तत्र वसिष्ठः, कश्यपः, अत्रिः, विश्वामित्रः, गौतमः, जमदग्निः, भारद्वाजश्च—एते सप्तर्षयः अपि, समागताः। एते सप्तर्षयः सदा उत्तरदिग्भागे निवसन्ति। त एव महात्मानः, अग्निसमप्रभाः, वेदवेदाङ्गविदः, नानाशास्त्रविशारदाः, राघवगृहं समुपेत्य, निवेदनाय स्थिताः। तेषां मध्ये धर्मात्मा अगस्त्यः, मुनिश्रेष्ठः, द्वारपालं सम्बोध्य उवाच—"राजपुत्रस्य दशरथस्य सुताय निवेदय, मुनयः समागताः" इति। ततः अगस्त्याज्ञया द्वारपालः शीघ्रमेव महात्मनः राघवस्य समीपं प्रविवेश। सः सदाचारसम्पन्नः, विवेकी, धर्मात्मा, समर्थः, धृतिमान्, सहसा रामं पूर्णचन्द्रसमप्रभं ददर्श। स रामाय निवेदयामास—"अगस्त्यः मुनिभिः सह आगतः" इति। तदा तेन श्रुत्वा, रामः, प्राचीसूर्यसमप्रभान् मुनीनागतान् ज्ञात्वा, द्वारपालं प्राह—"यथेष्टं प्रविशन्तु" इति। रामः समागतान् मुनीन् दृष्ट्वा, ससञ्जलिः उत्थाय, पाद्यादिभिः सत्कारं कृत्वा, गोदानं च विधाय, भक्त्या प्रणम्य, सुवर्णविभूषितानि उत्तमानि आसनानि न्यवेशयत्। तेषु आसनेषु, कुशचर्मोपवितेषु, मुनयः यथार्हं उपाविशन्। ततः रामः तेषां मुनिनां, शिष्याणां, नेतॄणां च कुशलं पप्रच्छ। वेदविदः ते मुनयः रामं वाक्यम् ऊचुः— "सर्वत्र ते कुशलं किं, महाबाहो रघुनन्दन? यद्भवतः सुखदर्शनं, शत्रवो निहताः, तत्र भाग्यं स्मः। भाग्येन हि त्वया रावणः, लोकभीषणः, हतः। सः रावणः, पुत्रैः पौत्रैः सहितः, त्वया न भारः। त्वदीयेन धनुषा सर्वलोकान् जेतुं शक्यः—न संशयः। भाग्येन राक्षसाधिपतिं रावणं हत्वा त्वया, राम। भाग्येन अद्य विजयी त्वं सीतया लक्ष्मणेन च, धर्मे स्थितेन भ्रात्रा, सदा हिते रतेन, दृश्यसे। अद्य त्वं मातृभिः भ्रातृभिः सह पश्यामः। भाग्येन प्रहस्तः, विकटः, विरूपाक्षः, महोदरः, अकम्पनश्च—ते निशाचराः हताः। येषां मापि नास्ति—तादृशः कुम्भकर्णः अपि त्वया रणाङ्गणे निहतः। त्रिशिरा, अतिकायः, देवान्तकः, नरान्तकः—एते महाबलिनः निशाचराः अपि त्वया हताः। कुम्भः निकुम्भश्च, भीषणदर्शनौ राक्षसौ—कुम्भकर्णस्य पुत्रौ, अपि त्वया रणाङ्गणे निहतौ। युद्धोन्मत्तः च मत्तश्च, संप्रयुक्तयुद्धे अन्तकाले यमसमानौ, यज्ञकोपः च महाबलि धूम्राक्षः—एते शस्त्रास्त्रकुशलाः, भीषणवधकारिणः, भाग्येन त्वया मरणसमानैः बाणैः निहताः। भाग्येन त्वं एकाकी राक्षसाधिपतेः सह युद्धं प्रविश्य, अमरैरपि दुर्लभं जयम् प्राप्तवान्। रावणस्य युद्धे कदाचित् अपि पराजयः नासीत्; तथापि त्वया, भाग्येन, एकवधेन तस्य पुत्रोऽपि हतः। भाग्येन त्वं तस्मात्, कालवत् धावन्तं, मुक्त्वा, देवशत्रोः विजयम् आप्तवान्। इन्द्रजितः अपि अमरैः अपराजितः, युद्धे महायोगविभूतिमान्, तस्य निधनं श्रुत्वा सर्वे हर्षिताः स्मः। इन्द्रजितः हतः इति श्रुत्वा, आश्चर्येण परिपूर्णाः स्मः। एते चान्ये च बहवो राक्षसाः, कामरूपिणः, त्वया हताः, रघुवंशवर्धन। त्वया दत्तं, शुभं, सौम्यं, अभयं दानं।" एवं मुनिभिः शुद्धचित्तैः उक्तं श्रुत्वा, रामः परमाश्चर्येण पूरितः, ससञ्जलिः उवाच—"भो भगवन्तः, कुम्भकर्णं रावणं च महाबलिनौ निशाचरश्रेष्ठौ विहाय, रावणस्य पुत्रस्य कीर्तनं किमर्थं? महोदरः, प्रहस्तः, विरूपाक्षः, देवान्तकः, नरान्तकः—एते च अतिकायः, त्रिशिरा, धूम्राक्षश्च—सर्वे महाबलिनः निशाचराः, एतान् विहाय रावणस्य पुत्रस्य कीर्तनं किमर्थम्? किमस्य वीर्यं, किम् बलं, किम् पराक्रमः? किमर्थं सः रावणात् अधिकः? यदि श्रोतुं शक्यम्, न आदेशोऽयम्; यदि वक्तुं न निषिद्धं रहस्यं नास्ति, श्रोतुम् इच्छामि—वदन्तु। इन्द्रः अपि येन जितः, तेन कथं वरः प्राप्तः? कथं पुत्रः बलवान्, न तु पिता रावणः? कथं सः पितरं युद्धे अतिचक्राम, कथं सः दानवः इन्द्रजित् अभवत्? के वरा लब्धाः? सर्वं पृच्छामि, मुनिश्रेष्ठ, वक्तुम् अर्हसि।" एवं महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा, कुम्भयोनिः, तपसा दीप्तः, रामं प्रति उवाच—"श्रृणु राम, तस्य कर्मणां, महतेजसः, महाबलस्य चरितं। तैः एव शत्रून् हत्वा, तैः एव निहन्तुं न शक्यः। अधुना रावणस्य वंशं जन्म च, तस्य च लब्धवरं ते कथयिष्यामि।