राजा जनकः, राज्ञां मध्ये पूजितं परमं धनुः दर्शयन्, मिथिलाधिपतिं समुपस्थित्य उवाच—"एतदस्त्रं, राजन्, सर्वैः नृपतिभिः पूजितम्; इच्छसि चेत्, पश्य।" तेषां वचः श्रुत्वा जनकः ससञ्ज्ञं कृत्वा, सुप्रीतचेताः, विनीतान्जलिः महर्षिं विश्वामित्रं तथा रामलक्ष्मणौ समुपगृह्य प्राह—"ब्राह्मण श्रेष्ठ, एष धनुः जनकैः पूर्वैः, महाबलिभिः नृपतिभिश्च पूजितम्; तदानीं तु कोऽपि तन्मण्डलं न योजयितुं शक्तः। न देवगणाः, नासुराः, न राक्षसाः, न गन्धर्वयक्षकिन्नरमहोरगाः अपि तद् योजयितुं शक्ताः। किमु मनुष्याः? केनापि तद् धनुः न योजितुं, न बन्धयितुं, नोत्थापयितुं शक्यते। एष हि धनुषां श्रेष्ठः, भगवन्, अनेन द्वाभ्यां राजपुत्राभ्यां दर्शय्यताम्।" जनकस्य वचः श्रुत्वा, विश्वामित्रः रामं प्रति स्नेहेन प्राह—"वत्स राम, पश्यैतद्धनुः।" मुनिवचनानुसारं रामः तत्र गतः, यत्र धनुः स्थितम्, कोशं उद्घाट्य तद् धनुः निरीक्ष्य उवाच—"एतत् दिव्यं परमं धनुः हस्तेन स्प्रक्ष्यामि; उत्थापयितुं योजयितुं च प्रयत्स्ये।" राजा तस्य वचनेन "एवमस्तु" इति प्रत्यवदत्; मुनिप्रेरितः रामः, लघुतया मध्यदेशे धनुः गृहीत्वा, सर्वेषां जनानां साक्षात्, तद् धनुः सज्जयामास जलमिव सुलभं कृत्वा। रामः, रघुकुलस्य विभूषणं धर्मात्मा, धनुः सज्जीकृत्य, सम्पूर्णं योज्य, मध्ये भग्नम् अकरोत्। तस्मिन् क्षणे महती शब्दः उत्पन्नः, इव विद्युत्स्वनः; भूमिः अपि सुमहत् कम्पनं प्राप, पर्वतस्य विदारणमिव। तेन शब्देन सर्वे जनाः सञ्ज्ञां हित्वा पतिताः, ऋषेः, राज्ञः, रघुसुतयोः च अपवादः। तेषां चेतनां प्राप्तानां पश्चात्, जनकः भयविमुक्तः, कृताञ्जलिः वाक्यकुशलं मुनिं प्रति प्राह—"भगवन्, रामस्य वीर्यं दृष्ट्वा, अहं विस्मितः; एष अद्भुतं, अतीवाचिन्त्यं, अपेक्षितात् अधिकम्। मम पुत्री सीता, दशरथात्मजं रामं पतिं प्राप्य, जनककुलस्य कीर्तिं विस्तारयिष्यति। कौशिक, मम प्रतिज्ञा पूर्णा—'सीता वीर्यशुल्का' इति; आत्मनः प्राणात् अपि प्रियं पुत्रीं रामाय दास्यामि। त्वदीयेन अनुमतिना, ब्राह्मण श्रेष्ठ, मम मन्त्रिणः शीघ्रं रथैः अयोध्यां गत्वा राजानं आमन्त्रयन्तु, वीर्यशुल्कायाः कन्यादानस्य च सर्वं निवेदयन्तु। तौ काकुत्स्थसुतौ, मुनिना रक्ष्यमाणौ, इति अपि निवेद्य, स्नेहपूर्वकं राजानं शीघ्रं आनयन्तु।" कौशिकः "एवमस्तु" इत्युक्त्वा, धर्मात्मा राजा मन्त्रिणः आज्ञाप्य, तान् अयोध्यां प्रेषयामास, यथावृत्तं सर्वं निवेद्य राजानं आनयितुं। एवं श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः आरभ्यते। तत्र जनकाज्ञया ते दूताः, यानानि श्रान्तानि कृत्वा, त्रिरात्रमेकं मार्गे स्थित्वा, अयोध्यां प्रविश्य, राजभवनं गत्वा, वृद्धं देवसदृशं दशरथं दृष्ट्वा, कृताञ्जलयः निर्भयाः, मधुरैः वाक्यैः तम् अभ्यभाषन्त। "मिथिलाधिपतिः जनकः, स यज्ञाग्निसहितः, स्वपुरोहितैः मन्त्रिभिश्च सह, त्वां कुशलं पृच्छति, महाबाहो; तव स्थैर्यं, समृद्धिं च पृच्छति। कुशलं पृष्ट्वा, मिथिलेशः, कौशिकस्य अनुमत्यै, त्वां प्रति वाक्यं ब्रूते—'मम पूर्वं प्रतिज्ञा ज्ञाता—ममेयं कन्या वीर्यशुल्का; नृपाः तद् असमर्थ्य, निराशाः, निर्जित्य प्रयाताः। एषा कन्या, राजन्, दैवयोगेन, त्वत्सुताभ्यां, विश्वामित्रमुख्यैः सहिताभ्यां, प्राप्ता। तद् दिव्यं धनुः, सभा मध्ये, महाबाहुना रामेण भग्नम्। तस्मात्, वीर्यशुल्कां सीतां अस्मै महात्मने दातुम् इच्छामि; प्रतिज्ञां पूर्णां कर्तुम्, त्वदीयं सम्मतिं याचे। त्वं स्वपुरोहितमन्त्रिभिः सह, शीघ्रं, सुरक्षितः आगच्छ; रघुसुतौ द्रष्टुम् अर्हसि। प्रतिज्ञां पूरय, राजेन्द्र; द्वयोः पुत्रयोः स्नेहं लप्स्यसे।' इत्येवं, विदेहपतिः, विश्वामित्रस्य अनुमत्यै, शतानन्देन च सह, मधुरं वाक्यं ब्रवीति।" दूतवाक्यं श्रुत्वा, राजा दशरथः अत्यन्तं प्रमुदितः, वसिष्ठं वामदेवं मन्त्रिणश्च प्राह—"कौशिकपुत्रेण रक्षितः, कौसल्यानन्दवर्धनः रामः लक्ष्मणेन सह, विदेहान् मध्ये स्थितः। रामस्य वीर्यं दृष्ट्वा, जनकः कन्यां राघवाय दातुम् इच्छति। यदि जनकस्य सदाचारः भवतः रोचते, शीघ्रं तस्य नगरीं याम, कालस्य नाशः मा भवतु।