राजर्षेस्तृणबिन्दोः कन्या तु तदा तेन वार्ताम् न शुश्राव। सा निर्भयम् आश्रमं गता, तत्र विचरन्ती स्थिता च, नापश्यत् कञ्चन स्वमित्रम् आगतम्। तस्मिन्नेव काले, प्रजापतेः कुलसम्भूतः महायशाः महर्षिः तपस्यन्वितः तत्र वेदाध्ययनं कुर्वन् आसीत्। तस्य वेदपाठं श्रुत्वा, तपःस्वरूपं च दृष्ट्वा, सा कन्या विवर्णाङ्गी बभूव, तद्विकारः स्पष्टमिव दृष्टः। स्वस्य दोषमवलोक्य, सा महतीं व्यथाम् अनुभूय, "किं मयि जातम्?" इति चिन्तयन्ती, पितुः आश्रमं गत्वा तत्रैव निवसन्ती अभवत्। तां तथा स्थितां दृष्ट्वा, तृणबिन्दुः तदा उवाच— "किमर्थं त्वं स्वस्मिन्वपुषि अयुक्तरूपां वपुः धारयसि?" इति। तदा सा दुःखिता कन्या कृताञ्जलिः तपस्विनं पितरं प्रत्युवाच— "पितः, अहं न जानामि किमर्थं मम रूपं एवं जातम्।" "पूर्वं तु अहं एकैव महर्षेः पुलस्त्यस्य दिव्यमाश्रमं मित्राणि अन्वेष्टुं गता। तत्रापि न कञ्चन मित्रम् आगतम् अपश्यं; स्वस्य रूपपरिवर्तनं दृष्ट्वा, भयात् अत्र आगता।" इति। तदा राजर्षिः तृणबिन्दुः तपसा दीप्तिमान्, योगदृष्ट्या समाधिं प्रविश्य, तस्याः स्थितेः कारणं दृष्टवान्। स महर्षेः शापं विज्ञाय, तां कन्यां गृहीत्वा पुलस्त्यं प्रति जगाम, तत्र इमां वाचं वदन्— "भगवन्, स्वगुणैः भूषितां मम कन्यां तव अर्हणार्थं गृहाण; सा च स्वयं तव समीपे स्थातुम् इच्छति।" "सा तपसा निगृहीतात्मनः तव सेवायाम् नित्यं प्रवृत्ता भविष्यति; अत्र न संशयः।" इति। धर्मात्मनः तस्य राजर्षेः वचः श्रुत्वा, द्विजः पुलस्त्यः तां कन्यां गृह्णन् प्रत्युवाच— "एवं भवतु।" स कन्यां सम्यक् दत्त्वा स्वम् आश्रमं प्रत्यगात्; सा च तत्र पतिं गुणैः तुष्ट्वा निवसन्ती अभवत्। महर्षिः पुलस्त्यः तस्याः चारित्र्येण आचरणेन च तुष्टः, स तुष्टो महायशाः इदं वचनम् अब्रवीत्— "सुश्रोणि, तव गुणसम्पद्भ्यः अहं अतीव तुष्टः। अतः, शुभे, अद्य अहं तुभ्यं आत्मसमं पुत्रं दास्यामि।" "स लोके द्विवंशप्रवर्त्ता भविष्यति, पौलस्त्य इति प्रसिद्धः; यश्चायं वेदः त्वया अधीतः, स मम तव भविष्यति।" "तस्मात् स निःसंशयं विश्रवा नाम भविष्यति।" इति उक्त्वा, सा देवी हृष्टा बभूव। न चिरात् सा विश्रवसं नाम पुत्रं प्रसूतवती, यः त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान्, तेजस्वी, धर्मात्मा च आसीत्। स वेदविद्, समदर्शी, व्रतशीलः, धर्मनिष्ठः च अभवत्; विश्रवाः स महर्षिः पित्रा सदृशः तपसा सम्पन्नः आसीत्। ततः पुलस्त्यपुत्रः विश्रवाः, मुनिश्रेष्ठः, अल्पकाले एव पित्रा सदृशः तपः प्रतिष्ठितः। स सत्यवादी, धर्मात्मा, शान्तः, स्वाध्यायरतः, शुचिः, सर्वभोगेषु अनासक्तः, नित्यं धर्मपरायणः च आसीत्। तस्य आचरणं विज्ञाय, महर्षिः भरद्वाजः स्वां कन्यां, देवसमप्रभां, विश्रवसे दायाय दत्तवान्। तां भरद्वाजकन्यां सम्यक् गृह्य, स विश्रवाः तस्याः सन्तत्यर्थं यथायोग्यं चिन्तयामास। स तु परममुदितः, मुनिश्रेष्ठः विश्रवाः, तस्यां महाबलं, अद्भुतं पुत्रं उत्पादितवान्। स धर्मज्ञः ब्रह्मगुणसम्पन्नं पुत्रं जनयामास, तस्य जातौ पितामहः प्रमुदितः। तस्य शुभमतिं दृष्ट्वा, धनाधिपः कुबेरः, दिव्यर्षिभिः सहितः, तस्मै नाम दत्तवान्। स विश्रवसः पुत्रत्वात्, तस्य सदृशत्वाच्च, वैश्रवण इति प्रसिद्धः अभवत्। वैश्रवणः तु महातेजाः, तपोवननिवासी, हविर्दग्धाग्निवत् वर्धमानः आसीत्। स महात्मा स्वाश्रमे वसन्, "धर्मं चरिष्यामि, धर्म एव परः गतिः," इति निश्चयम् अकरोत्। स महावने सहस्रवर्षाणि, कठिनैः नियमैः, महत्तपः आचरन्, अतितीव्रं तपश्चरितवान्। सहस्रवर्षान्ते, जलाहारः, वायुभक्षः, कृतनिष्क्रियश्च, विविधान् नियमान् स्थापयामास। एवं तानि सहस्राणि वर्षाणां एकमेव वर्षमिव व्यतीयुः; तदा स महातेजाः, इन्द्रेण देवगणैः सहितः, तुष्टः अभवत्। तस्य आश्रमं गत्वा, ब्रह्मा तमेवमुवाच— "तव कर्मणा अहं तुष्टः, वत्स, वरं वृणीष्व, सौम्य, त्वं वरार्थी।" इति। तदा वैश्रवणः पितामहं सभायाम् उवाच— "भगवन्, अहं धनपालत्वं, निधिपालपदं कामये।" तदा ब्रह्मा सन्तुष्टचित्तः, देवगणैः सहितः, वैश्रवणं प्रत्युवाच— "एवं भवतु," इति हृष्टः। "अहं चतुर्थं लोकपालं सृष्टुम् इच्छामि।" "यमस्य, इन्द्रस्य, वरुणस्य च स्थानं यद् इच्छसि, तत् प्राप्स्यसि, धर्मज्ञ; निधिपतित्वं प्राप्नुहि। त्वं शक्रवरुणयमेषु चतुर्थः भविष्यसि।" "अयं च पुष्पकः नाम विमानः, सूर्यसङ्काशः, तव वाहनत्वाय गृहाण, देवैः समः भव।