रामः धनुः सम्यक् संधाय सम्पूर्णं च आकृष्य, स तु नरश्रेष्ठः कीर्तिमान् दीप्तिमान् च, धनुः मध्ये भ्रंशयामास। तस्य धनुषः भेदनात् महती निनादः अभवत्, वज्रनिर्घोषसमः; भूमिः अपि भीष्णं कम्पितुम् आरभत, शैलभङ्गसमया। तस्मिन् शब्दे सर्वे जनाः स्तब्धाः सञ्जाताः, भूमौ पतिताः, ऋषिः महात्मा, राजा च, रघुसुतौ च तु तत्र पतिताः न अभवन्। यदा जनाः पुनः चेतनाः अभवन्, तदा राजा भयमुक्तः, करौ संयम्य, वाक्यकुशलं ऋषिं अग्रे स्थितं समुपसंगम्य उवाच। "भगवन्, अहं रामस्य दशरथस्य पुत्रस्य बलं दृष्टवान्; एतत् अद्भुतं, अचिन्त्यं, मम अपेक्षां अतीत्य स्थितम्। मम कन्या सीता दशरथपुत्रं रामं पतिं प्राप्तवती, तेन जनककुलस्य कीर्तिः वर्धिष्यते। कौशिक, मम व्रतम् पूर्णं अभवत्—'सीता वीर्यशुल्का'—मम कन्या प्राणात् अपि प्रियं, रामाय दातव्या। तव अनुमत्याः, ब्राह्मण, मम मन्त्रिणः शीघ्रं यान्तु, कौशिक, तव शुभं अस्तु, अयोध्यां त्वरितरथैः। ते राजानं मम नगरे आदरवाक्यैः आनयन्तु, कन्यादानस्य सम्पूर्णं वृत्तान्तं निवेदयन्तु। ते राजानं ककुत्स्थयोः पुत्रयोः ऋषिसंरक्षितयोः वृत्तान्तं अपि निवेदयन्तु, स्नेहपूर्वकं शीघ्रं आनयन्तु।" कौशिकः प्रत्युवाच—"एवम् अस्तु"—धर्मात्मा राजा मन्त्रिणः आज्ञाप्य, तान् अयोध्यां प्रेषयामास, सर्वं वृत्तं निवेदयित्वा राजानं आनयितुं। अथ वल्मीकि रामायणे बालकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः आरभ्यते। जनकस्य आज्ञया दूताः, वाहनानि श्रान्तानि कृत्वा, त्रिरात्रं मार्गे स्थित्वा, अयोध्यां प्रविश्य। राजाज्ञया ते राजप्रासादं प्रविश्य, वृद्धं दशरथं देवसदृशं दृष्टवन्तः। सर्वे दूताः, भयमुक्ताः, करौ संयम्य, राजानं मधुरैः आदरयुक्तैः वाक्यैः अभाषन्त। मिथिलाधिपः जनकः, अग्निसंयुक्तः, पुनः पुनः मधुरं स्निग्धवाक्यं प्राह। जनकः, पुरोहितैः आचार्यैः सह, प्रथमं तव कुशलं, स्थिरं सम्पदं च पृच्छति, महराजन्। शान्तः तव कुशलं पृच्छित्वा, मिथिलाधिपः वैदेहः, कौशिकस्य अनुमत्याः, तव प्रति एतत् वाक्यं उक्तवान्—"मम पूर्वं व्रतं ज्ञातं तव—मम कन्या वीर्यशुल्का। नृपाः, असफलाः, क्रुद्धाः, बलहीनाः, निरस्ताः। एषा कन्या, राजन्, तव पुत्रैः, विश्वामित्रादिभिः सहितैः, संयोगात् प्राप्ता। दिव्यं धनुः, महासभायाम्, रामेण महाबाहुना, महात्मना, भग्नम्। अतः वीर्यशुल्कां सीतां महात्मने दातव्यम्; व्रतं पूर्णं कर्तुं इच्छामि—तव अनुमतिं याचामि। महराजन्, तव पुरोहितैः आचार्यैः सह, शीघ्रं सुरक्षितं आगच्छ; रघुसुतौ द्रष्टव्यौ। राजाधिराज, मम व्रतं पूर्णं कर्तव्यम्; उभयोः पुत्रयोः स्नेहं लप्स्यसि।" इत्येवम् जनकः विश्वामित्रस्य अनुमत्याः, शतानन्दस्य संमत्या, मधुरं वाक्यं उक्तवान्। एतत् श्रुत्वा राजा परमं हर्षं प्राप्य, वसिष्ठं वामदेवं मन्त्रिणः च उवाच। "कौशिकपुत्रेण रक्षितः रामः कौसल्यानन्दनः लक्ष्मणेन सह, वैदेहेषु स्थितः। रामस्य वीर्यं दृष्ट्वा, महात्मा जनकः कन्यां राघवाय दातुम् इच्छति। यदि जनकस्य आचारः वः रोचते, त्वरितं तस्य नगरे गच्छामः, कालः न नष्टः स्यात्।" मन्त्रिणः महर्षयः च "नूनम्" इति प्रत्युवाचुः। राजा हृष्टः मन्त्रिणः "श्वः गच्छामः" इति उक्तवान्। मन्त्रिणः सत्कृत्य, तत्र रात्रिं व्यतीतवन्तः, सर्वे हृष्टाः गुणसम्पन्नाः। वल्मीकि रामायणे बालकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। रात्र्याः समाप्ते, राजा दशरथः, प्रमुदितः, आचार्यैः बन्धुभिः सह, सुमंत्रं उवाच। "अद्य सर्वे कोशाध्यक्षाः, नानारत्नविभूषितं विपुलं धनं अग्रे स्थापयन्तु, सज्जीकृतम्। चतुर्विधं सैन्यं त्वरितं सम्पूर्णं प्रस्थापयन्तु, मम आज्ञया उत्तमं रथं शीघ्रं योजयन्तु। वसिष्ठः, वामदेवः, जाबालिः, कश्यपः, दीर्घायुषी मार्कण्डेयः, कात्यायनः च आगच्छन्तु। एते ब्राह्मणाः अग्रे गच्छन्तु, मम रथं योजयन्तु, विलम्बः न स्यात्, दूताः त्वरयन्ति।" राजाज्ञया चतुर्विधं सैन्यं राज्ञः पृष्ठतः, ऋषिभिः सह, प्रस्थितम्। चतुर्दिनं गत्वा, वैदेहभूमिं प्राप्तः, जनकः राज्ञः आगमनं श्रुत्वा, सत्कारं आयोजयामास। ततः वृद्धं दशरथं समीपं गत्वा, जनकः, हर्षपूर्णः, परमं हर्षं अनुभूतवान्।