कृतयुगे पूर्वकाले, हे राम, प्रजापतेः पुत्रः ब्रह्मर्षिः पुलस्त्यः नाम्ना आसीत्, यः स्वयं पितामहसदृशः अभवत्। तस्य धर्मस्य च चारित्रस्य च गुणाः कर्तुं न शक्यन्ते, केवलं तस्य प्रजापतेः पुत्रत्वं नाम्ना उक्तं पर्याप्तम्। देवैः सः प्रजापतेः पुत्रः प्रियतमा अभवत्, तस्य शुद्धगुणैः प्रमुदिताः सर्वे लोकाः तं महात्मानं सन्तोषम् अपूजन्। सः धर्मनिष्ठः पुलस्त्यः मेरु-महागिरिं पार्श्वे तृणविन्द्यस्य आश्रमं गत्वा, तत्र मुनिश्रेष्ठः वासम् अकरोत्। तत्र धर्मात्मा तपः कुर्वन्, स्वाध्यायनिष्ठः, संयतात्मा आसीत्; किन्तु तस्य आश्रमं प्राप्तस्य, कन्याः तं विघ्नं कर्तुं आरभन्त। देवकन्याः, नागकन्याः, राजर्षिकन्याः, अप्सराः च तत्र आगच्छन्। तस्य वनं सर्वकालसुखदं रम्यं च आसीत्, तस्मात् ताः कन्याः तत्र सदा क्रीडन्ति स्म। तस्य स्थलं सौन्दर्येन रमणीयं च आसीत्, हे राम; पुलस्त्यः द्विजः तत्र वासम् अकरोत्। गानं, वाद्यं, नृत्यं च कुर्वन्त्यः निर्दोषाः कन्याः तपश्चरतः मुनिं विघ्नं अकरोत्। ततः सः महर्षिः, क्रोधात्, दीप्ततेजाः, उद्घोषयामास—"याः मम दृष्टिपथे आगच्छति, सा पुत्रं धारयिष्यति।" ताः सर्वाः तस्य महात्मनः वचनं कर्तुं प्रतिज्ञाय, ब्राह्मणशापभीत्या, तं स्थलं न समीपं अगच्छन्। किन्तु तृणबिन्दोः राजर्षेः कन्या तद् न श्रुतवती। सा निर्भयम् आश्रमं गत्वा, तत्र विचरन्ती, तत्र आगतम् मित्रम् न दृष्टवती। तस्मिन्नेव काले, प्रजापतेः वंशजः महर्षिः, वेदपाठनं कुर्वन्, तपस्यां लीनः तत्र आसीत्। सा कन्या वेदध्वनिं श्रुत्वा, तपोमूर्तिं दृष्ट्वा, स्फुटं शारीरपरिवर्तनम् अनुभवति, शरीरं श्वेताभवत्। सा अत्यन्तं व्याकुला अभवत्, दोषं स्वस्य अनुभूय, "किम् इदं मयि?" इति चिन्तयन्ती, पितुः आश्रमं गत्वा तत्र स्थितवती। तृणबिन्दुः तां एवं दृष्ट्वा, "किमर्थं त्वं स्वस्य स्वरूपं अनुकूलं न धारयसि?" इति पप्रच्छ। सा कन्या, संक्लिष्टा, अञ्जलिं कृत्वा, तपस्विनं पितरं उवाच—"पितः, कारणं न जानामि, यतः मम रूपं एवं जातम्।" "पूर्वं अहं एकाकिनी पुलस्त्यमहर्षेः दिव्याश्रमं मित्राणि अन्विष्य आगच्छम्।" "तत्र आगतम् मित्रम् न दृष्टवती, किन्तु स्वस्य रूपपरिवर्तनं दृष्ट्वा, भयात् अत्र आगच्छम्।" तृणबिन्दुः, तपसा दीप्तिमान्, ध्यानं प्रविश्य, योगदृष्ट्या तस्याः कारणं अपश्यत्। तद् ज्ञात्वा, सः पुत्रीं गृहीत्वा पुलस्त्यं समीपं गत्वा, इदं वचनं उवाच—"भगवन्, स्वगुणैः भूषितां मम पुत्रीं तव अर्पणं स्वीकरोतु; सा स्वयं इच्छति।" "सा सदा तव सेवायाम् निष्ठा भविष्यति, तपसा संयतेंद्रियस्य; नात्र संशयः।" राजर्षेः धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, द्विजः पुलस्त्यः ताम् कन्यां स्वीकर्तुं इच्छन्, "तथास्तु" इति प्रत्युवाच। तृणबिन्दुः तां विधिवत् दत्त्वा, स्वाश्रमं प्रतिगच्छत्; कन्या तत्र स्थिता, पतिं स्वगुणैः सन्तोषयामास। मुनिश्रेष्ठः तस्याः चारित्रेण आचार्येण च तुष्टः अभवत्; सः प्रसन्नः, तां कन्यां सम्बोध्य, उवाच—"सुश्रोणि, तव गुणसम्पदया अहं अत्यन्तं तुष्टः; अतः, देवी, अद्य अहं तुभ्यं आत्मनः तुल्यं पुत्रं दास्यामि।" "सः उभयवंशानां प्रजापतिः प्रसिद्धः भविष्यति, पौलस्त्यः इति ख्यातः; यतः एष वेदः तव अध्ययनात् प्रसिद्धः, तस्मात् मम तव भवति।" "अतः सः विश्रवा इति प्रसिद्धः भविष्यति, न संशयः।" इति उक्त्वा, सा देवी अन्तर्ये प्रसन्ना अभवत्। अल्पकालेन सा विश्रवसं पुत्रं प्रसूतवती, यः त्रिलोकविख्यातः, कीर्त्या धर्मेण च युक्तः। सः शास्त्रज्ञः, समदृष्टिः, व्रतपरायणः, सदाचारनिष्ठः, विश्रवाः तपसा पितरं समन्वितः अभवत्। ततः पुलस्त्यस्य पुत्रः विश्रवाः, मुनिश्रेष्ठः, अल्पकालेन पितरं तपसा समन्वितः अभवत्। सत्यवादी, धर्मनिष्ठः, शान्तः, स्वाध्यायनिष्ठः, शुद्धः, सर्वविषयेषु अनासक्तः, सदा धर्मनिष्ठः च आसीत्। तस्य आचारं ज्ञात्वा, महर्षिः भारद्वाजः स्वां पुत्रीं, देवीसदृशीं, विश्रवसे पत्नीत्वे दत्त्वा। विश्रवाः भारद्वाजपुत्रीं विधिवत् स्वीकृत्य, तस्याः सन्ततेः हितं चिन्तयन्, बुद्ध्या विचारयामास। परमसुखेन विश्रवाः, मुनिश्रेष्ठः, तस्यां महाबलसम्पन्नं, अद्भुतं पुत्रं उत्पादयामास। धर्मज्ञः सः पुत्रं ब्रह्मगुणसम्पन्नं उत्पादयामास; तस्य जन्मे पितामहः प्रमुदितः अभवत्। तस्य शुभबुद्धिं दृष्ट्वा, कुबेरः, दिव्यर्षिभिः सह, हर्षेण तस्य नामकरणं अकरोत्। यतः सः विश्रवसः पुत्रः, विश्रवसदृशः च, तस्मात् सः वैश्रवणः इति प्रसिद्धः अभवत्। ततः वैश्रवणः, महातेजाः, तपोवनं निवसन्, हविषा वर्धिताग्निसदृशः अभवत्।