देवाः भगवतः प्रजापतेः समक्षं विनयपूर्वकं निवेदयामासुः—"भगवन्, राक्षसैः अस्माभिः बलात् अभिभूतैः, तेषां दुष्टबुद्धीनां भीत्या स्वेषु निवासेषु स्थितुं न शक्यते। तस्मात् अस्माकं हितार्थं, त्रिनेत्र, केवलं गर्जनमात्रेण तान् राक्षसान् नाशय; दग्धुम् अर्हसि, दहनानां श्रेष्ठ।" इति। एवं देवैः उक्तः, अन्धकघातिता महादेवः शिरः हस्तं च कम्पयन् एवं वचनमब्रवीत्—"सुकैशस्य ये पुत्राः, ते मम युद्धे दुर्लङ्घ्याः, हे देवगणाः; किन्तु अहं वः मन्त्रं दास्यामि येन ते निश्चितं निहन्यन्ते। तं मन्त्रं गृह्णीत, यः चक्रगदाधरः, पीताम्बरधारी, जनार्दनः, हरिः, नारायणः, सः श्रीमान्—तस्मिन्शरणं गच्छत।" हरात् मन्त्रं लब्ध्वा, कामारेरुपरि प्रणम्य, देवाः नारायणस्य धाम अगच्छन्, सर्वं तस्मै निवेदयामासुः। ततो नारायणः, इन्द्रमुख्यैः सह देवगणान् उवाच—"अहं तान् देवशत्रून् निहनिष्यामि; देवाः, सर्वथा निःशङ्काः भवत।" भयग्रस्तानां देवानां कृते हरिः प्रतिजज्ञे राक्षसश्रेष्ठानां वधम्; इदानीं एषः कृत्यः अस्माकं युक्तः वा इति विचिन्त्यताम्। हिरण्यकशिपोः, तथा अन्येषां देवद्विषाम्—नमुचिः, कालनेमिः, संहरादः, प्रमुखः वीरः—राधेयः मायाविनां शिरोमणिः, धर्मात्मा लोकपालकः, यमलार्जुनः, हार्दिक्यः, शुम्भः, निशुम्भकः—एते सर्वे दैत्याः दानवाश्च बलवन्तः महाबलिनः, संग्रामे प्रविष्टाः, अजेयाः इति न श्रुतम्। ते सर्वे शतयज्ञपराः, मायायुद्धविशारदाः, सर्वशस्त्रकुशलाः, शत्रुभयङ्कराः च। तान् नारायणः शतशः सहस्रशश्च निहत्य, इदानीं यथोचितं कार्यं कर्तव्यम्। एवं श्रुत्वा, सुमाली माली च, माल्यवतः वचनं निशम्य, ज्येष्ठं भ्रातरं यथा भग आम्शः वासवमिव, समुपस्थित्य ऊचतुः—"वयं स्वाध्यायं कृतवन्तः, दानानि च दत्तवन्तः, यज्ञान् च अनुष्ठितवन्तः, राज्यं च पालितवन्तः; दीर्घायुषः प्राप्ताः, धर्मेण मार्गिताः च। अमेयम् अमर्त्यसागरम् आयुधैः तरित्वा, शत्रून् अजितान् जितवन्तः; इदानीं मृत्युभयम् उपस्थितम्। नारायणः, रुद्रः, शक्रः, यमः च—सर्वे अपि अस्माभिः साक्षात् स्थितुं सदा बिभ्यति। राक्षसाधिप, विष्णोः न कापि हेतुः अस्ति, किन्तु देवदोषेण तस्य चेतः विचलितम्। तस्मात् अद्य, सम्पूर्णसैन्यैः सहिताः, देववधाय यत्नं कुर्मः; तेष्वेव एष आपदुत्पन्ना।" एवं निश्चित्य, सर्वे बलवन्तः स्वसैन्यैः सहिताः युद्धाय घोषयामासुः, सर्वे रजनीचरश्रेष्ठाः। ततो महानाकायाः महाबलिनः राक्षसाः, युद्धाय सम्पूर्णसज्जाः, संमन्त्र्य निर्गताः। रथैः, गजैः, गवयैः, महाश्वैः, गर्दभैः, वृषभैः, युद्धोष्ट्रैः, मकरैः, भुजङ्गैः च निर्गताः। मकरैः, कूर्मैः, मत्स्यैः, गरुडोपमैः पक्षिभिः, सिंहैः, व्याघ्रैः, वराहैः, मृगैः, यक्षैः च अपि। लङ्कां परित्यज्य, सर्वे राक्षसाः, स्वबलविक्रममदेन, देवभूमिं प्रति युद्धाय निर्जग्मुः। लङ्कायां तद्व्यतिकरं दृष्ट्वा, सर्वे तत्र वसन्तः प्रजाः भीताः, सम्प्रकम्पितमानसाः अभवन्। शतशः सहस्रशश्च दिव्यैः रथैः ते नीताः। राक्षसाः शीघ्रं महोत्साहेन देवभूमिं प्रति प्रस्थिताः; देवाः तेषां मार्गं परित्यज्य अपसरन्। तदा भौमदिव्याः भीषणाः कालप्रेरिताः निमित्तानि राक्षसाधिपविनाशाय अभवन्। मेघाः अस्थिभिः उष्णरुधिरेण च ववर्षुः; समुद्राः तटान् अतिक्रम्य, पर्वताः चलितुम् आरब्धाः। तत्र भीषणरूपाः शिवाः घोरं हासम् उच्चैरनदन्, मेघगर्जितनिनादसमाः, भृशं रुरुदुः। तदा, विहायसा क्रमशः गच्छन्तः भूतगणाः दृष्टाः, महद् गृध्रचक्रम् अग्निवमद्भिः मुखैः प्रादुरभवत्। राक्षसाणां उपरि आकाशे, अग्निचक्रं तेजसा ज्वलन्तम्, चक्रवत् परिभ्रमितम्; रक्तपादाः कपोताः, भारद्वाजाः च विकीर्णाः। एतानि सर्वाणि अपशकुनानि अवज्ञाय, राक्षसाः स्वबलविक्रममदेन, मृत्युजालग्रथिताः, प्रतिनिवर्तितुं न शेकुः। माल्यवान्, सुमाली, माली च, सर्वे महाबलिनः, तान् अग्रे अगच्छन्, यथा वह्नयः यज्ञानाम् अग्रे भवन्ति। माल्यवतः समन्तात् सर्वे रजनीचराः, गिरिं यथा, समवेताः, यथा देवाः स्वस्रष्टारं परितः। राक्षसाधिपानां सा सेना, मेघघोषसमनिनादिनी, विजयकाङ्क्षिणी, माल्यवतः आधिपत्ये देवभूमिं प्रति अग्रसरन्। ततस्तु, नारायणः, देवदूतस्य मुखात् राक्षससैन्यस्य व्यूहं श्रुत्वा, संग्रामे प्रवेष्टुं मनसि निश्चितवान्। धनुः तूणीरमालाभ्यां समुपेत्य, स दिव्यकवचं सूर्यसहस्रसमानप्रभं धारयन्, गरुडारूढः स्थितः। ततो, पद्मनाभ, शुद्धयोर्युग्योरारोप्य बाणपूरिते तूणीरौ, खड्गं च कटिसूत्रे बद्ध्वा, सज्जः अभवत्। सः, पर्वतसन्निभे गरुडस्य पृष्ठे स्थितः, भगवाञ्छीघ्रं राक्षसानां विनाशाय प्रस्थितवान्।