पुराणकाले, यत्र घटनाः दृष्टिपथं प्राप्य प्रत्यक्षं प्रतीताः, द्वौ गायकौ एकत्र समागत्य मधुरं गीतं गायन्ति स्म। तयोः गायनं अत्यन्तं प्रीणनकं चासीत; तस्मिन् समये, महर्षयः, तपस्विनः, तयोः गायनं श्रुत्वा तान् प्रशंसन्ति स्म। एकः ऋषिः, हर्षितः, तान् जलपात्रं ददाति। अन्यः, प्रसिद्धः, तान् छद्रवस्त्रं ददाति; तत्रापि एकः काकदन्तचर्म ददाति, अन्यः च पवित्रतन्तु। एकः जलपात्रं ददाति, अन्यः महर्षिः मुञ्जगृध्रं ददाति; एकः दण्डं ददाति, चित्तवृत्तिः च ददाति। एकः हर्षित ऋषिः तान् कुल्हड़ं ददाति; अन्यः च काषायवस्त्रं ददाति, तथा च एकः च्छद्रवस्त्रं ददाति। एकः, हर्षितः, तान् जटाबन्धं च ददाति; एकः च यज्ञोपवीतम्, अन्यः च अग्निवृत्तं ददाति। एकः उदुम्बरदण्डं ददाति, अन्यः च तत्र वाक्यं प्रकटयन्ति; अन्यः महर्षयः हर्षिताः दीर्घायुरुक्तिं प्रकटयन्ति। एते सर्वे सत्यवाक्याः महर्षयः तान् उपहारं ददन्ति, "एषः अद्भुतकथा ऋषिना प्रकटिता।" एषः काव्यस्य परमाधारः, यः सम्यक् क्रमेण पूर्णः, यः गीतं गायितुं योग्यः। एषः गीतः दीर्घायुः प्राप्य, बलं जनयति, च सर्वे यः श्रुत्वा हृष्टाः स्युः; सर्वत्र तौ गायकौ प्रशंसिताः, यदा ते गायन्ति। मार्गेषु च राजपथेषु, भरतस्य भ्राता तौ कुशीलवौ दृष्ट्वा, तान् स्वगृहं नयति। रामः, शत्रुविनाशकः, तौ यः सम्मान्यः, सम्मानं ददाति; दिव्यं सुवर्णसिंहासनं उपविश्य, प्रभुः तान् नमस्कृत्य सम्मानं प्रकटयति। परामर्शदातृभिः च भ्रातृभिः च सह, रामः तौ भ्रातृद्वयं, रूपेण मनोहरं च विनीतं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं च शत्रुघ्नं च भरतं च उक्तवान्, "एषः कथाऽस्मिन् द्वौ, देवतासदृशौ, श्रुतुं युज्यते।" ततः तान् गायकान् कथां गायितुं प्रोत्साहितवान्, यः अर्थसम्पन्नं च विविधार्थं समाहितं; ततो तौ हृदयात् गानं आरभतुः, मधुरं च प्रीणनकं च। ते वाद्येषु च तालेषु च सम्यक् संगीतम् गातुं आरभन्ति, अर्थं स्पष्टं प्रकटयन्ति; तेषां गीतं सर्वेन्द्रियाणां मनः च हृदयं च प्रीणयति, तस्य मधुरता, श्रवणाय सुखदायिनी, जनसङ्गमे प्रकाशते। एते द्वौ तपस्विनौ, राजकुलस्य चिह्नानि धृतवन्तौ, गायनेषु च कुशलौ, तपस्यां च महान्तौ। अहम् अपि एषां अद्भुतकथां श्रुत्वा, शृणुत, यः तेषां महाकृत्याणां कथा। ततः रामस्य वाक्येन प्रेरितौ, तौ गानं आरभतुः, सम्यक् विधिना। रामः, सभा मध्ये स्थितः, श्रवणाय आकाङ्क्षया अवश्यमेव तेषां गानं श्रुत्वा अभिभूतः जातः। इदानीं श्रुत्वा, ऐतिहासिकं वाल्मीकीरामायणस्य पञ्चमं अध्यायं श्रवणीयम्। सर्वं एषा पृथिवी कदाचित् तेषां राज्ञां स्वामित्वं प्रापिता, युद्धे विजयिनां, प्रजापतिना आरम्भतः। तेषां मध्ये सागरः नाम राजा, यः समुद्रं खनितवान्; तस्य सह सहस्त्रद्वयं पुत्राः यत्र तं गच्छन्ति। तेषां महात्मानां इक्ष्वाकुवंशस्य राजानां कथेयं उत्पन्ना, यः रामायणं नाम्ना विख्यातः। इदानीं वयं सम्पूर्णं काव्यं, धर्मार्थकामैः सह, आरम्भेण श्रुत्वा, अनैष्यं विना। यत्र एकः नगरी आयोध्या नाम, विश्वे प्रसिद्धा, यः मनुः स्वयम् अपि निर्मिता। सर्वं एषः महाश्रियमयः नगरी द्वादशयोजनं दीर्घं, त्रियोजनं च व्यापिता, सुन्दरं मार्गविभक्तं। एषा समृद्धा राजमार्गेन, यः सदा पुष्पैः शृङ्गिता जलं च शीतलितं। राजा दशरथः, यः स्वस्य महाराज्यं वर्धयन्, तत्र निवसति, यथा देवाः स्वर्गे निवसन्ति। एषा द्वाराणि च आर्चा, चित्तविभक्तं च विपण्यः, सर्वप्रकाराणां यन्त्राणां च अस्ति, सर्वे कलाकृतयः च। एषा रथचालकाः च गायकाः च, अद्वितीयं तेजस्विता, उन्नतगृहाणां च ध्वजैः च सुसंवृता। नगरे नृत्याङ्गनाः च नर्तकाः च, उपवनैः च आम्रवृक्षैः च शृङ्गिता, च महाशालवृक्षैः च परिवृता। एषा गहरे च दुर्गमकूपैः च, अन्येषां गन्तुं कठिनं, घण्टिकाः च, गोधूलिः च, गोधूलिपशवः च। एषा वसालराज्ञां समूहेन च, करदातृणां च चित्तविभक्तं, व्यापारिणां च विविधदेशे। एषा रत्नैः शृङ्गिता महापालातः, पर्वतैः च, उन्नतगृहाणां च, अमरावतीं इन्द्रस्य नगरीं उपमा। एषा चित्तविभक्तं च चतुरङ्गिणी, उन्नतगृहाणां च, सर्वप्रकाराणां रत्नैः च शृङ्गिता। गृहाणां गम्भीरं स्थिरं च, समतलभूमौ, अन्नं च जौरेण च, च शर्करायाः जलेन च। एषा सर्वोत्तमा निवासः पृथिव्यां, ड्रमैः, मृदङ्गैः, वीणायाः च, पाणवः च गूंजितम्। यथा सिद्धानां तपसा स्वर्गे प्राप्यते, तत्र निवासाः सुगठिताः, च श्रेष्ठपुरुषैः च। ते यः तीर्यते, दूरदृष्टिभ्यां च, यः च श्रवणेन युध्यते, च लघुहस्तेन च कौशलम्। जङ्गले च सिंहानां, व्याघ्राणां च, जङ्गलवृक्षाणां च, तीव्रशस्त्राणां च, बलस्य च।