सीता तदा, दुःखसंतप्तया मनसा, रामं धर्मात्मानं प्रह्वा वचनमिदं उवाच—"आर्य, यदा मम परस्पर्शः बलात् जातः, तदा न मम इच्छया, केवलं दैवस्य दोषः, न मम। मम तु मनः, यन्मम वशे स्थितम्, त्वयि एव स्थितम्; अहं किं करोमि, यदा अङ्गानि अन्यस्य वशे सन्ति? यदि त्वं, अस्माकं दीर्घसंबन्धं सौहृदं च दृष्ट्वा अपि, माम् न जानासि, तर्हि अहं नष्टा एव सदा। त्वं हनूमन्तम् महाबलिनं मम दर्शनाय प्रेषितवान्; लङ्कायाम् स्थितायाः मम, राजन्, किं त्वं तदा माम् न मोचितवान्? यदि कपिना प्रत्यक्षं श्रुत्वा, वीर, त्वं माम् परित्यज्य, तदा अहं प्राणान् सञ्जह्यं। तदा तव प्रयत्नः व्यर्थः न स्यात्, अहं च एषा संशयेन प्राणान् सञ्जह्यं, तव मित्राणां च क्लेशः निष्फलः न स्यात्। त्वं तु, नृपश्रेष्ठ, कोपमेव अनुवर्तितवान्, सामान्यपुरुषवत् स्त्रीत्वमेव अग्रे स्थाप्य। जनकभूमिजां मम उत्पत्तिं च भूमेः, मम आचारज्ञानं च, त्वं अविज्ञाय एव अवमानितवान्। मम हस्तः विधिवत् न पाणिग्रहीतः, बाल्ये अपि अपहृतास्मि; मम भक्तिः आचारः च, सर्वं त्वया उपेक्षितम्।" एवं वदन्ती, अश्रुपूर्णया वाचा, सीता विलपन्ती लक्ष्मणं चिन्तायुक्तं शोकसन्तप्तं च इदं वचनम् उवाच—"सौमित्रे, मम चिताभस्म निर्मार्जय; एषा आपद् उपायः। मिथ्या कलुषितायाः मम जीवितं न शक्यते धारयितुम्। पतिना सर्वेषां पुरतः परित्यक्ता, गुणेषु अप्रसन्नेन, मम अन्यः मार्गः नास्ति; अहं प्रविश्यामि दीप्तं वह्निम्।" वैदेह्याः एतद्वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः रिपुसूदनः कोपेन आविष्टः रामं ससन्दर्शयन् अपश्यत्। रामस्य भावं दृष्ट्वा, सुमित्रानन्दनः वीरः तस्यैव इच्छया अग्निकुण्डं निर्मितवान्। तस्मिन् काले, न कश्चित् मित्रं रामं सान्त्वयितुं, भाषितुं, दृष्टुं वा अशक्नोत्; स कालान्तकयमसमः, दुर्गमः, तस्थौ। ततः, रामं प्रदक्षिणीकृत्य, शिरसा नम्रं तम्, वैदेही दीप्तस्य वह्नेः समीपमुपगच्छत्। मैथिली, अञ्जलिं कृत्वा, देवान् ब्राह्मणांश्च प्रणम्य, वह्नेः समीपे इदं वचनमुवाच—"यथा मम मनः कदापि राघवात् न व्यावृत्तम्, तथाऽग्निः सर्वसाक्षी माम् सर्वतः पातु। यथा राघवः माम्, शुद्धाचारिणीं, मिथ्यापराधिनीम् इव मन्यते, तथाऽग्निः सर्वसाक्षी माम् सर्वतः पातु। यथा अहं राघवस्य, सर्वधर्मवितः, न कदापि कृत्या, मनसा, वाचा वा अतिक्रान्तवती, तथाऽग्निः माम् पातु। भगवन् सूर्यः, वायुः, दिशः, सोमः, अहः, संध्याद्वयं, रात्रिः, भूमिः च—एते सर्वे, अन्ये च, मां धर्मसम्पन्नाम् एव जानन्ति।" एवं उक्त्वा, वैदेही वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य, संशयरहितया बुद्ध्या, दीप्ते वह्नौ प्रविवेश। तत्र, बहवः जनाः, वृद्धबालसमन्विताः, मैथिलीं दीप्ते वह्नौ प्रविशन्तीं ददृशुः, सा तदा सुवर्णरश्मिवत् प्रभासम्पन्ना बभूव। सा कनकसदृशदीप्तिः, सुवर्णाभरणभूषिता, सर्वलोकानां पुरतः दीप्ते वह्नौ पतिता। सर्वे तां विशालाक्षीं सीतां सुवर्णवर्णां वह्नौ पतन्तीं सर्वरूपधारिणीं अपश्यन्। ऋषयः, दिव्यगन्धर्वाश्च, तां दीप्तां सीतां यज्ञाहुतिमिव वह्नौ प्रविशन्तीं दृष्टवन्तः। सर्वाः स्त्रियः, मन्त्रसंस्कृतायां अग्नौ पतन्तीं दृष्ट्वा, घृतधारां यज्ञे इव, "हा" इति उच्चैः निनदुः। त्रयो लोकाः—देवा, गन्धर्वाः, दानवाश्च—तां शप्तां, नरकं पतन्तीं, स्वर्गाद् इव देवीम् अपातितां अपश्यन्। सा वह्निं प्रविशन्ती, राक्षसवानरैः सह, "हा" इति महान् शब्दः उत्पन्नः, अद्भुतः। एतस्मिन् समये, रामः दुःखितः, तानि सीतायाः वचनानि श्रुत्वा, क्षणमेकं चिन्तयन्, अश्रुपूर्णलोचनः बभूव। तदा, वैश्रवणः राजा, यमः पितृभिः सह, इन्द्रः देवेशः, वरुणः जलाधिपः, महादेवः त्रिनेत्रः, ब्रह्मा च, सर्वे ब्रह्मविदां श्रेष्ठाः, सूर्यसमप्रभैः रथैः लङ्कापुर्यां समागताः, राघवस्य समीपम् उपजग्मुः। तदा, सहस्राभरणधारी, महाबाहवः, देवश्रेष्ठाः, समाहिताः, राघवं प्राञ्जलिं स्थितं इदं वचनम् ऊचुः—"भवान् सर्वलोकस्य कर्ता, सर्वज्ञः, कथमिदानीं सीतां यज्ञाग्निं प्रविशन्तीं उपेक्षसे? भवान् आत्मानं देवसमूहस्य श्रेष्ठं न पश्यसि किम्? भवान् वसुः, सत्यधर्मधारी, वसूनां पुरातनः, प्रजापतिः। भवान् एव त्रैलोक्यस्य आदिकर्ता, अधिपः, रुद्रेषु अष्टमः, साध्येषु पञ्चमः; अश्विन्यौ तव कर्णौ, चन्द्रसूर्यौ तव नेत्रे। जगतः आदौ च अन्ते च, भवान् एव दृश्यते, रिपून् दहन्; तथापि त्वं वैदेहीं सामान्यपुरुषवत् उपेक्षसे।" एवं लोकपालैः सम्बोधितः, राघवः सर्वेश्वरः, धर्माणां श्रेष्ठः, तान् देवश्रेष्ठान् प्रत्युवाच।