तदा राघवस्य जागरणं विश्रान्तिं च मृदुशब्दैः—दुन्दुभीनां वाद्यनां च, हेम्नः नूपुराणां झण्कारैः, गीतस्वरेण च मधुरेण—समुपस्थितम्। यावत् चक्रं प्रवर्तते, यावत् च पृथिवी स्थित्वा तिष्ठति, तावत् त्वं एषां लोकानां स्वामित्वं पालयेति भरतस्य वचः श्रुत्वा, शत्रुसंहारिणा रामेण 'एवं भवतु' इति प्रतिगृह्य, सः रम्ये आसने उपाविशत्। ततः शत्रुघ्नस्य आज्ञया, कौशलयुक्ताः शीघ्रकर्माणः मृदुपाणयः केशकर्तारः राघवस्य समन्तात् स्थिताः। तत्र पूर्वं भरतः स्नात्वा, महाबलः लक्ष्मणः, वानरराजः सुग्रीवः, राक्षसराजः विभीषणश्च स्नानं कृत्वा, ततः रामः जटाभिः विमलाभिः, स्नातः, नानाविधमाल्याभरणोपेतः, दिव्यवस्त्रधारी, तेजसा विराजमानः तत्र स्थितः। तदा इक्ष्वाकुवंशवर्धनः वीरः रामलक्ष्मणयोः शोभायुक्तयोः अभिषेकार्थं भूषणानि सम्यक् व्यलंकयत्। दशरथस्य सर्वाः पत्न्यः, सुशीलाः सुरूपाः च, स्वयमेव वैदेहीं शोभनैः भूषणैः अलंकुर्वन्त्यः, तस्याः स्नेहेन प्रमोदं च निर्मिमुः। कौसल्या अपि, पुत्रे प्रति हर्षपूर्णा स्नेहमयी च, वानरीणां सर्वाणां पत्नीनां सम्यक् अलंकारं समारब्धवती, ताः च शोभयामास। शत्रुघ्नस्य आदेशेन सुमित्रो रथी, सर्वलक्षणसम्पन्नं रथं योजयित्वा समुपानयत्। तं दिव्यं रथं, वह्निसूर्यसमप्रभं, तिष्ठन्तं दृष्ट्वा, रामः महाबाहुः, शत्रुसूदनः, तत्रारुरोह। सुग्रीवः हनूमान् च, महेन्द्रसमप्रभौ, स्नातौ दिव्यवस्त्रधारिणौ, शुभकुण्डलधरौ, तत्र गतौ। अलंकारैः सर्वैः भूषिताः, शुभकुण्डलधारिण्यः सुग्रीवपत्नीः सीता च, पुरीं द्रष्टुकामाः अग्रे प्रस्थिताः। अयोध्यायां दशरथस्य मन्त्रिणः, पुरोहितं पुरतः स्थाप्य, सम्यग्विविच्य मन्त्रयामासुः। अशोकः विजयः सिद्धार्थः च, रामस्य कल्याणाय नगरस्य च हिताय, सम्यक् समालोच्य, यद् अभिषेकार्थं सर्वमङ्गलं युक्तं च, तत् सर्वं समारब्धव्यम् इति निर्दिष्टवन्तः। ततो मन्त्रिणां सर्वेषां निर्देशं कृत्वा, पुरोहितः शीघ्रं नगरात् निर्गत्य रामदर्शनाय प्रययौ। रामः, निरदोषः, इन्द्र इव अश्वयुक्तरथस्थः, उत्तमं रथं समारुह्य निर्गतः। भरतः रश्मीन् गृहीत्वा, शत्रुघ्नः छत्रं धारयन्, लक्ष्मणः रामस्य शिरसि चामरं वहन्, तत्र स्थिताः। समीपे विभीषणः, राक्षसाधिपतिः, श्वेतचामरं चन्द्रसमप्रभं धारयन् स्थितः। तस्मिन् काले, दिवि, मुनिगणाः देवगणाश्च मरुद्गणैः सहिताः रामस्य स्तुतिं कुर्वन्तः, मधुरध्वनिं च प्रावर्तयन्। ततः वानरयूथपतिर्महाबलः सुग्रीवः शत्रुञ्जय इति नाम्ना गजे, पर्वतप्रख्ये, समारुह्य स्थितः। वानराः, मानुषरूपधारिणः, सर्वाभरणभूषिताः, नवसहस्रगजान् आरुह्य ययुः। शङ्खघोषैः दुन्दुभीनां निनादैः च, नरशार्दूलः सः रामः तां पुरीं प्रासादशोभितां प्रति प्रययौ। तं राघवं अग्रे गच्छन्तं, रूपेण दीप्तिमन्तं, रथिनं महाबलम्, ते ददृशुः। ककुत्स्थं प्रणम्य, रामेण चाभिनन्दिताः, भ्रातृभिः परिवृतं महात्मानं तं अनुजग्मुः। मन्त्रिभिः ब्राह्मणैः जनैः च परिवृतः, सः रामः तारामण्डले पूर्णचन्द्र इव शोभमानः। वाद्यगोष्ठीनां पुरोगमनं कुर्वन्तः, तालवाद्यशुभचिह्नहस्ताः, मङ्गलशब्दैः हर्षयन्तः, तं परिवृत्य ययुः। अक्षतं सुवर्णं गावः कन्याः द्विजैः सहिताः, मधुरपाकहस्ताश्च, रामस्य पुरतः प्रस्थिताः। रामः मन्त्रिभ्यः सुग्रीवसख्यं, हनूमतः पराक्रमं, वानरकृत्यं च निवेद्य, विभीषणस्य च सौहार्दं न्यवेदयत्। तद्वचनं श्रुत्वा, अयोध्यावासिनः वानरकृत्यं राक्षसानां बलं च श्रुत्वा विस्मयं गताः। ततः सः रामः कीर्तिं निवेद्य, वानरैः सहितः, हृष्टजनसमाकीर्णाम् अयोध्यां प्रविवेश। तत्र नगरवासिनः सर्वे गृहेषु पताकाः समुन्नीय, पितुः शोभनं गृहं, इक्ष्वाकुवंशनिवासं, रामः प्राप। तदा राघवः धर्मात्मा भरतं प्रियं वचनं अर्थगर्भं मधुरं च प्रोवाच। पितुः महद् गृहं प्राप्य, कौसल्यां सुमित्रां कैकेयीं च प्रणम्य अभिवाद्य च। 'एष मे गृहश्रेष्ठः, विशालः अशोकवाटिकायुक्तः, मुक्तामणिवैदूर्यालंकारितः, सुग्रीवाय समर्पय,' इति रामः उक्तवान्। तद् वचनं श्रुत्वा, सत्यवीर्यः भरतः, सुग्रीवस्य हस्तं गृहीत्वा, तं गृहं प्रवेशयामास। ततः दीपांश्च शय्याश्च शत्रुघ्नेन प्रेरिताः शीघ्रं प्रविश्य स्थापयामासुः। ततः रामस्य अनुजः बलवान् शत्रुघ्नः सुग्रीवम् उक्तवान्—'राज्याभिषेकाय दूतान् प्रेषय,' इति। ततः सुग्रीवः शीघ्रं चतुर्नव सुवर्णकलशान्, सर्वरत्नमयभूषितान्, वानरयूथपतिभ्यः प्रादात्।