ततः, हे मुनिश्रेष्ठ, अहं महता शोकसम्भ्रमेण सम्प्राप्तः सर्वान् देवगणान् तपसा सम्पूजितवान्। तदा देवाः परमसन्तुष्टाः सन्तः चतुरङ्गिणीं सेनां मम दत्तवन्तः; ततः पराजितराजानः हताः दिशः दिशः पलायितवन्तः। ये शक्तिहीनाः सन्दिग्धबलाः तेषां मन्त्रिभिः सह दुष्टाः, एष एव तेजस्वी धनुः, हे मुनिश्रेष्ठ, इति। हे धृतिमन्, एतद् अहं रामलक्ष्मणयोः दर्शयिष्यामि; यदि रामः एतत् धनुः सज्जयितुं शक्नोति, तर्हि जनकनन्दिनीं सीतां, योनिरेषां जातां, दशरथात्मने दास्यामि। इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः श्रोतवः। जनकस्य वचः श्रुत्वा महर्षिः विश्वामित्रः राजानम् अब्रवीत्—"रामाय धनुः दर्शय।" ततः जनकः मन्त्रिभ्यः आज्ञापयत्—"आनीयत दिव्यं धनुः सुरभिगन्धमाल्योपहितम्।" राजाज्ञया मन्त्रिणः नगरं प्रविश्य, धनुषः पुरतः स्थाप्य, बलवन्तः ते बहिः निर्गताः। पञ्चाशत्सहस्राणि पुरुषा बलसम्पन्नाः यत्नेन तं अष्टचक्रसंयुक्तं कोशं किञ्चित् चालयन्ति स्म। तं सुविनिर्मितं लौहमयं कोशं यत्र धनुः स्थितम्, मन्त्रिणः देवानिव जनकं नृपं वचः ऊचुः—"राजन्, एष उत्तमं धनुः सर्वैरपि नृपतिभिः पूजितम्; मिथिलाधिपते, यदीच्छसि पश्य।" तेषां वचः श्रुत्वा राजा, कृताञ्जलिः, महात्मानं विश्वामित्रं रामलक्ष्मणौ च सम्बोध्य उवाच—"ब्राह्मण, एष धनुः जनकैरपि, बलवत्भिश्च नृपतिभिः, पूर्वं पूजितम्, येन तदा सज्जयितुं न शक्यते।" "न देवगणाः, नासुराः, न राक्षसाः, न गन्धर्वयक्षकिन्नरमहोरगाः अपि—कः पुनः मनुष्येभ्यः एतत् धनुः सज्जयितुं, तन्तुं स्थापयितुं, वा नमयितुं वा उत्थापयितुं सामर्थ्यमस्ति?" "एष उत्तमं धनुः आगतम्, हे मुनिश्रेष्ठ; एतत् धनुः एतयोः राजपुत्रयोः दर्शय।" जनकस्य वचः श्रुत्वा विश्वामित्रः रामम् अब्रवीत्—"वत्स राम, धनुः पश्य।" मुनिवचः श्रुत्वा रामः यत्र धनुः तत्र गतः; कोशं उद्घाट्य धनुः निरीक्ष्य उवाच—"एतत् दिव्यं धनुः हस्तेन स्पृक्ष्यामि; उत्थापयितुं सज्जयितुं च यतिष्ये।" राजा प्रत्युवाच—"एवं भवतु," मुनिरपि तथा उक्तवान्; ततः स रामः मुनिवचनेन मध्यतः धनुः सुलघुना वेगेन गृहीत्वा। सहस्राणि जनानां पश्यतां रघुवंशशिरोमणिः रामः धर्मात्मा सलिलमिव सुलभं धनुः सज्जयामास। सज्जीकृत्य धनुः सम्यक् आकृष्य, स नरश्रेष्ठः कीर्तिमान् धनुः मध्ये चकार। तस्मात् महद् शब्दः अभवत्, इव वज्रनिर्घोषः; पृथिवी अपि सुमहता कम्पेन कम्पिता, इव पर्वतभेदने। जनाः सर्वे तं शब्दं श्रुत्वा सन्त्रस्ताः पेतुः—ऋते महर्षेः, राज्ञः, रघुनन्दनयोः। जनानां चेतनायाम् उपलभ्यमानायां, राजा, भयशून्यः सन्, कृताञ्जलिः वाक्यकुशलं मुनिश्रेष्ठं उवाच—"भगवन्, रामस्य बलं दृष्टं मया—एष अद्भुतं, अचिन्त्यं, अप्रत्याशितं च। दशरथात्मजं रामं प्राप्य मे कन्या सीता जनककुलस्य कीर्तिं वर्धयिष्यति।" "कौशिक, मम प्रतिज्ञा पूर्णा—'सीता वीर्यशुल्का' इति; प्राणैः प्रियतरां कन्यां रामाय दास्यामि। तव अनुमत्याऽयं मन्त्रिणः शीघ्रं यान्तु, हे कौशिक, अश्वैः युक्तेषु रथेभ्यः आयोध्यां प्राप्य।" "राजानं आदरपूर्वकं वचनेन आनयन्तु, वीर्यशुल्कायाः कन्यादानस्य सम्पूर्णवृत्तान्तं च निवेदयन्तु।" "ककुत्स्थयोः पुत्रयोः मुनिसंरक्षितयोः वृत्तान्तं अपि राज्ञे निवेदयन्तु, स्नेहेन त्वरया च राजानं आनयन्तु।" कौशिकः प्रत्युवाच—"एवं भवतु," इति; धर्मात्मा जनकः मन्त्रिणः आज्ञाप्य, तान् आयोध्यां प्रेषयत्, सर्वं वृत्तान्तं निवेद्य राजानं आनयितुं। इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः श्रोतव्यः। जनकाज्ञया ते दूताः, यानानि क्लान्तानि कृत्वा, त्र्यहं मार्गे स्थित्वा, आयोध्यां नगरं प्रविश्य। राजाज्ञया ते राजप्रासादं प्रविश्य, वृद्धं देवरूपसम् दशरथं ददृशुः। सर्वे दूताः कृताञ्जलयः निर्भयाः प्रश्रयमधुरवचोभिः राजानम् उपतस्थुः। मिथिलाधिपः जनकः, स यज्ञाग्निसहितः, पुनः पुनः स्नेहमधुरया वाचा—"राजन्, जनकः स्वपुरोहिताचार्यसंयुक्तः प्रथमं तव कुशलं, अव्ययसमृद्धिं च पृच्छति।" कुशलविनिमयेन, मिथिलाधिपः वैदेहः, कौशिकस्य अनुमत्याऽनन्तरं वाक्यमब्रवीत्—"त्वया पूर्वं शृणुतं यत्—'मम कन्या वीर्यशुल्का,' इति; राजानः तत्र असफलाः, क्रुद्धाः, बलहीनत्वं प्राप्य, प्रत्यागताः।" एवं श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे एतेषां श्लोकानां अर्थानुसारं कथा प्रवहता सम्प्रस्तूता।