रामः तु तैः उक्तैः वचोभिः शोकसंविग्नः सन् क्षणमात्रम् अवस्थितः, अश्रुपूर्णलोचनः चिन्तयामास। तस्मिन्नेव काले वैश्रवणो राजा, यमः पितृभिः सहितः, इन्द्रः देवाधिपतिः, वरुणः च जलाधिपः, एते सर्वे च महादेवः वृषध्वजः त्रिनेत्रः, ब्रह्मा च सर्वलोकस्रष्टा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, सर्वे देवाः दिव्यैः रथैः सूर्यसन्निभैः समागत्य लङ्कापुर्यां रामं समीपमुपाजग्मुः। तेषां मध्ये सहस्रालङ्कृताः, दीर्घबाहवः, देवश्रेष्ठाः राघवस्य सामीप्ये स्थितस्य अञ्जलिं बध्नतः वचः अब्रुवन्— "भोः लोकस्रष्टः, लोकनाथः, ज्ञानिनां श्रेष्ठः, कथं त्वं सीतां यज्ञाग्नौ पतन्तीं उपेक्षसे? कथं आत्मानं देवगणानां श्रेष्ठं न अभिजानासि? त्वं एव वसुः, सत्यधर्मधारकः, वसूनां प्रपिता प्राचीनः। त्वमेव त्रयाणां लोकानां आदि कर्ता चेश्वरश्च; रुद्रेषु अष्टमः, साध्येषु पञ्चमः; अश्विनौ तव कर्णौ, चन्द्रसूर्यौ तव नेत्रे। जगतां अन्ते च आदौ च त्वं दृश्यसे, रिपुनाशन; तथा अपि वैदेहीं सामान्यजनवत् उपेक्षसे।" एवं लोकपालैः उक्तः राघवः सर्वलोकनाथः धर्मपरायणानां श्रेष्ठः तान् देवश्रेष्ठान् प्रत्युवाच— "आत्मानं मनुष्यं मन्ये अहम्, दशरथस्य रामः; यः अहम्, यथाऽहम्, तद् भगवन् मे वक्तुम् अर्हसि।" काकुत्स्थस्य एवं वदतः ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः रामं प्राह— "शृणु मे वचः, सत्यपराक्रम राम। त्वं नारायणः दिव्यः प्रभुः चक्रपाणिः; एकशृङ्गी वराहः, भूतभव्यविजयी रिपुनाशनः। त्वं अक्षरं ब्रह्म, सत्यं, मध्ये च अन्ते च, राघव; त्वं विश्वक्सेनः, चतुर्भुजः, लोकानां परमो धर्मः। त्वं शार्ङ्गधन्वा, हृषीकेशः, पुरुषोत्तमः, अजितः, खड्गपाणिः विष्णुः, कृष्णः, बृहद्बलः। त्वं सेनापतिः, नेता, बुद्धिः, धर्मः, क्षमा, दमः, प्रभवः, लयश्च; उपेन्द्रः मधुसूदनः। त्वं इन्द्रकृत्यानि कर्ता, महेन्द्रः, पद्मनाभः, रणान्तकः; त्वं शरण्यः, आश्रयः, ऋषिभिः संस्तुतः। त्वं सहस्रशृङ्गः, वेदात्मा, शतशिराः, महावृषभः; त्वमेव त्रयाणां लोकानां आदिकर्ता चेश्वरः। सिद्धसाध्येष्वपि त्वं आधारः सनातनः; त्वं यज्ञः, वषट्कारः, ओंकारः, परमं परात्परम्। न कश्चित् तव आदिं वा अन्तं वा वेद, न च त्वं कः; त्वं सर्वभूतेषु दृश्यसे, ब्राह्मणेषु, गोषु, सर्वदिक्, व्योम्नि, पर्वतेषु, वनेषु च। त्वं सहस्रपाद्, शतशिराः, सहस्रनेत्रः, सर्वभूतधारकः, पर्ववत्स्थला च। पृथिव्याः अन्ते सलिले च त्वं महाअहिरूपेण दृश्यसे, राघव; त्वं त्रैलोक्यं देवगन्धर्वदानवैः सहितः धारयसि। अहं तव हृदयम्, राम; देवी सरस्वती तव जिह्वा; देवाः तव लोमनि ब्रह्मणा सृष्टाः, प्रभो। तव नेत्रनिमीलनं रात्रिः, विवृत्तं दिनम्; वेदाः तव क्रियाः—त्वत्तः पृथक् न किञ्चित् अस्ति। सर्वं जगत् तव शरीरे, पृथिव्याः स्थैर्यं तव; अग्निः तव क्रोधः, चन्द्रः तव प्रीतिः, श्रीवत्सः तव लक्षणम्। त्रिभिः पादैः त्रीन् लोकान् व्यतिष्ठः; बलिनं बद्ध्वा महेन्द्रं राजानं कृतवान्। यद् परमं ज्योतिः, यद् परमा तमः, यच्च परात्परम्—त्वं एव परमात्मा उच्यसे। त्वमेव परमः, परम इति कीर्त्यसे; सृष्टिस्थित्यन्तकाले त्वं परं गतिः उच्यसे। त्वं सीता, लक्ष्मीः, विष्णुः, देवः कृष्णः, प्रजापतिः; रावणवधाय मानवमूर्तिं समाश्रितः। एवं कार्यं कृतम् त्वया, धर्मसंस्थापकश्रेष्ठ; रावणः निहतः, हृष्यस्व राम, स्वर्गम आरोह। तव बलं च वीर्यं च न कदापि व्यभिचरति; तव तेजः, तव दृष्टिः, तव कीर्तिः न व्यभिचरन्ति। ये नराः त्वां सनातनं पुरुषोत्तमं भक्त्या उपासते, ते न कदापि व्यभिचरन्ति। ये मानवाः एतां पुरातनां क्षमायाः स्तुतिं लोकेऽस्मिन् परत्र च सदा पठिष्यन्ति, तेषां सर्वे अभिलाषाः सिद्ध्यन्ति, पराजयः तेषां नास्ति।" एवमुक्ते ब्रह्मणा शुभानि वचनानि श्रोतुं, वह्निः वैदेहीं गृहीत्वा समुत्तस्थौ। सः अग्निः शोकवह्निम् उत्सृज्य, जनकात्मजां मूर्तिमान् शीघ्रं समुपस्थितः। सा कनकाभरणैः विराजिता, रक्ताम्बरधारिणी, नवयौवना, श्यामकुन्तला, उदितार्कसमा बभासे। न पुष्पमालायाः न भूषणानां न रूपस्य कश्चित् विकारः, निर्दोषा सा अग्निना रामस्याङ्के स्थापिताभवत्। ततः अग्निः, लोकसाक्षी, रामं वचः अब्रवीत्—"एषा ते वैदेही, नास्याः किञ्चित् पातकम् अस्ति। न वाचा, न मनसा, न बुद्ध्या, न दृष्ट्या अपि, एषा धर्मज्ञा कल्याणी त्वां कदापि नातिचक्राम।