पूर्वं महादेवः महात्मा अत्र अनुग्रहम् अदात्; अत्र महाबलस्य समुद्रस्य पवित्रं स्थलम् दृश्यते। एषः सेतुबन्धः नाम्ना त्रैलोक्यैः पूजितः, शुद्धः परमः महापापविनाशनः च। अत्र राक्षसाधिपः विभीषणः आगतः; एषः, हे सीते, किष्किन्धा रम्यवनम् इह दृश्यते। एषा सुखदा सुग्रीवस्य नगरी, यत्र मया वाली हतः; तदा सीता, वालिना शासितां किष्किन्धां नगरीं दृष्ट्वा, सुग्रीवस्य तारा च अन्याः प्रियाः पत्न्यः उपस्थिताः सती, सीता रामं स्निग्धं साविनयं वाक्यम् उवाच। वानरवरपत्नीभिः परिवृता, अहम् इच्छामि त्वया सह राजनगरीम् अयोध्यां गन्तुम्। वैदेह्या एवम् उक्तः राघवः प्रत्युवाच—‘तथास्तु’; ततः किष्किन्धां प्राप्त्वा, व्यवस्थितिं स्थापयित्वा, राघवः सुग्रीवस्य विमानम् दृष्ट्वा इदं वाक्यम् उवाच—‘सर्वान् वानरश्रेष्ठान् सूचय।’ ‘सर्वे पत्न्यः सहिताः सीता सह अयोध्यां गच्छन्तु; तथा त्वम् अपि, सर्वपत्नीभिः सह, महाबलिन्।’ ‘शीघ्रं कुरु, सुग्रीव, वानराधिप, गच्छामः’; इति असमिततेजसा रामेण उक्तः, सुग्रीवः श्रीमान् सर्वैः परिवृतः शीघ्रं अन्तःपुरम् प्रविश्य, तारां दृष्ट्वा इदं वाक्यम् उवाच—‘प्रियेम, वानरमहापत्नीभिः सह त्वम् राघवेन मैथिलीप्रीत्यर्थम् अनुमता।’ ‘शीघ्रं गच्छामः, वानरपत्नीभिः सह; सर्वा दशरथपत्नीः अयोध्यायां दर्शयिष्यामः।’ सुग्रीवस्य वचनम् श्रुत्वा, तारा सर्वाङ्गसुन्दरी, वानरपत्नीः आहूय संबोधयामास। सुग्रीवेन सर्ववानरैः अनुमता, मम अपि अयोध्यां द्रष्टुम् इच्छाः। रामस्य नगरप्रवेशम् जनैः ग्रामैः सह, दशरथपत्नीभिः समृद्धिं च पश्यामः। तारा अनुमत्य, वानरपत्नीः शास्त्रानुसारम् अलङ्कृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, सीतां द्रष्टुम् इच्छन्त्यः शीघ्रं विमानम् आरुरुहुः; तान् विमानम् समारुह्य स्त्रियः दृष्ट्वा, राघवः तं विमानम् अपश्यत्। ऋश्यमूकसमीपे, रामः पुनः वैदेहीं उवाच—‘पश्य, हे सीते, महान् पर्वतः विद्युत्संयुक्तमिव मेघः।’ स सुवर्णमयः ऋश्यमूकः पर्वतः, यत्र अहम् वानरराजं सुग्रीवं अभिव्याज्ञासम्। अत्र, हे सीते, वलीवधाय सुग्रीवेन सह संधिं कृतवान्; एषः पद्मवनयुक्तः पम्पासरोवरः रम्यवनं च। अत्र, त्वया वियुक्तः, अहम् गहनशोकम् अनुभूतवान्; तस्य तटे शबरीं धर्मचारिणीं अभिव्याज्ञासम्। अत्र, योजनबहुभुजः कबन्धः मया हतः; जनस्थानम्, हे सीते, तत्र शोभनः वृक्षः दृश्यते। तत्र, हे सुन्दरी, बलवान् जटायुः, पक्षिराजः, रावणेन तव निमित्तम् हतः। तत्र अपि खरः हतः, दूषणः पतितः, महाबली त्रिशिरा मम शरैः निपातितः। एषः, हे सुन्दरी, अस्माकं आश्रमः; पत्रशाला रम्या अपि दृश्यते। अत्र, राक्षसराजः रावणः त्वाम् बलात् अपहारयत्; एषा रम्या निर्मला शुभा गोदावरी नदी। अत्र अगस्त्यस्य आश्रमः कदलीवृक्षैः परिवृतः; अत्र आश्रमे सुतिक्ष्णः महर्षिः दृश्यते। अत्र, हे वैदेहि, शरभङ्गस्य महाश्रमः, यत्र इन्द्रः सहस्राक्षः पुरन्दरः प्राप्तवान्। अत्र अहम् विराधं महाबलिनम् हत्वा; पश्य, हे तन्वी, तव पुरतः तपस्विनः दृश्यन्ते। अत्र अत्रिः कुलाधिपः सूर्याग्निसदृशः; अत्र, हे सीते, धर्मनिष्ठां तपस्विनीं त्वया दृष्टा। तत्र, हे तन्वी, शोभते पर्वतराजः चित्रकूटः; अत्र कैकेयीपुत्रः माम् प्रसादयितुम् आगतः। एषा रम्या यमुना, शोभनवनैः दृश्यते; अत्र, हे मैथिली, भरद्वाजस्य दिव्याश्रमः दृश्यते। अत्र, पवित्रा त्रिधाराप्रवहिणी गङ्गा, पक्षिसमूहैः वनैः च शोभिता। एषः शृङ्गवेरपुरः, यत्र मम मित्रम् गुहः वसति; अत्र, हे सीते, सरयू नदी तीरसौन्दर्ययुक्ता दृश्यते। अत्र, हे सीते, मम पितुः राजनगरी दृश्यते; अयोध्यां नमस्कुरु, हे वैदेहि, पुनः आगच्छन्ती। ततः सर्वे वानराः राक्षसाः विभीषणेन सह पुनः पुनः उत्पत्य, तां नगरीं हर्षपूर्णाः अपश्यन्। ततः वानराः राक्षसाः च तां नगरीं अपश्यन्, श्वेतगृहैः विभूषिताम्, विशालाम्, गजाश्वैः परिवृताम्, अमरावतीमिव इन्द्रनगरम्। शृणु, इदानीं चतुश्चत्वारिंशदधिकशतचतुर्विंशसर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डे। चतुर्दशवर्षे पूर्णे, पञ्चमे दिवसे, रामः लक्ष्मणाग्रजः भरद्वाजाश्रमं प्राप्त्वा, मुनिम् आदरात् नमस्कृतवान्।