सर्वे हरीश्वराः सुग्रीवमुख्याः समन्तात् परिवृत्य शीघ्रं अन्तःपुरं प्रविश्य, तत्र तारां दृष्ट्वा सुग्रीवः प्रियया सह मधुरं वचनम् अब्रवीत्— "प्रिये, त्वं च महाकपिवधूभिः सह, राघवस्य अनुज्ञया मैथिल्याः प्रियकारणात् गन्तुम् अनुमता असि। शीघ्रं गच्छामः, कपिवधूः समादाय; सर्वाः दशरथस्य भार्याः अयोध्यां दर्शयिष्यामः।" इति। सुग्रीववचनं श्रुत्वा, सर्वाङ्गसुशोभिता तारा, कपिवधून् समाहूय, ताः उवाच— "सुग्रीवस्य सर्वेषां च कपीनां अनुमत्या गन्तुम्, ममापि अयोध्यां द्रष्टुम् अभिलाषः अस्ति। वयम् अपि नगरजनपदैः सह रामस्य प्रवेशं, दशरथस्य सर्वस्त्रीणां च सौभग्यं पश्यामः।" इति। ततः सर्वाः कपिवध्वः तारया अनुमत्य, यथाविधि अलंकारैः अलंकृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, शीघ्रं विमानं आरुह्य, मैथिलीं द्रष्टुम् उत्सुकाः आसन्। ताः स्त्रियः विमानं समारुह्य उपरि यान्त्यः दृष्ट्वा, राघवः तद् विमाने स्थिताः स्त्रियः सस्नेहम् अपश्यत्। ऋश्यमूकसमीपे रामः वैदेहीं पुनः अवदत्— "पश्य सीते, एष स महान् पर्वतः, विद्युद्गणैः युक्तः जलद इव शोभते। स एव अयं सुवर्णमयशिलासंलक्ष्यः उत्तमः ऋश्यमूकः यत्र अहं सुग्रीवम् अभिसंधाय कपिप्रवीरं समागतम्। तत्रैव अहं सुग्रीवेण सह वालीवधाय प्रतिज्ञां कृतवान्; एषः स कमलवनयुक्तः पम्पासरोवरः, अद्भुतं च वनम्।" "तत्र त्वयि वियुक्तः अहं महद् दुःखं अनुभूय विललाप; तत्रैव तटस्थे शबरीं धर्मचारिणीं मुनिवर्यां दृष्टवान्। अत्र अहं योजनबाहुं कबन्धं हत्वा, तत्र जनस्थानं सीते, स शोभनः वृक्षः दृश्यते। तत्रैव, शोभने, बलवान् जटायुः, पक्षिणां श्रेष्ठः, तव हेतोः रावणेन निहतः।" "तत्र खरः हतः, दूषणः अपि निपातितः, महाबलः त्रिशिराः च मम सुगत्याः बाणैः पतितः। एषा सा रम्या आश्रमवाटिका, पर्णशाला अपि शोभनरूपा दृश्यते। अत्रैव राक्षसराजेन रावणेन बलात् त्वं हृता; एषा रम्या निर्मला पुण्या गोदावरी।" "तत्र अगस्त्यस्य आश्रमः कदलीवृक्षैः परिवृतः; अत्र च सुतिक्ष्णो धर्मज्ञः मुनिः वर्तते। अत्रैव, वैदेहि, शरभङ्गस्य महाश्रमः, यत्र सहस्राक्षः इन्द्रः कदाचित् आगतः। अस्मिन देशे, महाकायं विराधं मया निहतम्; पश्य, सुमध्यमे, ते तपस्विनः पुरतः दृश्यन्ते।" "अत्र अत्रिः कुलपतिः, सूर्याग्निसमप्रभः; अत्रैव, सीते, त्वं धर्मनिष्ठां मुनिपत्नीं दृष्टवती। तत्र, सुमध्यमे, पर्वतराजः चित्रकूटः विराजते; अत्र कैकेयीपुत्रः माम् उपशमयितुम् आगतः। एषा रम्या यमुना, शोभनवनराजिभिः युक्ता दृश्यते; अत्र, मैथिलि, भारद्वाजस्य दिव्याश्रमः।" "अत्र त्रिवेणीगङ्गा दृश्यते, बहुविहगसंघैः वनैः च विपुला शोभिता। एषः श्रृङ्गवेरपुरः, यत्र मे सुहृद् गुहः वसति; अत्र, सीते, सरयूः शोभना तटैः भूषिता दृश्यते। अत्र, सीते, पितुः नगरी दृश्यते; अयोध्यां प्रणम्य, वैदेहि, पुनः प्रविश।" एवम् उक्ते, सर्वे वानराः राक्षसाश्च विभीषणेन सह, उत्क्रम्य उत्क्रम्य, मुदिताः तां पुरीं दृष्ट्वा हृष्टाः। वानरराक्षसाश्च तां पुरीं ददृशुः, या श्वेतशुभ्रगृहैः विभूषिता, विस्तीर्णा, गजाश्वरक्षिता, इन्द्रपुरीव अमरावतीव च शोभते। एवं समाप्य, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे चतुर्विंशत्यधिकशततमः सर्गः आरभ्यते। चतुर्दशवर्षे पूर्णे, पञ्चमे दिने, रामः लक्ष्मणज्येष्ठः, भारद्वाजाश्रमं प्राप्त्वा, मुनिं सम्यक् अभिवाद्य प्रणनाम। तं प्रणम्य, रामः तपोवृद्धं भारद्वाजं पप्रच्छ— "भगवन्, कच्चित् पुरी समृद्धा, आरोग्यं च अस्ति? कच्चित् भरतः कुशलम्? कच्चित् मातरः जीवन्ति?" एवं रामेण पृष्टः, महर्षिः भारद्वाजः, रघुवंशश्रेष्ठं प्रहृष्टः प्रहसन् प्रत्युवाच— "भरतः तव आगमनस्य प्रतीक्षया, जटिलः तिष्ठति; तव पादुकाः पुरः स्थाप्य, सर्वं कुशलम्।" "पूर्वं त्वां वल्कलाम्बरं महान् वनं प्रविशन्तम् अपश्यं, तृतीयवारं स्त्रीणां कारणेन राज्यात् वंचितम्, केवलं धर्मनिष्ठम्।" "पदातिं, सर्वसंपत्तिं परित्यज्य, पितुः वचनं पूरयन्तम्, सर्वभोगत्यागिनम्, स्वर्गात् पतितमिव देवम्।" "तदा त्वां दृष्ट्वा, मम हृदयं करुणया आपूर्यत; कैकेय्याः वचने स्थित्वा, फलमूलभोजनं कुर्वाणम्।" "इदानीं तु, समृद्धं त्वां, सुहृद्भिः बन्धुभिः मित्रैः च सहितम्, शत्रून् जित्वा, दृष्ट्वा परमं हर्षम् अनुभवामि।" "तव सर्वाणि दुःखानि सुखानि च मया ज्ञातानि, राघव, यानि त्वया जनस्थाननिवासिना सह अनुभूतानि।" "ब्राह्मणसेवायाम् अपि रतः सन्, सर्वान् तपस्विनः रक्षन्, रावणेन मे दोषरहितां भार्यां नीताम्।" "मारिचसंग्रामः, सीताहरणं, कबन्धदर्शनं, ततः पम्पासरोवरगमनं च अभवत्।