शृणुत भवान्, कथां दिव्यां वाल्मीकिना विरचितां, बालकाण्डे सप्तषष्टितमं सर्गम्। जनकवचः श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रो नृपतेः समीपे समुपविष्टः, राजानं सम्बोधितवान्—"रामाय धनुः दर्शय।" ततः जनकः मन्त्रिणः आज्ञापयत्—"आनयत दिव्यं धनुः, सुरभिगन्धानुलेपनमाल्ययुतम्।" तस्याज्ञया मन्त्रिणः नगरं प्रविश्य, तं महाशक्तिसंयुक्तं, अष्टचक्रयुक्तं कोशं सम्यक् समालम्ब्य, धनुः पुरतः स्थापयित्वा निर्जग्मुः। पञ्चशतानां बलवन्तां पुरुषाणां प्रयत्नेन, स महाकोषः यत्नेन चालयितः। तं सुविनिर्मितं लोहकम्बुं धनुःसंयुक्तं कोशं गृहीत्वा, ते मन्त्रिणः देवानिव, जनकं राजानं प्रहृष्टाः ऊचुः—"एष ते श्रेष्ठं धनुः, येन सर्वे राजानः पूजिताः। हे मिथिलेश, पश्येदं धनुः यदि इच्छसि।" तद्वाक्यं श्रुत्वा, राजा जनकः कृताञ्जलिः, महात्मानं विश्वामित्रं तथा रामलक्ष्मणौ अपि उवाच—"ब्राह्मण, एतदुत्तमं धनुः जनकैः पूजितम्, महाबलिभिरपि राजभिः तदा न शक्ता धनुषः संधानाय। न देवगणाः, नासुरा न राक्षसाः, न गन्धर्वयक्षकिन्नरनागश्रेष्ठाः, केचन तस्यान्तिकं गन्तुं समर्थाः। किमुत मानवानां संधानं, संयोगं, विक्षेपं, उत्थानं वा? एतत् श्रेष्ठं धनुः आनितम्, हे मुनिश्रेष्ठ, दर्शय एतद् द्वाभ्यां राजपुत्राभ्याम्।" राजवचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः रामं प्रति उवाच—"वत्स राम, पश्येदं धनुः।" मुनिवचनात्, रामः यत्र धनुः स्थितम्, तत्र गतवान्। कोशं उद्घाट्य, धनुः दृष्ट्वा सः वदति स्म—"एतन्महद् दिव्यं धनुः हस्तेन स्पृशामि, उत्थाप्य च संधास्ये।" राजा तस्य वाक्यं श्रुत्वा, "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच, मुनिश्च अनुमोदनं कृतवान्। ततः रामः, मुनिवचनेन, मध्यदेशे धनुः सुलघुना प्रयासेन गृहीत्वा। सहस्राणि नराणां पश्यन्ति, रघुवंशस्य विभूषणः रामः, धर्मात्मा, सलिलमिव सुलभं धनुः संधत्ते स्म। संधाय, सः धनुः पूर्णमाकर्षयत्; ततः सः पुरुषसिंहः, कीर्तिमान्, मध्ये धनुः भग्नवान्। तस्मिन् क्षणे, मेघगर्जिततुल्यः महान् शब्दः उत्पन्नः, भूमिः च महता कम्पनेन कम्पिता, इव पर्वतभेदने। सर्वे जनाः तस्मिन् शब्दे मूर्च्छिताः, पतिताः, ऋते महर्षेः, राज्ञः, च रघुनन्दनयोः। चेतनां प्राप्य, राजा निर्भयः, कृताञ्जलिः, वाक्यकुशलं मुनिं प्रति उवाच—"भगवन्, रामस्य वीर्यं दृष्टम्, अद्भुतं, अचिन्त्यं, अप्रतीक्षमपि। मम कन्या सीता, रामं पतिं लब्ध्वा, जनककुलस्य कीर्तिं करिष्यति। कौशिक, मम प्रतिज्ञा पूर्णा—'सीता वीर्यशुल्का'। प्राणैः प्रियतमा कन्या रामाय दास्ये। त्वदनुज्ञया, ब्राह्मण, मम मन्त्रिणः शीघ्रं रथैः अयोध्यां गच्छन्तु, राजानं आनयन्तु, कन्यादानस्य वृत्तान्तं निवेदयन्तु। काकुत्स्थयोः रक्षणं, मुनिना सह, सर्वं कथयित्वा, स्नेहेन राजानं शीघ्रं आनयन्तु।" कौशिकः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच, धर्मात्मा जनकः मन्त्रिणः सम्यगुपदिश्य, तान् अयोध्यां प्रेषयत्, यथावृत्तान्तं निवेदयितुं, राजानं च आनयितुं। शृणुत, अधुना अष्टषष्टितमं सर्गम्। जनकाज्ञया प्रेषिताः दूताः, वाहनैः श्रान्ताः, त्रिरात्रं मार्गं गताः, अयोध्यापुरीं प्रविशन्ति। राजाज्ञया, ते दूताः राजमहालयं प्रविश्य, वृद्धं राजानं दशरथं ददृशुः, स देववत् विराजमानः। सर्वे दूताः कृताञ्जलयः, निर्भयाः, मधुरैः वाक्यैः राजानं प्रणम्य ऊचुः। मिथिलेशः जनकः, साग्निः, पुनः पुनः मधुरस्नेहपूर्णवचः प्रोवाच। सः, ऋत्विग्भिः, आचार्यैः सह, तव कुशलं, अव्ययसमृद्धिं च पृच्छति, महाबुद्धे। कुशलप्रश्नं कृत्वा, मिथिलाधिपः, कौशिकसंमत्या, त्वां प्रति इदं वचनं ब्रवीति—"मम पूर्वं व्रतम् त्वं वेत्सि, 'मम कन्या वीर्यशुल्का'। राजानः अस्मिन् कार्ये असमर्थाः, निराशाः, पराजिताः, विफलबलाः, प्रत्यागच्छन्। इयं मम कन्या, महाराज, दैवयोगेन तव पुत्राभ्यां, विश्वामित्रेण सह आगतानाम्, प्राप्ता। तत् दिव्यं धनुः, सभायां मध्ये, महाबाहुना रामेण, महात्मना, भग्नम्। तस्मात्, वीर्यशुल्कां सीतां अस्मै महात्मने दातुम् इच्छामि, व्रतस्य पूर्त्यर्थम्—अनुज्ञां दातुम् अर्हसि।" "महाबाहो, त्वमपि, ऋत्विग्भिः, आचार्यैः सह, शीघ्रं, सुरक्षितः आगच्छ; रघुनन्दनयोः दर्शनं कर्तुम् अर्हसि।" एवं जनकदूतैः सर्वं निवेदितम्, राज्ञः अनुमतिः याचिता, कन्यादानस्य च कार्यं सम्यग् निवेदितम्।