष्मीवद्। कन्याभारः कुलीनानां दुःखं जनयति।” “च, कः त्वां वरणं करिष्यति इति न ज्ञायते।” “त्वं सर्वगुणसम्पन्ना लक्ष्मीवद्। यत्र कन्या दत्तव्या, तत्र मातृपितृपत्नीकुलानि त्रयाणि सम्मिल्यन्ते। कन्या सर्वदा त्रीणि कुलानि अनिश्चित्ये स्थापयति।” “तस्मात् त्वं प्रजापतिवंशजं, पुलस्त्यपुत्रं विश्रवसं ऋषिं वरणं कुरु।” “एवं ते पुत्राः, कन्ये, निःसन्देहं जाताः, धनाध्यक्षसमानप्रभा यं त्वं पश्यसि।” तस्य वाक्यं श्रुत्वा कन्या पितृविनयात् तपस्यन्तं विश्रवसं समीपं गच्छित्वा स्थितवती। तस्मिन् काले, हे राम, पुलस्त्यपुत्रः द्विजः ऋषिः अग्निहोत्रं कुर्वन्, चतुर्थदीपवत् दीप्तिमान् आसीत्। पितृविनयात्, कालस्य कठोरत्वं न विचार्य, सा कन्या तस्य पादयोः शिरः नमित्वा, भूमिं पादाग्रे पुनः पुनः स्पृशन्ती स्थितवती। तां चन्द्रवदनां, सुश्रोणीं, दृष्ट्वा, स ऋषिः स्वदीप्त्या दीप्तिमान् उवाच— “कस्य कन्या, कुतः आगता, किमर्थं, कस्य हेतोः? सत्यम् वद, सुन्दरी।” इति उक्ता सा कन्या, सम्हृतहस्तपुटा, उवाच— “मम शक्त्याऽऽस्मिन् ऋषे, त्वं मम अभिप्रायं ज्ञातुम् समर्थः।” “त्वं ब्राह्मणर्षे, पितृआज्ञया प्राप्ता, कैकेसी नाम्ना। शेषं त्वं ज्ञातुम् समर्थः।” ततः स ऋषिः ध्यानं कृत्वा, तां उवाच— “कन्ये, तव मनसि यः हेतुः, अहं ज्ञातवान्।” “पुत्रकामना ते ज्ञाता, गजगामिनि; यः कालः कठोरः, तेन त्वं माम् उपगता।” “तस्मात्, कन्ये, शृणु—यादृशाः पुत्राः तव भविष्यन्ति—उग्राः, उग्ररूपाः, उग्रवंशप्रियाः।